در چهارمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، رهبران این گروه از «امنیت سراسری، نظام شرعی و رهایی مردم از فساد» سخن میگویند. جبهههای مخالف طالبان و برخی ناظران داخلی و خارجی، افغانستان را «در اشغال طالبان» و مردم را «در بند فقر، سرکوب و بیعدالتی» توصیف میکنند.
ویدیوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد طالبان در ۱۵ اوت (۲۴ مرداد/اسد) سوار بر موتور سیکلتها و خودروهای رنجر بر جای باقیمانده از دولت پیشین افغانستان و پخش سرودهای «فتح» جشن گرفتهاند. در مقابل، شهرهای افغانستان شاهد چهرههای غمزده مردمی بود که به دنبال کار در خیابانهای کابل و سایر شهرها سرگردان بودند.
از شکرگزاری تا تسلیت
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، به مناسبت سالروز تسلط مجدد این گروه بر کابل، در پیامی اعلام کرد: افغانستان پس از پایان اشغال، دارای نظام «شرعی» گردید. در سراسر وطن امنیت برقرار شد و مردم باید مردم شکرگزار برقراری حکومت طالبان باشند.
او در این پیام از مردم خواست تا با شکرگزاری در مورد «نعمت»، زمینه تداوم آن را فراهم کنند.
آخوندزاده همچنین به مقامات «امارت اسلامی» دستور داد که از عنوان «سرپرست» برای وزرا و اعضای کابینه استفاده نکنند.
داوود ناجی، مسئول رسانهای «جبهه آزادی افغانستان» در واکنش به این تصمیم طالبان در صفحه ایکس خود نوشت: «تیر خلاص بر قلب منتظران تعامل امروز و در چهارمین سالروز تسلط مجدد طالبان بر افغانستان، رهبر این گروه فرمان داد دیگر از واژه سرپرست استفاده نکنند. در چهار سال گذشته واژه «سرپرست» چیزی بود که شماری از طرفداران تعامل، آن را نشانه آمادگی طالبان برای تغییر و پذیرش به قول خودشان «حکومت همهشمول» میدانستند. استدلالشان این بود که وقتی خود طالبان حکومتشان را سرپرست میخوانند یعنی حکومت کنونی را موقت میدانند. امروز هبتالله با فرمانی صریح و روشن این خمار منتظران تعامل را شکست و یکبار دیگر نشان داد، تعامل سرابی بیش نیست طالبان همین است و قرار نیست چیزی تغییر کند. امیدوارم «تعاملگرایان» پیام روشن ملا هبتالله را گرفته باشند و بین تسلیم و ایستادگی همهجانبه، یکی را انتخاب کنند، چون راه سوم وجود ندارد.»
رنگین دادفر سپنتا، مشاور سابق شورای امنیت ملی، با انتشار پیامی در ایکس، ۱۵ اوت را سیاهترین روز تاریخ افغانستان دانست و افزود: «چهار سال نسبت به تاریخ کشورها زمان کوتاهی است، اما تجربه ما نشان میدهد که این مدت برای مردم افغانستان برابر با قرون متمادی پر از ظلم و ویرانی بوده است.»
او روز سقوط دولت پیشین افغانستان و به قدرت رسیدن طالبان را به مردم افغانستان «تسلیت» گرفت.
تجربه «تلخ» جنگهای کابل
یاسین ضیا، رئیس جبهه آزادی افغانستان در پیامی تفصیلی در صفحه ایکس گفت: «نیروهای جبهه متحد ملی» مستقر در شمال کابل در همان ماههای ابتدایی توان بازپسگیری پایتخت را داشتند، اما به دلیل نبود ساختارهای نظامی و اداری منظم و نیز نگرانی از بروز جنگ شهری در کابل، از این اقدام خودداری کردند.
ضیا ادامه داد: «تجربه تلخ جنگهای کابل به ما آموخته بود که بدون یک چشمانداز روشن برای دولتداری، ورود دوباره به پایتخت ممکن است به آشوبی جدید منجر شود.»
او با انتقاد از برخی جریانهای سیاسی مدعی مخالفت با طالبان افزود که این گروهها نهتنها حمایتی از دو جبهه مخالف طالبان نکردهاند، بلکه در مواردی برای حفظ اموال و داراییهای خود با طالبان معامله کردهاند.
در این بیانیه همچنین به دستهای از افراد و نهادهای غیردولتی اشاره شده که با سابقهی طولانی در پروژهسازی و بهرهبرداری از وضعیت سیاسی کشور در دوره بازسازی افغانستان، اکنون بهعنوان «دست بلند دیپلماسی طالبان» در محافل بینالمللی عمل میکنند.
این نهادها، به گفته ضیا، با ادعای بیطرفی یا مخالفت با طالبان، کمکهای بینالمللی را مدیریت کرده و آن را به سمت حامیان این گروه هدایت میکنند؛ در حالی که همزمان مبارزه نظامی و مردمی با طالبان را نفی یا انکار میکنند.
فرمانده جبهه ضدطالبان: اکنون زمان عمل است
خالد امیری، فرمانده ارشد «جبهه مقاومت» ضدطالبان، در بیانیهای دیگر، با اشاره به چهار سال سلطه طالبان تأکید کرد که افغانستان در اشغال تروریستهاست و مردم از فقر، سرکوب و مهاجرت فرسوده شدهاند.
او هشدار داد: «مبارزه با طالبان نیازمند اقدام هماهنگ و هدفمند است. هر روز تأخیر به معنای تقویت دشمن و تضعیف ماست. زمان عبور از حرف به عمل فرارسیده و تاریخ، میان رزمندگان و تماشاگران بیعمل، تمایز خواهد گذاشت.»
روایت فقر و خشونت در حاکمیت طالبان
وزارت خارجه آمریکا سهشنبه، ۱۲ اوت (۲۱ مرداد/اسد) در گزارش سالانه وضعیت حقوق بشر در افغانستان اعلام کرد نظام سرکوب نهادینهشده طالبان از طریق برخورد گسترده و سیستماتیک با زنان و دختران صورت میگیرد و به نظر میرسد حملهای علیه کل جمعیت غیرنظامی افغانستان باشد که معادل جنایت علیه بشریت تلقی میشود.
بر اساس این گزارش، قتلهای خودسرانه و انتقامجویانه علیه مقامها و نیروهای امنیتی دولت پیشین در ولایات (استانها) مانند پنجشیر، قندوز، کابل، غزنی، فاریاب و هرات رخ داده است. داعش خراسان نیز با هدف برهمزدن ثبات کشور، اعضای طالبان را هدف قرار داده و بهطور ویژه قوم هزاره را نیز قربانی کرده است.
در این گزارش با اشاره به مستندات سازمان ملل تصریح شد در سال ۲۰۲۳، دستکم ۳۴۲ کودک پسر جذب طالبان شدهاند که ۱۵۰ نفر از آنها در جنگ استفاده شدهاند. همچنین در بدخشان، حدود ۳۰ کودک بین ۱۰ تا ۱۸ سال به مراکز نظامی منتقل و تحت آموزش قرار گرفتهاند. خانوادههای این کودکان تحت فشار طالبان، از شکایت منع شدهاند.
طبق گزارش یونیسف، ۳۹ درصد زنان افغانستانی بین ۱۵ تا ۴۹ سال، پیش از ۱۸ سالگی ازدواج کردهاند. همچنین ممنوعیت تحصیل دختران و فشارهای اقتصادی، خانوادهها را به سمت فروش دختران خردسال سوق داده است.
کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل نیز با صدور بیانیهای از جامعه جهانی خواستند که از به رسمیت شناختن حکومت طالبان خودداری و با هرگونه تلاش برای عادیسازی روابط با این گروه مخالفت کند.
کارشناسان تأکید کردند که محدودیتهای گسترده بر آموزش، اشتغال، بهداشت، آزادی بیان و مشارکت زنان در جامعه، اکنون به سطحی رسیده که میتوان آن را جنایت علیه بشریت به دلیل جنسیت دانست. آنها همچنین از صدور حکم بازداشت دو مقام ارشد طالبان توسط دیوان کیفری بینالمللی استقبال کردند.
