نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو
تلاش حزب کمونیست چین و شی جینپینگ برای جهانیسازی یوآن به واسطه سیاستهای پکن اعم از کنترل سختگیرانه سرمایه، سرکوب نرخ ارز و ترجیح صادرات به اعتبار پولی بینتیجه مانده است.
از زمانی که شی بیش از یک دهه پیش به قدرت رسید، همواره بر جهانیسازی یوآن تأکید کرده و سعی داشته که یوآن را به ارزی جهانی برای مبادلات و ذخایر ارزی تبدیل کند. با اینحال، سیاست پولی او با تناقضات درونی مواجه بوده است. شی به دنبال دستیابی به سه هدف است که به شکل اساسی در تضاد با یکدیگر هستند: او قصد دارد یوآن را بینالمللی کند که مستلزم تعیین نرخ ارز از سوی بازار و آزاد بودن حساب سرمایه است. از این گذشته، شی میخواهد از فرار سرمایه جلوگیری کند که کنترل سختگیرانه سرمایه را میطلبد. حفظ رقابتپذیری در بخش صادرات از دیگر اهداف اوست.
هدف سوم از زمان بالا گرفتن جنگ تجاری با آمریکا نمود بیشتری پیدا کرده است؛ جنگی که باعث شده چین ارزش یوآن را پایین بیاورد تا صادرات خود را مقرونبهصرفه نگهدارد.
به نظر میرسد که بانک مرکزی چین با جدیت تمام سعی دارد که از تقویت یوآن در برابر دلار جلوگیری کند. بانکهای دولتی چین تنها در ماه ژوئن ۴۷ میلیارد دلار به داراییهای خالص خارجی خود اضافه کردند و مجموع داراییهای خود را طی چهار فصل مالی اخیر به ۳۰۵ میلیارد دلار رساندند. پکن درعمل دلار میخرد و یوآن میفروشد که باعث افزایش عرضه داخلی یوآن و کاهش ارزش آن شده است.
بانکهای چینی در گذشته برای ثابت نگهداشتن ارزش یوآن از بازارهای سوآپ خارجی دلار استقراض میکردند، اما اکنون خودشان به قرض دادن دلار روی آوردهاند. این رویکرد باعث شده که نرخ واقعی و مؤثر یوآن طی سه سال گذشته حدود ۲۰ درصد کاهش پیدا کند.
در عینحال، پکن همچنان به کنترل سختگیرانه سرمایه ادامه میدهد و برای سرمایهگذاری خصوصی چینیها در خارج از کشور مقررات سختگیرانهای وضع کرده است. این وضعیت باعث پیچیدهتر شدن فضای سیاستگذاری شده است، زیرا کنترل سرمایه از تعدیل طبیعی بازار که میتواند به جهانیسازی یوآن کمک کند جلوگیری میکند. برای نمونه، آمریکا تقریباً هیچ مقرراتی درباره کنترل سرمایه ندارد یا این مقررات بسیار محدود هستند. آمریکا همچنین این واقعیت را پذیرفته که نزدیک به نیمی از دلارهای آمریکایی- بهعنوان ارز تجاری و ذخیره جهانی- در خارج از کشور در گردش هستند.
حزب کمونیست چین سعی دارد یوآن را بهعنوان ارز مبادلاتی و تسویهحساب جا بیندازد. پرداختهای برونمرزی با یوآن در ماه مارس به بالاترین سطح خود رسید و بانک مرکزی چین ظرفیت خطوط سوآپ ارزی خود را در رابطه با بانکهای مرکزی خارجی به ۴.۳ تریلیون یوآن (معادل ۵۹۱ میلیارد دلار) افزایش داد. کشورهایی مانند آرژانتین و پاکستان درصدد افزایش همکاریهای مالی مبتنی بر یوآن هستند. شرکت یونیونپی نیز در تلاش است که سامانههای مبتنی بر کدهای پاسخ سریع (کیوآر کد) را در جنوب شرق آسیا توسعه دهد تا وابستگی بخش گردشگری و معاملات کسبوکارهای کوچک به دلار به حداقل برسد.
چین همچنین سعی دارد که یوآن دیجیتال را برای تجارت کالاها و قیمتگذاری کالاهای کلیدی مانند نفت و طلا به یوآن جا بیندازد. بانک مرکزی چین در حال تقویت خدمات مالی شانگهای، توسعه سامانه تسویهحساب برونمرزی یوآن و سرمایهگذاری در زیرساختهای مبتنی بر فناوری بلاکچین است. سهم یوآن از تراکنشهای جهانی تنها حدود ۴ درصد است، اما دلار آمریکا بالغ بر ۵۰ درصد از کل تراکنشها را به خود اختصاص داده است. از اینرو، مقامات چینی تنشهای فزاینده ژئوپلیتیکی و کاهش اعتماد به داراییهای آمریکا را فرصتی برای گسترش نقش یوآن در عرصه جهانی بهویژه در بازارهای نوظهور در نظر میگیرند.
با اینحال، بلندپروازی حزب کمونیست چین برای جا انداختن یوآن بهعنوان یک ارز قدرتمند در تجارت جهانی با فشارهای جدیدی روبهرو شده است. محدودیت تبدیلپذیری یوآن و عملکرد ضعیف این ارز باعث شده که جذابیت چندانی برای سرمایهگذاران نداشته باشد. با آغاز جنگ تجاری دوم در دولت ترامپ که باعث بدبینی سرمایهگذاران شده است، جذابیت یوآن نیز کاهش یافته است.
پیشبینی تحلیلگران این است که ارزش یوآن در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با دلار آمریکا ۱۰ درصد کاهش مییابد و به پایینترین سطح خود طی ۱۷ سال گذشته میرسد. در مقایسه با جنگ تجاری نخست، یوآن به دلیل افت سرمایهگذاری خارجی، کاهش بازدهی اوراق قرضه و رکود اقتصاد داخلی آسیبپذیرتر از قبل است.
انتظار میرود که بانک مرکزی چین در کوتاهمدت از افت سریع ارزش یوآن جلوگیری کند، اما این امکان نیز وجود دارد که اجازه دهد یوآن به سیر نزولی خود ادامه دهد تا رقابتپذیری این ارز در بخش صادرات حفظ شود. اما تداوم سرکوب یوآن اساساً با هدف حزب کمونیست چین در تبدیل آن به ارز ذخیره جهانی مغایرت دارد.
یکی از مسائل بنیادی، حفظ ارزش پول است: ارزهای ذخیره باید قدرت خرید خود را ثابت نگهدارند. ارزی که عامدانه پایین کشیده شود، گزینه مناسبی برای ارز ذخیره نخواهد بود، زیرا کاهش ارزش پول دقیقاً چیزی است که دولتها و سرمایهگذاران خارجی از آن اجتناب میکنند.
مسئله اعتماد هم حائز اهمیت است. جایگاه یک ارز بینالمللی به این بستگی دارد که کشور مبدأ نرخهای تبدیل ارز را برای دستیابی به منافع کوتاهمدت دستکاری نکند. مداخه ادامهدار پکن در جلوگیری از تقویت یوآن نشان میدهد که این کشور قصد دارد ثبات واحد پولی خود را فدای منافع تجاری کند. از اینرو، سرمایهگذاران بینالمللی به دلیل تصمیمات سیاسی با خطر نوسان نرخ ارز مواجه هستند.
چین در «تله یوآن» گرفتار شده است: اقتصاد برای حفظ رقابتپذیری خود به ارز ضعیفتری نیاز دارد، اما پکن به دلیل بلندپروازیهای شی و نگرانی از عکسالعمل شرکای تجاری قادر به انجام هیچ کاری نیست.
رویکرد متناقض شی جینپینگ در زمینه سیاستهای پولی- تلاش برای جهانیسازی یوآن در سایه محدود کردن جریان سرمایه و جلوگیری از تقویت یوآن- توجه روزافزون شرکای بینالمللی را به خود جلب کرده است. وزارت خزانهداری آمریکا در حال تغییر شیوه نظارت بر ارزهای خارجی است تا فعالیت بانکهای دولتی و صندوقهای ثروت ملی را نیز تحت پوشش قرار دهد.
این پیامهای متناقض، کنترل سختگیرانه سرمایه، تلاش برای جهانیسازی یوآن و مداخله پنهانی در فرایند سرکوب ارزش آن، انسجام و پایداری راهبرد ارزی حزب کمونیست چین تحت رهبری شی جینپینگ را زیر سؤال برده است. این سیاستهای متناقض در بهترین حالت باعث میشوند که پذیرش یوآن بهعنوان یک ارز جهانی به تعویق بیفتد و در کوتاهمدت نیز ممکن است در حد ناچیز به کاهش تبعات احتمالی در قبال صادرات چین کمک کنند. با توجه به اینکه تعرفههای آمریکا بین ۱۵ تا ۱۴۵ درصد متغیر هستند، کاهش ۱۰ درصدی ارزش ارز برای جبران هزینه خریدارانی که در پی منابع جایگزین هستند کفایت نخواهد کرد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
