نویسنده: وانگ هه
تولید ناخالص داخلی گوانگدونگ- بزرگترین اقتصاد استانی چین- در سه فصل نخست سال جاری ۴.۱ درصد نسبت به سال گذشته رشد کرده و یکبار دیگر از میانگین کشور عقب مانده است. این عملکرد ضعیف از سال ۲۰۲۱ تاکنون ادامه داشته است.
رشد تولید ناخالص داخلی گوانگدونگ در سال ۲۰۲۴ تنها ۳.۵ درصد بود و با اختلاف فاحشی که نسبت به نرخ رشد ۵ درصدی کشور داشت، برای سومین سال متوالی به هدف خود نرسید. این رشد بیشتاب در استانی که به عنوان «لوکوموتیو اقتصادی» چین شناخته میشود درخور توجه است.
گوانگدونگ یک استان عادی نیست. این استان بالغ بر ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی چین را به خود اختصاص داده و بیشترین جمعیت کشور را دارد (۱۲۸ میلیون نفر که با احتساب کارگران مهاجر به حدود ۱۵۰ میلیون نفر میرسد). گوانگدونگ همچنین به مدت ۳۹ سال متوالی بزرگترین صادرکننده چین بوده است.
گوانگدونگ، که بزرگترین تأمینکننده مالیات کشور است، با فشار ساختاری بیشتر و عوامل بیرونی مخربتری نسبت به دیگر مناطق دستوپنجه نرم میکند. ایده «تحول و ارتقای اقتصادی» با هدف گشایش گرههای قدیمی دستکم ۲۰ سال پیش مطرح شده است.
پس چرا گوانگدونگ هنوز نتوانسته مسیر مؤثری برای پیشرفت پیدا کند؟
برای درک این موضوع باید به گذشته نگاه کنیم. رشد سریع گوانگدونگ بعد از آغاز اصلاحات اقتصادی چین در سال ۱۹۷۸ از جهانیسازی و نزدیکی آن به هنگکنگ نشأت میگرفت. گوانگدونگ به پشتوانه سیاستهای پکن با سرعتی بیسابقه موفق به افزایش تولید صنعتی، صادرات و شهرنشینی شد. تولید ناخالص داخلی این استان در فاصله سالهای ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴ از ۲۴.۹۶ میلیارد یوآن (حدود ۱۶.۶۴ میلیارد دلار) به بیش از ۱۴ تریلیون یوآن (حدود ۱.۹۷ تریلیون دلار) رسید.
درمجموع، جهانیسازی، صادرات، رشد صنعتی و شهرنشینی چهار موتور محرک رشد گوانگدونگ بودند.
اما شرایط تغییر کرده است. محیط تاریخی و ساختار اقتصادی که زمانی محرک رشد گوانگدونگ بودند، به شکل اساسی دگرگون شدهاند.
نخست آنکه پدیده جهانیزدایی، یا آنچه بعضیها بازسازی ساختار جهانی مینامند، کار را برای تداوم الگوی صادراتمحور گوانگدونگ دشوار کرده است. این استان به مدت ۳۹ سال متوالی رهبری چین را در حیطه تجارت خارجی برعهده داشته و نسبت وابستگی این کشور به تجارت خارجی در سالهای اخیر حدود ۶۴ درصد بوده است.
اما تعرفههای متقابل دولت دوم ترامپ ضربه بزرگی به این استان وارد کردند: صادرات گوانگدونگ در فاصله ژانویه تا ژوئیه تنها ۰.۶ درصد نسبت به سال گذشته رشد کرد که نسبت به رشد ۷.۱ درصدی سال ۲۰۲۴ کاهش قابلتوجهی داشته است. اگر سابقه حزب کمونیست چین در دستکاری دادههای اقتصادی را در نظر بگیریم، حتی این عدد کوچک هم ممکن است اغراقآمیز باشد.
دوم آنکه الگوی «صنعتمحور» گوانگدونگ باعث بروز ناترازیهای ساختاری عمیق شده است. بهعنوان بزرگترین استان صنعتی چین، که حدود یکهشتم از تولید ملی را به خود اختصاص داده است، سهم صنعتی گوانگدونگ به شکل عجیبی بالاست که عمدتاً از امتیازات سیاسی این استان نشأت میگیرد و ارتباطی با نیروهای واقعی بازار ندارد.
تولیدات صنعتی بالغ بر نیمی از رشد تولید ناخالص داخلی این استان را در سال ۲۰۲۴ به خود اختصاص دادند، اما گوانگدونگ هنوز در ارتقای ساختار صنعتی و توسعه متوازن منطقهای با چالش مواجه است. لازم به ذکر است که بخش خدمات این استان از روند توسعه جا مانده و احتمال رشد بلندمدت آن به شدت ناچیز است.
سوم آنکه گوانگدونگ با نرخ تقاضای داخلی ضعیفی روبهروست که جزو مشکلات سراسری کشور است، اما در این استان وخامت بیشتری دارد. گوانگدونگ بیش از ۴۰ سال در خردهفروشی کالاهای مصرفی در چین پیشتاز بوده است. براساس دادههای رسمی اداره ملی آمار چین و اداره آمار گوانگدونگ، سهم خردهفروشی در تولید ناخالص داخلی این استان پیش از سال ۲۰۱۸ بالغ بر ۴۰ درصد بوده که بالاتر از میانگین ملی است.
با اینحال، این نرخ پس از ۲۰۱۸ به ۳۵.۵ درصد در سال ۲۰۲۱ و ۳۳.۸ درصد در سال ۲۰۲۴ کاهش یافت. درمجموع، خردهفروشی جیانگسو در نیمه نخست ۲۰۲۵ از گوانگدونگ پیشی گرفت که از تغییر نمادین اوضاع حکایت دارد.
چهارم آنکه شکاف بین مناطق مرفه و فقیرنشین گوانگدونگ بسیار وسیع است. اینکه میگویند «مرفهترین نقاط چین به گوانگدونگ تعلق دارند و فقیرترین نقاط نیز در همین استان یافت میشوند» گویای همهچیز است.
دلتای رود مروارید، که یکی از توسعهیافتهترین نقاط چین است، تنها یکسوم مساحت گوانگدونگ را اشغال کرده اما بیش از نیمی از جمعیت این استان در خود جای داده و بالغ بر ۸۰ درصد از تولید ناخالص داخلی آن را به خود اختصاص داده است.
۱۲ شهرستان از جمله شانتو، چاوژو، ژانژیانگ و ماوژوا ۷۰ درصد از مساحت گوانگدونگ را به خود اختصاص داده و حدود ۴۰ درصد از جمعیت این استان را در خود جای دادهاند، اما کمتر از ۲۰ درصد از تولید ناخالص داخلی استان را تولید میکنند. صنعتیسازی ضعیف، شهرنشینی کمشتاب، زیرساختهای حملونقل ضعیف و مهاجرت جزو مشکلات رایج هستند. مطالعهای با استناد به سرشماری سال ۲۰۲۰ نشان داد که تولید ناخالص داخلی سرانه ماوژوا تنها ۳۱ هزار و ۱۸۸ یوآن (حدود ۴ هزار و ۳۸۸ دلار) بوده که معادل ۱۹.۸ درصد سرانه شنژن است.
گوانگدونگ سعی کرده که روند توسعه را در کل استان متوازن کند، اما این شکاف تغییر چندانی نکرده است. صنایع دلتای رود مروارید اغلب از مناطق فقیرنشین استان دوری میجویند و مستقیماً در استانهای همجوار مانند جیانگشی و هونان فعالیت میکنند. این امر نشان میدهد که ناترازیها از مشکلات ساختاری نشأت میگیرند.
پنجم آنکه روند شهرنشینی فزاینده گوانگدونگ به پایان رسیده و ترکیدن حباب املاک چین بهویژه به این استان لطمه وارد کرده است. نرخ شهرنشینی گوانگدونگ در سال ۱۹۸۰ معادل ۲۱.۱ درصد بود که به میانگین ملی هم نزدیک بود. این رقم در سال ۲۰۲۴ به ۷۵.۹ درصد رسید که مشابه نرخ شهرنشینی ژاپن و آمریکا در اواسط سال ۱۹۷۰ بود؛ امری که نشان میداد دوره رشد سریع به پایان رسیده است.
حباب مسکن چین در سال ۲۰۲۱ ترکید و هنوز نشانهای دال بر پایان رکود اقتصادی وجود ندارد. از آنجا که اقتصاد گوانگدونگ متکی به بخش املاک است، این استان به شدت آسیب دیده است. گفتنی است که شرکت اورگرند و دیگر توسعهدهندگان بزرگ کار خود را از همین استان آغاز کردند. نرخ سرمایهگذاری در بخش املاک چین از ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۵ نسبت به سال گذشته ۱۲ درصد کاهش یافت. این کاهش در گوانگدونگ به ۱۷.۳ درصد رسید که شدیدتر از میانگین ملی است.
گوانگدونگ از مدتها پیش موتور محرک اصلی اقتصاد چین بوده و از بسیاری جهات وضعیت کلی اقتصاد کشور را منعکس میکند. مشکلات گوانگدونگ شامل حال کل کشور میشود، اما وخامت اوضاع در این استان بیشتر است.
آیا مقامات محلی و حزب کمونیست چین از این مشکلات بیخبرند؟ قطعاً اینطور نیست.
در گزارش کار دولت استانی در سال ۲۰۲۳ آمده است: «از آنجا که درهای گوانگدونگ به روی جهان باز است، این استان از عوامل بیرونی تأثیر میپذیرد. نرخ تقاضای مؤثر پایین است، بسیاری از شرکتها در مضیقه هستند، عوامل محرک رشد کافی نیستند، فناوریهای کلیدی به بنبست خوردهاند و شکاف منطقهای و شهری-روستایی اساساً برطرف نشده است.»
پس چرا گوانگدونگ طی ۲۰ سال گذشته تحول پیدا نکرده است؟
مسأله اصلی به حزب کمونیست چین بازمیگردد. «اصلاحات بیتأثیر» چین- تغییرات اقتصادی بدون اصلاحات سیاسی- بازار اقتصادی نابسامانی ایجاد کرده که مقامات سیاسی و خواص در آن دست بالا را دارند. از اینرو، بازارها نمیتوانند عملکرد درستی داشته باشند.
دیپلماسی «گرگ جنگجوی» حزب کمونیست اعتبار جهانی چین را خدشهدار کرده و آمریکا و اروپا را به سمت «ریسکزدایی» و «جدایی» سوق داده است. پکن اصل قانونی «یک کشور، دو سیستم» هنگکنگ را به ورطه نابودی کشانده و برتری ژئوپولیتیکی گوانگدونگ را تضعیف کرده است.
به تعبیر دیگر میتوان گفت که مشکلات اقتصادی گوانگدونگ نه صرفاً اقتصادی بلکه ساختاری هستند. موانع تحول از سیاستها و ساختار سیاسی حزب کمونیست نشأت میگیرند. تا زمانی که حزب کمونیست بر سر قدرت است، رکود اقتصادی گوانگدونگ جای تعجب ندارد، بلکه چشمانداز اقتصادی چین را منعکس میکند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: وانگ هه دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته حقوق و تاریخ است و جنبش بینالمللی کمونیستی را مطالعه کرده است. او استاد دانشگاه و مدیر اجرایی یک شرکت خصوصی بزرگ در چین بوده است. وانگ در حال حاضر در آمریکای شمالی زندگی میکند و از سال ۲۰۱۷ درباره مسائل روز و سیاستهای چین مطلب مینویسد.
