نویسنده: ریک فیشر
برای حزب کمونیست چین و دیپلماتهایش، میزان زیادی از وقاحت لازم است تا طوری رفتار کنند که انگار جهان نمیداند این حزب مسئول کمک و توانمندسازی کارزار حملات تروریستی با موشکهای بالستیک و پهپادهای جمهوری اسلامی در جنگ جاری است.
در ۹ مارس (۱۸ اسفند)، ژای جون، فرستاده ویژه چین در امور خاورمیانه، در ریاض با جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس دیدار کرد و به گزارش همان روز عربنیوز، البدیوی «از محکومیت حملات ایران به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس از سوی چین قدردانی کرد.»
این نخستین بار بود که یک مقام چینی در این جنگ چیزی غیر از آمریکا یا اسرائیل را محکوم میکرد؛ اما سپس در نشست خبری ۱۱ مارس (۲۰ اسفند) وزارت خارجه چین، گوئو جیاکون، سخنگوی این وزارتخانه، گفت: «چین با حملات علیه کشورهای منطقه خلیج فارس همراهی نمیکند و حملات بیهدف علیه غیرنظامیان یا اهداف غیرنظامی را محکوم میکند.»
پس از دههها حمایت از رژیم ایران، اکنون بهنظر میرسد چین حاضر شده حملات «بیهدف» جمهوری اسلامی علیه همسایگانش را مورد انتقاد قرار دهد؛ شکافی بسیار کوچک در پذیرش مسئولیت برای کمک به رژیم ایران در تحمیل رنج به مردم ایران و همسایگانش.
ایالات متحده از اواسط دهه ۱۹۸۰ در حال رصد کمکهای فناوری موشکی و فروش موشک چین به ایران بوده است.
در سخنرانی ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۶ فرانک مورکوفسکی، سناتور فقید از آلاسکا، هشدار داد که «چین در حال انجام مذاکرات جدی با ایران برای فروش موشکهای بالستیک و فناوریهای مرتبط است»؛ موضوعی که در کتاب «اژدهای سرخ در حال خیزش» (Red Dragon Rising) نوشته ادوارد تیمپرلیک و ویلیام تریپلت در سال ۱۹۹۹ نیز به آن اشاره شده است.
این موضوع آغاز یک رابطه طولانی میان چین و ایران در حوزه موشکی بود که شامل فروش موشکهای بالستیک کوتاهبرد M-7، اعزام مهندسان موشکی چینی، آموزش گسترده مهندسان ایرانی، و صادرات مواد ساخت موشک از جمله مواد تولید سوخت راکتی، ابزارهای ماشینی رایانهای، ژیروسکوپها، سامانههای هدایت و سوختهای مایع و جامد بود.
در سالهای اخیر، ایالات متحده چین را بهدلیل فروش مواد مورد نیاز موتورهای سوخت جامد به ایران تحریم کرده است. وزارت خزانهداری آمریکا در بیانیهای در ۲۹ آوریل ۲۰۲۵ اعلام کرد شش نهاد و شش فرد از چین و ایران را «بهدلیل نقش آنها در شبکهای که مواد پیشران موشکهای بالستیک را برای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تأمین میکرد» تحریم کرده است.
سپس در ۷ مارس ۲۰۲۶ روزنامه واشینگتنپست گزارش داد دو کشتی کانتینری ایرانی بندر گائولان در شهر ژوهای چین را ترک کردهاند؛ یکی از مراکز اصلی صادرات مواد شیمیایی، و احتمالاً «حامل پیشساز کلیدی سوخت موشک» بودهاند.
در ۲ مارس ۲۰۲۶ یک تحلیلگر فناوری طرفدار چین با نام «tphuang» در شبکه اجتماعی ایکس، در واکنش به بحث درباره عملکرد سامانههای دفاع موشکی آمریکا و اسرائیل در برابر حملات جمهوری اسلامی، تلاش کرد اطمینان دهد که چین ذخیرهای پایانناپذیر از قطعات پهپاد دارد و نوشت: «یکی از کارخانههای متعدد چینی که موتورهای کمسرعت برای پهپاد تولید میکند تا نوامبر کاملاً پر سفارش است. این کارخانه روزانه ۳۰ هزار موتور تولید میکند… این فقط یکی از تأمینکنندگان است. اینها موتورهای پیشرفته نیستند؛ اما برای رسیدن یکباره به هدف کافی هستند و بسیار ارزان و آسان برای تولیدند.»
در ۵ مه ۲۰۲۴ روزنامه بریتانیایی اکسپرس گزارش داد دانشمندان وزارت دفاع بریتانیا که یک پهپاد انتحاری «آرش-۲» ایران را که در صحرای نقب اسرائیل بهدست آمده بود بررسی کردند، دریافتند که این پهپاد دارای «سامانههای هدایت چینی» است.
پهپاد آرش-۲ بردی بین ۱۲۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر دارد و یکی از انواع متعدد پهپادهای دوربرد جمهوری اسلامی است؛ مشابه پهپاد مشهور شاهد-۱۳۶. احتمالاً در بیشتر از ۲۳۰۰ پهپاد ایرانی استفادهشده در این درگیری اخیر، از قطعات هدایت و موتور ساخت چین استفاده شده است.
کمکهای طولانیمدت حزب کمونیست چین به توانمندی موشکی ایران، زمینهساز کارزار اخیر حملات موشکی جمهوری اسلامی شده است.
نکته نگرانکننده دیگر، احتمال بالای کمک رژیم چین به جمهوری اسلامی در هدایت و هدفگیری موشکها و پهپادهاست.
شیوان ماهندراراجه، تحلیلگر، در ۲ فوریه ۲۰۲۶ در شبکه ایکس نوشت: «ایران به شبکه پیشرفته ماهوارهای چین متصل است که بهصورت مداوم (۲۴ ساعته)، در همه شرایط آبوهوایی و شبانهروزی، تصاویر، ویدئوهای باکیفیت، اطلاعات سیگنالی و اطلاعات الکترونیکی لحظهای از اهداف نیروی دریایی آمریکا ارائه میدهد. ماهوارههای یائوگان با مثلثبندی سیگنالها موقعیت کشتیها را دقیق تعیین میکنند و ماهوارههای جیلین تصاویر مداوم فراهم میکنند. ترکیب این اطلاعات فضایی با موشکهای ایران، یک زنجیره هدفگیری لحظهای علیه تردد دریایی در خلیج فارس، دریای عمان و دریای عرب ایجاد میکند.»
اگرچه تأیید این ادعا از منابع عمومی ممکن نیست؛ اما ماهوارههای یائوگان و جیلین بهعنوان سامانههای نظارتی چین شناخته میشوند که قابلیت هدفگیری دقیق را دارند.
همچنین برای هدایت دقیق، سامانههای چینی مورد استفاده در موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی میتوانند از سیگنالهای ناوبری سامانه ماهوارهای «بیدو» چین استفاده کنند.
در خبری دیگر، خبرگزاری رویترز در ۲۴ فوریه به نقل از «شش منبع» گزارش داد که چین در حال مذاکره برای فروش موشک ضدکشتی مافوق صوت CM-302 به ایران است؛ نسخه صادراتی با برد ۲۹۰ کیلومتر که از موشک YJ-12B با برد ۴۸۰ کیلومتری نیروی دریایی چین مشتق شده است.
اگرچه این سناریو در حال حاضر دور از ذهن بهنظر میرسد؛ اما اگر رژیم ایران بازسازی شده و باقی بماند، ممکن است چین برای ادامه این جنگ، ارسال هوایی موشک یا قطعات آن را در نظر بگیرد.
بنابراین زمانی که فرستاده ویژه حزب کمونیست چین وارد میشود، منطقی است که گزارشی کامل از تمام کمکهای پکن به برنامههای موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی درخواست شود. همچنین باید پرسید آیا چین قصد دارد ایران را با موشکهای پیشرفتهتر دوباره تجهیز کند و آیا ماهوارههای چینی در هدایت حملات ایران نقش دارند یا نه.
یا بهتر از آن، بهجای انتظار برای انکارها و ابهامسازیهای پکن؛ مستقیماً صورتحسابی از خسارات و تلفات انسانی به فرستاده چین ارائه شود.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: ریک فیشر از پژوهشگران ارشد مرکز ارزیابی و راهبرد بینالمللی است.
