محققان در این مطالعه به بررسی افرادی پرداختند که همزمان ترامادول و داروهای ضدافسردگی مصرف میکردند.
براساس یک مطالعه جدید، ترکیب بعضی از داروهای پرمصرف که در خانههای سالمندان تجویز میشود میتواند خطر تشنج را در بین سالمندان چندبرابر کند.
محققان در این مطالعه که در مجله آکادمی مغز و اعصاب آمریکا انتشار یافته است، سوابق دارویی و بهداشتی بالغ بر ۷۰ هزار نفر از ساکنان خانههای سالمندان را بررسی کردند.
براساس نتایج مطالعه، حدود یکپنجم از ساکنان خانههای سالمندان که همزمان از ترامادول و داروهای ضدافسردگی مانند فلوکستین، بوپروپیون و داروهای مشابه استفاده میکردند، ظرف مدت یک سال دچار تشنج شدند که نرخ آن ۱۰ برابر بیشتر از آمار کلی تشنج در این گروه سنی است.
محققان میگویند مصرف همزمان این داروها در خانههای سالمندان عادی است. ترامادول، که جزو داروهای افیونی است، برای تسکین درد تجویز میشود و ۶۰ درصد از ساکنان خانههای سالمندان نیز داروهای ضدافسردگی مصرف میکنند.
یوجونگ «جنی» وی، نویسنده اصلی مطالعه و متخصص همهگیرشناسی دارویی در دانشکده داروسازی دانشگاه ایالتی اوهایو، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «نتایج این مطالعه به پزشکان، بیماران و پرستاران هشدار میدهد که مراقب مصرف همزمان ترامادول و داروهای ضدافسردگی در خانههای سالمندان باشند و خطر بروز تشنج را در نظر بگیرند.»
نگاهی دقیقتر به تداخل دارویی
ترامادول و بعضی از داروهای ضدافسردگی خطر بروز تشنج را در سالمندان افزایش میدهند، اما مطالعه حاضر نشان میدهد که ترکیب ایندو دارو باعث بروز مشکل میشود.
ترامادول از مدتها پیش به دلیل احتمال ایجاد تشنج در سالمندان مایه نگرانی پزشکان بوده است. مصرف همزمان ترامادول و داروهای ضدافسردگی که یک آنزیم خاص را در بدن مسدود میکنند، خطر تشنج را بیش از پیش افزایش میدهد.
دکتر کریستوفر الدر، متخصص مغز و اعصاب در مرکز درمانی لانگون در دانشگاه نیویورک، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «بعضی از این داروها از جمله بوپروپیون بهتنهایی خطر تشنج را افزایش میدهند، اما کشف تازه مطالعه حاضر این است که ترکیب این داروها با ترامادول باعث افزایش شدید خطر تشنج میشود.»
محققان دادههای دهساله بیمه درمانی مدیکر و خانههای سالمندان را بررسی کردند و بر سالمندان ۶۵ ساله و مسنتر تمرکز داشتند که مصرف ترامادول و داروهای ضدافسردگی را همزمان و یا در فاصله چند هفته آغاز کرده بودند.
در این بین، ۱۸ تا ۲۲ نفر از هر ۱۰۰ نفر طی یک سال دچار تشنج شدند، درحالیکه نرخ تشنج در بین کل ساکنان خانههای سالمندان کمتر از دو نفر در هر ۱۰۰ نفر بود.
محققان با ارزیابی بیش از ۴۰ متغیر سلامتی از جمله شرایط سنی نتایج بهدستآمده را تعدیل کردند، اما گفتهاند که این مطالعه مشاهدهای بوده و صرفاً روابط بین متغیرها را نشان میدهد و رابطه علّی متغیرها را ثابت نمیکند.
به نظر میرسد که افزایش خطر تشنج به نحوه تعامل این داروها در بدن مربوط باشد. ترامادول معمولاً توسط آنزیم کبدی CYP2D6 تجزیه میشود، اما بعضی از داروهای ضدافسردگی این آنزیم را مهار میکنند و باعث انباشت ترامادول در بدن و افزایش احتمال بروز عوارض جانبی مانند سرگیجه، رعشه یا تشنج میشوند.
داروهای ضدافسردگی رایج که بیش از همه باعث افزایش خطر تشنج میشوند عبارتند از:
- فلوکستین و پاروکستین: هردو به گروه مهارکنندههای بازجذب سروتونین تعلق دارند
- دولوکستین: معمولاً برای درمان درد و اضطراب تجویز میشود
- بوپروپیون: برای ترک سیگار یا درمان افسردگی فصلی تجویز میشود
- دوکسپین: به گروه داروهای ضدافسردگی سهحلقهای تعلق دارد که دوز پایین آن برای بهبود کیفیت خواب تجویز میشود
به گفته الدر، این داروها اغلب برای درمان افسردگی و مشکلاتی مانند دردهای عصبی، اختلالات خواب و اضطراب در سالمندان تجویز میشوند. از اینرو، ممکن است بیماران و پرستاران متوجه تداخل احتمالی این داروها با ترامادول نشوند.
کسانی که بیشتر در معرض خطر هستند
الدر گفت خطر تشنج در دو مقطع نوزادی و سالمندی بیشتر است و در میانسالی به حداقل میرسد. ساکنان خانههای سالمندان در سالهای پایانی عمر خود معمولاً با آسیبهای جدید مواجه میشوند، بهویژه اگر همزمان با مشکلات سلامتی یا مصرف همزمان چند دارو دستبهگریبان باشند.
خطر تشنج در بین خانمها و رنگینپوستها بیش از دیگران بود. همچنین افراد مبتلا به زوال عقل یا بیماریهای قلبی در معرض خطر بیشتری قرار داشتند.
ترامادول برخلاف سایر داروهای افیونی تنها یک مسکّن ساده نیست، بلکه مانند بسیاری از داروهای ضدافسردگی سطح سروتونین و نوراپینفرین را در مغز افزایش میدهد.
وقتی سطح ترامادول به دلیل مهار آنزیم CYP2D6 در خون بالا میرود، تأثیر این دارو بر ساختار شیمیایی مغز دوچندان میشود.
از اینرو، احتمال بروز عوارض جانبی از جمله تشنج بهویژه در افراد آسیبپذیر افزایش مییابد.
جالب اینجاست که وقتی داروهای ضدافسردگی با هیدروکودون- یک داروی افیونی که آنزیمهای دیگری باعث تجزیه آن میشوند- ترکیب شدند، خطر تشنج تغییری نکرد. این تفاوت نشان میدهد که منشأ خطر در سوختوساز ترامادول و تبعات آن در قبال انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و نوراپینفرین نهفته است؛ ترکیباتی شیمیایی که در تنظیم خلقوخو، هوشیاری و انتقال پیامهای عصبی دخیل هستند.
آیا سالمندان باید همچنان ترامادول مصرف کنند؟
به گفته الدر، این مطالعه نشان میدهد که تجویز ترامادول برای کنترل درد باید متوقف شود و داروهای جایگزین در دستور کار قرار بگیرند.
سالمندانی که ترامادول را همزمان با داروی ضدافسردگی مهارکننده CYP2D6 مصرف میکنند، با توجه به این یافتهها باید در برنامه دارویی خود بازنگری کنند. استفاده از سایر داروهای ضدافسردگی و مسکّن به کاهش خطر تشنج کمک میکند.
این مسئله بهویژه برای ساکنان خانههای سالمندان حائز اهمیت است، زیرا آنها معمولاً با مشکلات جسمی متعدد دستبهگریبان هستند و داروهای مختلفی مصرف میکنند.
به گفته الدر، متخصصان مغز و اعصاب از تجویز ترامادول در خانه سالمندان و برای افرادی که در معرض خطر تشنج قرار دارند خودداری میکنند، اما مراکز غیرتخصصی آگاهی چندانی از خطرات این دارو ندارند.
ترامادول حتی در زمینه کنترل درد هم دیگر گزینه اصلی نیست، با اینحال حدود ۱۳ درصد از ساکنان خانههای سالمندان همچنان ترامادول دریافت میکنند.
محققان نتیجه گرفتند که ترکیب ترامادول با داروهای ضدافسردگی مستلزم بررسی دقیقتر است و انجام مطالعات بیشتر در این زمینه ضرورت دارد.
