خانمهای جوانی که از قرصهای ترکیبی ضد بارداری خوراکی استفاده میکنند، با افزایش سه برابری خطر سکته مغزی روبهرو میشوند؛ موضوعی که سالانه ۶ خانم از هر ۱۰۰ هزار خانم جوان را تحت تأثیر قرار میدهد. با اینحال، میزان خطر به عقیده محققان همچنان پایین است.
اینها نتایج یک مطالعه گسترده اروپایی هستند که در کنفرانس ۲۰۲۵ سازمان اروپایی سکته مغزی ارائه شد. اطلاعات بیش از ۵۰۰ خانم در ۱۴ مرکز پزشکی اروپایی در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفت.
محققان دریافتند خانمهایی که در بازه سنی ۱۸ تا ۴۹ سال از قرصهای ترکیبی ضد بارداری خوراکی استفاده میکردند، در مقایسه با خانمهایی که این قرصها را مصرف نمیکردند، سه برابر بیشتر در معرض خطر سکته مغزی ایسکمیک کریپتوژنیک قرار داشتند که علت مشخصی هم ندارد.
با اینحال، متخصصان تأکید دارند که خطر کلی این نوع سکته همچنان پایین است. دکتر رایان، جراح کمتهاجمی بیماریهای زنان در مرکز سلامت و جراحی آندومتریوز آیریس وینگز، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «حتی اگر خطر سه برابر شود، ممکن است از ۲ مورد سکته در بین هر ۱۰۰ هزار خانم جوان در سال به ۶ مورد برسیم و میزان خطر هنوز کمتر از خطر عواملی مثل سیگار کشیدن یا چاقی است.»
یک هورمون خاص در قرص ضد بارداری، بیش از دیگر موارد باعث افزایش خطر سکته میشود
در این مطالعه که تحت عنوان پروژه «سکرتو» انجام گرفت، ۲۶۸ خانم حضور داشتند که سکته مغزی کریپتوژنیک را تجربه کرده بودند و ۲۶۸ خانم دیگر سابقه سکته نداشتند.
محققان بعد از تعدیل عواملی مانند سن، فشار خون بالا، مصرف سیگار، میگرن همراه با آئورا و چربی شکمی، همچنان شاهد افزایش خطر بودند.
دکتر مینه سزگین، استاد عصبشناسی دانشگاه استانبول و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، در بیانیهای اعلام کرد که «یافتههای ما بر شواهد قبلی درباره ارتباط قرصهای ضد بارداری خوراکی با خطر سکته مغزی صحه میگذارند.»
او افزود: «چیزی که باید مورد توجه قرار بگیرد، این است که ارتباط بین ایندو حتی با توجه به دیگر عوامل همچنان پایدار است؛ امری که از احتمال وجود سازوکارهای ژنتیکی یا زیستی حکایت دارد.»
بیشتر خانمهایی که در این مطالعه از قرصهای ضد بارداری خوراکی استفاده میکردند، چیزهایی مصرف میکردند که حاوی هورمونی به نام اتینیلاسترادیول با دوز ۲۰ میکروگرم بود که طبق استانداردهای فعلی دوز سبکی است. براساس دستورالعملهای جدید، به خانمها توصیه میشود که از قرصهای دارای حداکثر ۳۵ میکروگرم اتینیلاسترادیول استفاده کنند.
همچنین دادهها نشان میدهند که قرصهای حاوی ۲۰ میکروگرم اتینیلاسترادیول نسبت به قرصهای ۲۵، ۳۰ یا ۳۵ میکروگرمی خطر کمتری به همراه دارند.
بهنظر میرسد مکانیزم بروز خطر به نقش استروژن در افزایش التهاب و لخته شدن خون مربوط باشد. با اینحال، میزان کلی خطر همچنان مشخص نیست؛ زیرا استروژن بسته به دوز اثرات متفاوتی بر بدن میگذارد.
این یافتهها در شرایطی انتشار یافتهاند که نرخ بروز سکته مغزی در بین جوانان از دهه ۱۹۸۰ تاکنون افزایش یافته است، اگرچه نرخ سکته در کشورهای پردرآمد درمجموع سیر نزولی داشته است. به گفته دکتر آکیلفس نترانوس، مؤسس کلینیک مغز و اعصاب آکیلیس، که نقشی در این مطالعه نداشت، سکته کریپتوژنیک در جوانان حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از کل موارد سکته ایسکمیک را تشکیل میدهد.
او به اپک تایمز گفت: «موارد سکته مغزی در بین بزرگسالان ۱۸ تا ۴۹ ساله از دهه ۱۹۸۰ افزایش یافته و اکنون حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از کل سکتههای مغزی آمریکا را شامل میشود.»
تحقیقات نشان میدهند که استروژن بهویژه در یک دوز مشخص میتواند باعث افزایش خطر لختگی و بالا رفتن فشار خون شود.
پیامدهای بالینی و موارد جایگزین
محققان به پزشکان توصیه میکنند که هنگام تجویز قرصهای ترکیبی ضد بارداری خوراکی برای خانمهایی که با عوامل خطر مرتبط با مشکلات عروقی یا سابقه سکته مغزی دستوپنجه نرم میکنند، دقت بیشتری به خرج دهند. دکتر سزگین در اینباره گفت: «این یافتهها باید ما را به ارزیابی دقیقتر خطر سکته در خانمهای جوان وادارند، بهویژه در افرادی که با عوامل خطر بیشتری دستوپنجه نرم میکنند.»
دکتر رایان به خانمهایی که نگران خطر سکته هستند، توصیه میکند که از متدهای غیراستروژنی پیشگیری از بارداری از جمله قرصهای حاوی پروژستین (مینیپیلها)، آییودیهای هورمونی، آییودیهای مسی، ایمپلنتها یا تزریق دپو پروورا (نام تجاری داروی مدروکسی پروژسترون استات) استفاده کنند.
دکتر نترانوس نیز تأکید کرد: «این یافتهها تغییری در شیوههای تجویز ایجاد نمیکنند، اما بهوضوح نشان میدهند که همه روشهای پیشگیری از بارداری به یک اندازه خطرناک نیستند.»
سنجش خطر و فایده
متخصصان هشدار میدهند که نباید مصرف قرصهای پیشگیری از بارداری را صرفاً با تکیه به این یافتهها متوقف کنیم.
دکتر نترانوس در اینباره گفت: «قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری در بیشتر خانمهای جوان، سالم، غیرسیگاری و بدون سابقه میگرن به همراه آئورا یا دیگر عوامل خطر عروقی، بهطور کلی بیخطر و مؤثر هستند.»
با اینحال، او تأکید کرد که این یافتهها از ضرورت تنظیم روشهای شخصیسازیشده بهجای سیاستهای کلی و یکسان برای تمام خانمها حکایت دارند.
این مطالعه به مباحث جاری درباره ایمنی روشهای پیشگیری از بارداری دامن زده است.
براساس تحقیقات قبلی، مصرف قرصهای خوراکی حاوی بیش از ۵۰ میکروگرم اتینیلاسترادیول با افزایش خطر سکته مغزی ارتباط مستقیم دارد. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز پیشتر بعضی از مشکلات سلامتی را در پی استفاده از متدهای هورمونی پیشگیری از بارداری شناسایی کرده که از جمله میتوان به آریتمی قلب، سکته مغزی، لخته شدن خون، آمبولی و مرگ ناگهانی اشاره کرد.
مطالعه حاضر نشان میدهد که حتی قرصهای با دوز پایینتر نیز ممکن است خطراتی به دنبال داشته باشند.
دکتر سزگین افزود که این یافتهها اطلاعات مقدماتی مهمی را در اختیار ما میگذارند. با اینحال، تشخیص اینکه بعضی از قرصها خطرات متفاوتی به همراه دارند، مستلزم انجام مطالعات گستردهتر است؛ اطلاعاتی که میتواند در تجویز روشهای ایمن پیشگیری از بارداری برای خانمها به پزشکان کمک کنند.
دکتر سزگین افزود که تیم تحقیقاتی او در مراحل بعدی قصد دارد علل زیستی و ژنتیکی ارتباط بین قرصهای ضد بارداری و افزایش خطر سکته مغزی را بررسی کند تا مشخص شود که این داروها از چه طریقی باعث افزایش خطر میشوند.
