یبوست اغلب با تغذیه نامناسب، استرس، کمتحرکی، خستگی یا کمبود مواد مغذی ارتباط دارد.
شاید در مواجهه با یبوست بخواهید آب بیشتری بنوشید یا موز بخورید؛ اما این راهکارها برای همه مؤثر نیستند، زیرا یبوست همیشه از یک مشکل زمینهای واحد نشأت نمیگیرد.
براساس طب سنتی چینی، فرد ممکن است با مدفوع سفت و خشک، اجابت مزاج سخت و دشوار و دفع نامنظم بهدلیل استرس مواجه شود. شناخت این موارد به شما کمک میکند که در تنظیم برنامه غذایی و سبک زندگی انتخابهای هوشمندانهتری داشته باشید.
نگاه طب سنتی چینی به انواع یبوست
دکتر ونهائو هسیائو، پزشک کلینیک طب سنتی چینی دینگ چانگ در تایوان، به اپک تایمز گفت که طب سنتی چینی یبوست را در سه گروه دستهبندی میکند: یبوست ناشی از گرما، یبوست ناشی از کمبود و یبوست ناشی از رکود چی.
این دستهبندی در طب غربی موضوعیت ندارد و فرد ممکن است همزمان حالتهای مختلف را تجربه کند. از نگاه طب غربی، یبوست میتواند نتیجه مصرف دارو، بهدامافتادن محتویات روده یا بیماریهایی مانند دیابت و کمکاری تیروئید باشد. از اینرو، یبوست مزمن یا عودکننده باید مورد بررسی قرار بگیرد.
۱. یبوست ناشی از گرما: مدفوع سفت و خشک
هسیائو میگوید تقریباً ۶۰ تا ۸۰ درصد از موارد یبوست، که او در محیط بالینی با آنها سروکار پیدا میکند، به یبوست ناشی از گرما مربوط میشوند.
این افراد اغلب با مدفوع سفت و خشک، خشکی دهان و تشنگی دستوپنجه نرم میکنند و اغلب علائم التهابی دارند. در طب سنتی چینی، این علائم بهطور سنتی به «گرمای درونی مازاد» نسبت داده میشوند.
این عارضه با رژیمهای سرشار از غذاهای سرخکردنی، کبابی، تند و فوقفرآوریشده و مواد غذایی خشک مانند تردک، میوه خشک و گوشت خشکشده ارتباط دارد. اگر این خوراکیها با دریافت مایعات ناکافی همراه شوند، روده بزرگ آب بیشتری جذب میکند و دفع مدفوع دشوارتر میشود.
هسیائو میگوید اگر مدفوع خشکی دارید، علاوه بر افزایش آب دریافتی باید فیبر محلول خوراکی را هم در اولویت بگذارید. براساس طب سنتی چینی، از گلابی، قارچ سفید و عسل بهطور سنتی برای مرطوب نگهداشتن رودهها، تأمین مایعات بدن و کاهش یبوست ناشی از خشکی استفاده میشود.
۲. یبوست ناشی از کمبود: دفع سخت و دشوار با وجود نرمبودن مدفوع
یبوست ناشی از کمبود در شبزندهدارها، پرکارها، سالمندان و افرادی که تغذیه نامناسبی دارند شایعتر است.
این افراد اغلب احساس میکنند از توان و نیروی کافی برای دفع برخوردار نیستند. مدفوع این افراد ممکن است چندان خشک نباشد، اما بهسختی دفع شود. نوشیدن آب بیشتر یا خوردن موز هم ممکن است بیتأثیر باشد.
هسیائو گفت: «در این شرایط باید به فکر احیای انرژی بدن از طریق تغذیه کافی و تنظیم برنامه روزانه منظم باشیم.»
براساس طب سنتی چینی، از دانههای کنجد سیاه، یَم چینی و گوجیبری برای تقویت بدن، افزایش توان و نیروی حیاتی و کمک به عملکرد طبیعی رودهها استفاده میشود.
۳. یبوست ناشی از رکود چی: استرس و زندگی کمتحرک
استرس هم جزو علل شایع یبوست است و میتواند تحرک روده را به حداقل برساند. براساس طب سنتی چینی، این وضعیت «یبوست ناشی از رکود چی» نام دارد.
براساس طب سنتی چینی، چی به انرژی حیاتی بدن اطلاق میشود که میگویند در بسیاری از توابع فیزیولوژیک از جمله حرکات روده دخیل است.
وقتی تحت فشار روانی هستید، مشغله زیادی دارید یا ساعتهای طولانی پشت میز مینشینید، جریان چی دچار رکود میشود و دستگاه گوارش کندتر عمل میکند. بیتوجهی به نیاز دفع هم به یبوست دامن میزند.
هسیائو گفت: «این افراد میتوانند علاوه بر افزایش فعالیت بدنی، که با هدف کنترل استرس انجام میگیرد، از مواد غذایی پیشنهادی طب سنتی چینی مانند زالزالک، پوست نارنگی و مالت استفاده کنند که گفته میشود به جریان چی و بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک میکنند.
گرما، ماساژ شکم و فشاردرمانی
بعد از آنکه به نوع یبوست خود پی بردید، باید تغییر رژیم غذایی را بهعنوان بخشی از راهحل در پیش بگیرید. هسیائو میگوید بهبود گردش خون در ناحیه شکم و ایجاد عادتهای منظم در رابطه با عمل دفع به کاهش یبوست کمک میکند.
اگر نیاز به دفع دارید اما قادر به دفع نیستید، روی شکمتان کمپرس گرم بگذارید. گرمای ملایم به شلشدن عضلات شکم و بهبود گردش خون موضعی کمک میکند. گرمای کمپرس باید مطبوع باشد، نه آنقدر داغ که باعث سوختگی شود.
بعد از گرمکردن این ناحیه باید شکمتان را با حرکات دایرهای و ملایم ماساژ دهید. سپس باید سه نقطه فشاری شکم را با رعایت دستورالعمل طب سنتی چینی درگیر کنید: ژونگوان (ناحیه میانی بالای معده)، تیانشو (محور آسمانی) و چیهای (دریای چی).
ژونگوان: این نقطه در خط میانی قسمت فوقاتی شکم در فاصله بین ناف و بخش تحتانی استخوان جناغ قرار دارد. ژونگوان در محدوده معده واقع شده و ماساژدادن آن ممکن است با احساس درد یا کشیدگی خفیف همراه باشد. براساس طب سنتی چینی، از این نقطه برای کمک به عملکرد دستگاه گوارش استفاده میشود.
تیانشو: این نقطه از سمت چپ و راست حدود سه انگشت با ناف فاصله دارد. براساس طب سنتی چینی، از نقطه تیانشو برای تقویت حرکات روده استفاده میشود.
چیهای: این نقطه حدود دو انگشت پایینتر از ناف قرار دارد. براساس طب سنتی چینی، تحریک این نقطه جریان چی را تقویت میکند و عملکرد روده را بهبود میبخشد.
برای ماساژ از نقطه چیهای در زیر ناف شروع کنید، سپس بهسمت تیانشوی راست بروید و از آنجا بهسمت ژونگوان حرکت کنید. سپس بهسمت تیانشوی چپ بروید و درنهایت به چیهای برگردید. این نقاط را بهترتیب و در جهت عقربههای ساعت ماساژ دهید و این کار را سه تا پنج مرتبه تکرار کنید. میتوانید بعد از قراردادن کمپرس گرم روی شکم اقدام به ماساژ کنید. فشار ماساژ باید ملایم باشد و درد خفیف ایجاد کند. سعی کنید محکم ماساژ دهید، اما باعث درد نشوید.
از گرمای موضعی و فشاردرمانی که بگذریم، فعالیت بدنی منظم هم به تحریک روده کمک میکند. پیادهروی کوتاه بعد از صرف غذا مفید است. پژوهشها نشان دادهاند که پیادهروی کوتاه در بزرگسالان سالم باعث افزایش تحرک دستگاه گوارش یا جابهجایی محتویات روده میشود.
پاهای خود را هنگام استفاده از توالت بالا بگیرید
نحوه نشستن در توالت بر دفع آسان اثر میگذارد. هسیائو میگوید پاهای خود را هنگام استفاده از توالت بالا بگیرید. با این کار دفع راحتتری را تجربه میکنید و نیازی به زور زدن نخواهید داشت.
روش سادهای است: پاهای خود را روی یک چهارپایه محکم بگذارید و بالاتنه را اندکی به جلو خم کنید تا در حالت چمباتمه قرار بگیرید. اگر مدتی در توالت نشستهاید و دفع نکردهاید، بلند شوید و هروقت احساس نیاز کردید برگردید.
پژوهشها نشان دادهاند که استفاده از چهارپایه هنگام استفاده از توالت باعث میشود که فشار لازم برای دفع به حداقل برسد و زمان نشستن در توالت کوتاهتر شود.
عادت دفع صبحگاهی
روده بزرگ اغلب بعد از صرف غذا و بهویژه بعد از صبحانه فعال میشود. استفاده از واکنش طبیعی بدن به تنظیم زمان دفع کمک میکند.
بعد از آنکه بیدار شدید، به پشت دراز بکشید و زانوها را بهآرامی به سینه خود نزدیک کنید. سپس زانوها را از یک سمت به سمت دیگر حرکت دهید تا شکم بهطور ملایم تحریک شود. بعد از آنکه از تخت خارج شدید، یک لیوان آب گرم بنوشید. اگر احساس نیاز کردید، فوراً به توالت بروید.
زمانی که یبوست نیاز به معاینه پیدا میکند
یبوست اغلب با تغییر رژیم غذایی، تحرک، اصلاح فرم نشستن در توالت و عادتهای روزمره بهبود مییابد. با اینحال، تجربه یبوست بعضاً از وجود مشکلات زمینهای حکایت دارد.
اگر یبوست با درد مداوم یا شدید شکم، تورم شکم، استفراغ، تب، باد معده، خونریزی مقعدی، مشاهده خون در مدفوع، غش یا کاهش وزن بیدلیل همراه بود، فوراً به پزشک مراجعه کنید بگیرید.
اگر بهتازگی یبوست گرفتهاید، یبوستتان بهطور مکرر عود میکند، خودمراقبتی جواب نمیدهد یا بعد از شروع دارو یا مکمل دچار یبوست شدهاید، با پزشک مشورت کنید.
