چین اقدام آمریکا در بازداشت نیکولاس مادورو، رهبر ونزوئلا، در اقامتگاهش در کاراکاس را غیرقانونی و هژمونیک دانسته است، اما این عملیات نشان داد که نفوذ پکن در نیمکره غربی تا چه اندازه ناچیز است.
حزب کمونیست چین عملیات نظامی آمریکا در روزهای ۳ تا ۴ ژانویه را که به بازداشت مادورو و همسرش و انتقال آنها به نیویورک انجامید محکوم کرده است. گفتنی است که مادورو و همسرش با اتهامات مربوط به تروریسم مواد مخدر روبهرو هستند. پکن این اقدام را نقض حقوق بینالملل، منشور سازمان ملل و هنجارهای مربوط به روابط بینالملل خوانده و آن را اقدامی هژمونیک و مصداق استفاده گستاخانه از قهوه قهریه علیه یک دولت مستقل دانسته است.
وزارت امور خارجه چین از واشینگتن خواسته که امنیت مادورو را تضمین کند، او و همسرش را آزاد کرد و به اقدامات مربوط به براندازی دولت ونزوئلا خاتمه دهد. انتقاد پکن در پی اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر اداره موقت ونزوئلا به دست آمریکا در دوره گذار مطرح شده است.
اعتراض چین با توجه به سابقه سیاست خارجی این کشور، که بارها به دلیل نقض حقوق بینالملل و حاکمیت ملی مورد انتقاد کشورهای جهان قرار گرفته، بیاثر به نظر میرسد. اقدامات چین در بخشها و حیطههای سیاسی مختلف انجام گرفته و با محکومیت گسترده دولتها، نهادهای بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری همراه بوده است.
این اقدامات شامل الحاق و اشغال طولانیمدت تبت، بازداشت و سرکوب گسترده اویغورها در سینکیانگ و دیگر اقلیتهای قومی، که مصداق نسلکشی یا جنایت علیه بشریت هستند، ساخت جزایر مصنوعی و تأسیسات نظامی در دریای جنوبی چین برخلاف حکم ۲۰۱۶ دادگاه لاهه و برگزاری رزمایشهای مکرر علیه تایوان در قالب شبیهسازی محاصره و تهاجم به این کشور میشوند.
چین همچنین با اعطای تسهیلات از طریق طرح کمربند و جاده به دنبال نفوذ در زیرساختهای راهبردی بوده است، از دولتهای تمامیتخواهی که به نقض حقوق بشر در میانمار، کره شمالی، ایران و روسیه متهم هستند حمایت کرده و با اعمال محدودیتهای تجاری به کشورهایی مانند استرالیا، لیتوانی، کره جنوبی و فیلیپین فشار اقتصادی وارد کرده است.
بهرغم محکومیتهای دیپلماتیک، رژیم چین به احتمال فراوان واکنش نظامی یا اقتصادی نشان نخواهد داد. این درحالی است که عملیات آمریکا در ونزوئلا تبعات اقتصادی و راهبردی قابلتوجهی برای پکن دارد. چین همچنان بزرگترین خریدار نفت ونزوئلا به حساب میآید و روابط تجاری و اقتصادی گستردهای با این کشور دارد.
تعیین حجم روابط اقتصادی چین و ونزوئلا به دلیل ساختار نامشخص تسهیلات و قراردادهای مبتنی بر کالا دشوار است، اما برآورد میشود که پکن در فاصله سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۵ بالغ بر ۶۰ میلیارد دلار به ونزوئلا تسهیلات اعطا کرده باشد که تسهیلات مربوط به آغاز دوران ریاستجمهوری هوگو چاوز در سال ۱۹۹۹ تا پایان دوره مادورو را شامل میشود. بدهی فعلی ونزوئلا به چین تقریباً معادل ۱۰ میلیارد دلار برآورد میشود.
تسهیلات مبتنی بر نفت در قالب تحویل کالا بهازای دریافت اعتبار تنظیم شده بودند؛ بهنحوی که بازپرداخت آنها از طریق ارسال روزانه نفت خام به شرکتهای دولتی چین انجام میگرفت. احتمال تسویه این بدهیها پیشتر به دلیل ضعف بنیادین اقتصاد ونزوئلا و فرسودگی زیرساختهای نفتی- که به کاهش بیسابقه تولیدات کشور منجر شد- بسیار ناچیز بود. ترامپ شرکتهای نفتی آمریکایی را به سرمایهگذاری در بخش نفت ونزوئلا و کمک به احیای بخش تولید تشویق کرده است، اما جدول زمانی و جزئیات سرمایهگذاری آمریکا نامعلوم است و تسویه بدهی ونزوئلا همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
افزایش حضور آمریکا در ونزوئلا و سرمایهگذاری آمریکاییها نفوذ سیاسی و اقتصادی پکن را کاهش خواهد داد. معادن اورینوکو حاوی مواد معدنی راهبردی اعم از طلا، کلتان، لیتیم، عناصر کمیاب و توریم هستند و جلوگیری از سلطه چین در رابطه با این منابع به تقویت امنیت زنجیره تأمین آمریکا کمک خواهد کرد.
عملیات نظامی آمریکا همچنین نشان داد که میتوان با دیپلماسی تله بدهی چین و همکاری سیاسی از طریق ابتکار کمربند و جاده و سایر طرحهای تحت کنترل حزب کمونیست مقابله کرد.
زمانبندی این رویداد اهمیت بسزایی دارد. شیو شیائوچی، دیپلمات چینی، چند ساعت پیش از آنکه نیروهای آمریکایی مادورو را بازداشت کنند، با او ملاقات کرد. این امر نشان میدهد که تعامل دیپلماتیک پکن بازدارندگی نداشته است.
نادیدهگرفتن مداخله چین از این حکایت دارد که برنامه ترامپ در چارچوب دکترین مونرو به مرحله اجرا درآمده که نشان میدهد نیمکره غربی حیاط خلوت چین نیست. این امر بهطور مستقیم با راهبرد پکن برای اشاعه نفوذ از طریق شراکت در آمریکای لاتین و کشورهای حوزه دریای کارائیب که با هدف محدود کردن آمریکا انجام میگیرد در تضاد است.
ونزوئلا طی یک دهه گذشته صدهامیلیون دلار تجهیزات نظامی چینی خریداری کرده که از جمله میتوان به رادارهای پدافند هوایی JY-27A، هواپیماهای آموزشی K-8، هواپیماهای ترابری Y-8، خودروهای زرهی VN-4و تجهیزات ضدشورش اشاره کرد.
چین همچنین از برنامه فضایی و ماهوارهای ونزوئلا حمایت کرده است. پکن در سال ۲۰۰۸ در ونزوئلا شروع به ساخت تأسیسات فضایی کرد و دستکم به ۱۵۰ نفر از کارکنان بخش هوافضای ونزوئلا آموزش داد. دو ایستگاه ماهوارهای زمینی از جمله تأسیسات ال سمبررو در پایگاه هوایی کاپیتان مانوئل ریوس توسط شرکت صنعتی گریت وال چین ساخته شدهاند. ارزیابی دفاعی آمریکا نشان میدهد که این تأسیسات توسط نهادهایی اداره میشوند که با ارتش آزادیبخش خلق چین ارتباط دارند. تکنسینهای چینی ازراهدور به این تأسیسات دسترسی دارند که باعث ایجاد نگرانی در زمینه فعالیتهای جاسوسی شده است.
پکن همچنین تجهیزات گردآوری اطلاعات را در منطقه مستقر کرده است. کشتی جاسوسی لیائووانگ در اوت ۲۰۲۵ به آبهای ونزوئلا اعزام شد تا فعالیتهای آمریکا را زیر نظر بگیرد. این اقدام از حضور نظامی و اطلاعاتی پررنگ چین در ونزوئلا حکایت دارد.
عملیات آمریکا در ونزوئلا از توان و تمایل آمریکا به تغییر رژیم ونزوئلا برخلاف میل چین حکایت دارد و موضع آمریکا در رابطه با تایوان، دریای جنوبی چین و سایر نقاط مورد مناقشه را برای پکن آشکار میکند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
