دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از توافق جدید دفاع جمعی میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان استقبال کرد و این پیمان را گامی بزرگ برای افزایش امنیت و ثبات در خاورمیانه خواند.
«توافق دفاع مشترک مکه» روز هفتم اوت در مکه به امضای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان رسید و روابط میان سه کشور از بزرگترین کشورهای اسلامی جهان را عمیقتر کرد.
این پیمان ثروت نفتی عربستان سعودی را با نیروهای مسلح گسترده ترکیه و توانمندیهای هستهای پاکستان ترکیب میکند.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال در ۱۶ اوت (۲۵ مرداد) نوشت: «بسیار خوشحالم که میبینم عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان اخیرا و سرانجام توافق دفاع مشترک مکه را امضا کردهاند.»
او افزود: «این نشان میدهد که خاورمیانه چگونه در حال نزدیک شدن به یکدیگر است و کشورها چگونه سرانجام خواهند توانست به شکلی مؤثرتر از خود دفاع کنند.»
ترامپ با حروف بزرگ افزود: «این نخستین گامی بزرگ، جسورانه و مهم است.»
براساس این توافق، سه قدرت منطقهای متعهد میشوند حمله مسلحانه به هر یک از آنها را حمله به هر سه کشور تلقی کنند.
این پیمان ثروت نفتی و قدرت نظامی منطقهای عربستان سعودی، نیروهای مسلح گسترده ترکیه و توانمندیهای هستهای پاکستان را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
شهباز شریف از حمایت ترامپ تشکر کرد و گفت این سه کشور برای تقویت امنیت فراتر از مرزهای خود تلاش خواهند کرد.
شریف در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پاکستان همراه با کشور برادر، پادشاهی عربستان سعودی و جمهوری ترکیه، به ایفای نقشی سازنده برای تضمین دفاع از کشورهای خود و همچنین کل منطقه ادامه خواهد داد.»
نخستوزیر پاکستان همچنین از ترامپ به دلیل کمک به جلوگیری از آنچه او «فاجعه هستهای» احتمالی در جنوب آسیا خواند، تقدیر کرد. احتمالا اشاره او به نقش رئیسجمهور آمریکا در کاهش تنشهای درگیری سال ۲۰۲۵ میان پاکستان و هند است. این دو کشورمجهز به تسلیحات هستهای هستند.
توصیف پیمان بهعنوان توافقی دفاعی
متن «توافق دفاع مشترک مکه» شباهت زیادی به مفاد دفاع جمعی مندرج در ماده ۵ پیمان ناتو دارد که کشورهای عضو را ملزم میکند حمله به یک عضو را حمله به همه اعضا تلقی کنند.
وزارت خارجه پاکستان اعلام کرد هدف از این توافق، تقویت بازدارندگی جمعی، بهبود همکاریهای دفاعی و ارتقای صلح و ثبات منطقهای «در راستای دستیابی به آیندهای امن و شکوفا» است.
رائد قرملی، معاون وزیر عربستان سعودی در امور دیپلماسی عمومی گفت این پیمان نتیجه سالها مذاکره است و به سه کشور کمک خواهد کرد توانمندیهای دفاعی مشترک خود را توسعه دهند، آمادگی نظامی را افزایش دهند و واکنشهای خود به تهدیدهای مشترک را هماهنگ کنند.
قرملی تاکید کرد که این توافق ماهیتی دفاعی دارد و تلاشی برای ایجاد یک محور نظامی، بلوک فرقهای یا ترتیبات تسلیحات هستهای نیست.
او گفت: «این توافق تهدیدی علیه امنیت هیچ کشوری در منطقه محسوب نمیشود و همچنین به معنای تشدید تنش میان هیچ دو کشوری نیست.»
این پیمان در بحبوحه افزایش تنشهای منطقهای ناشی از جنگ آمریکا و جمهوری اسلامی و حملات جمهوری اسلامی و نیروهای همسو با تهران به خاک عربستان سعودی و کشتیرانی این کشور منعقد شد.
از زمان آغاز درگیری در ۲۸ فوریه، عربستان سعودی بارها هدف حملات جمهوری اسلامی، حوثیها و شبهنظامیان شیعه در عراق قرار گرفته است. یک روز پیش از امضای این توافق، ۱۱ غیرنظامی در عربستان سعودی در حمله حوثیها زخمی شدند.
جورج فریدمن، بنیانگذار و رئیس اندیشکده «جئوپولیتیکال فیوچرز» گفت اگر این توافق به یک ائتلاف موثر تبدیل شود، میتواند موازنه قدرت را در سراسر منطقه تغییر دهد.
فریدمن در یکی از پادکستهای اخیر این اندیشکده گفت: «برای منطقه، این موضوع بسیار عظیم است. این توافق یک مرکز ثقل بالقوه ایجاد میکند که منطقه میتواند حول آن عمل کند.»
فریدمن گفت این پیمان از نقاط قوت هر یک از اعضا برای جبران کاستیهای اعضای دیگر بهره میگیرد. او خاطرنشان کرد که ترکیه دارای ارتشی قدرتمند، دومین ارتش بزرگ ناتو است اما به سرمایهگذاری نیاز دارد؛ در حالی که عربستان سعودی از ثروت عظیمی برخوردار است، اما با آسیبپذیریهای امنیتی قابلتوجهی روبهرو است.
فریدمن گفت: «خطرناکترین چیز در جهان این است که ثروتمند و ضعیف باشید و سعودیها از نظر نظامی ضعیف هستند.»
فریدمن گفت حضور پاکستان، تنها کشور مسلمان دارای تسلیحات هستهای در جهان، در این پیمان کمتر قابل انتظار بود، اما از نظر راهبردی منطقی است، زیرا این کشور میتواند توانمندیهای نظامی قابلتوجه و بازدارندگی هستهای خود را به این اتحاد اضافه کند.
جمهوری اسلامی اعلام کرده است که دلیلی برای نگرانی درباره پیمان امنیتی جدید نمیبیند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، هفته گذشته گفت تهران این توافق را بخشی از تغییر رویکرد کشورهای منطقه به مقوله امنیت میداند؛ تغییری که در آن، این کشورها به جای قدرتهای خارجی، بیشتر به توانمندیهای خود متکی میشوند.
