تحقیقات زیادی نشان دادهاند که استرس مزمن بدن را در حالت «ستیز یا گریز» قرار میدهد و به مررو زمان شرایطی را رقم میزند که باعث رشد تومورها میشود.
یک زوج سالخورده تایوانی در عصر یک روز بارانی با وضعیت جسمانی وخیم به یک کلینیک طب سنتی چینی مراجعه کردند.
آقا که اخیراً سکته کرده و فلج شده بود، با پشتی خمیده روی صندلی چرخدار نشسته بود و خانم با دستانی لرزان صندلیاش را هل میداد. آنها شش ماه قبل بیش از یک میلیون دلار از پول خود را در جریان یک کلاهبرداری از دست داده بودند. این ضربه مالی باعث شد که حال آقا رو به خامت برود و درنهایت سکته کند. خانم نیز به دلیل مراقبت از آقا و حس ناامیدی به سختی میتوانست غذا بخورد و بخوابد.
چن بو شنگ، پزشک طب سنتی چینی، که در درمانهای مکمل سرطان تخصص دارد، خانم را بر آن داشت که به سلامت خود توجه کند. با اینحال، سه ماه گذشت و خانم با تشخیص سرطان پستان نزد او بازگشت.
چن در برنامه «سلامت ۱+۱» انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «استرس فقط به قلب فشار وارد نمیکند، بلکه ردی پنهان از خود بهجا میگذارد.»
استرس مزمن و سرطان: یک پیوند پنهان
چن هشدار داد که استرس مزمن- بهویژه در مواقعی که آن را بروز نمیدهید- میتواند خطر ابتلا به سرطان را به شکل قابلتوجهی افزایش دهد.
او افزود که بسیاری از بیماران سرطانی قبل از تشخیص بیماری با فشار زیادی دستوپنجه نرم میکردند. رایجترین دلیل این فشار حرفه شغلی آنها بود. بعضیها در زمان صرف غذا با پیامهای کاری فوری مواجه میشدند و احساس میکردند که باید فوراً پاسخگو باشند. بعضی دیگر از عصر روز یکشنبه نگران هفته پیش رو بودند. این فشار هیجانی مداوم به مرور زمان میتواند بدن را به لحاظ فیزیکی فرسوده کند.
سایر مشکلات عمده زندگی از جمله تجربه کلاهبرداری مالی، طلاق یا فشار پرستاری از دیگران نیز میتوانند سیستم دفاعی بدن را ضعیف کنند. چن چندین بیمار داشته که درست بعد از تحمل این فشارهای سنگین دچار سرطان شدند.
چرا احساسات بدن را تحت تأثیر میگذارند
براساس طب سنتی چینی، احساسات تنها بر شرایط روحی انسان اثر نمیگذارند، بلکه اندامها را نیز دستخوش تغییر میکنند. سلامتی در گرو جریان سیّال انرژی حیاتی یا «چی» و خون از طریق کانالها نامرئی بدن یا همان مریدینها است که همگی به اندامهای داخلی متصل هستند. عدم تعادل عاطفی باعث مختل شدن جریان انرژی شده و به مرور زمان باعث بیماری میشود.
چن گفت که استرس مزمن یا سرکوب احساسات جریان انرژی را مسدود میکند؛ عارضهای که به «رکود چی» معروف است و به نوبه خود جریان خون را مختل میکند.
تحقیقات جدید ایده مشابهی را از دیدگاه پزشکی ارائه میکنند. مطالعات نشان میدهند که استرس طولانیمدت بدن را در حالت «ستیز یا گریز» نگهداشته و سطح هورمونهای کورتیزول و آدرنالین را به حداکثر میرساند. این وضعیت به مرور زمان سیستم ایمنی را ضعیف میکند و باعث التهاب مزمن میشود که شرایط رشد تومورها را فراهم میکند. تومورها نیز با ارسال سیگنالهایی که به تشدید استرس و گسترش سرطان دامن میزنند، وضعیت بیمار را وخیمتر میکنند.
ارتباط استرس و سرطان صرفاً نظری نیست. یک تحلیل جامع بزرگ با حضور بیش از ۲۸۲ هزار بیمار مبتلا به سرطان پستان نشان داد که افسردگی و اضطراب خطر عود بیماری و مرگومیر را به شکل قابلتوجهی افزایش میدهند و همزمانی ایندو باعث وخامت بیشتر اوضاع میشود.
درمجموع، استرس و سلامت عاطفی نهتنها زمینه ابتلا به سرطان را فراهم میکنند، بلکه بر واکنش بیماران بعد از تشخیص بیماری نیز اثر میگذارند.
چن با تکیه به تجربه بالینی خود به الگوهای عاطفی مشخصی در بیماران خانم پی برد:
افرادی که احساساتشان به سرعت برافروخته میشود و برای نمونه دچار خشم ناگهانی میشوند، اغلب با مشکلات پستان مانند تشکیل ندول یا سرطان مواجه میشوند.
افرادی که دائماً احساساتشان را به دلیل فشارهای خانوادگی سرکوب میکنند، بیشتر در معرض ابتلا به سرطانهای زنانه مانند سرطان رحم یا تخمدان قرار میگیرند.
استرس چگونه به مرور زمان بر بدن اثر میگذارد
استرس یکباره بدن را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه آثار آن بهتدریج نمایان میشوند. چن درباره ظهور علائم فیزیکی استرس میگوید:
- استرس کوتاهمدت: باعث اضطراب، بیخوابی یا رویای شفاف شده و اغلب در روزهای منتهی به امتحان یا جلسات مهم ظاهر میشود.
- استرس میانمدت: بعد از حدود سه هفته دستگاه گوارش را تحت تأثیر قرار میدهد و به مشکلاتی مانند نفخ و سوءهاضمه دامن میزند.
- استرس بلندمدت: بعد از سه ماه هورمونها را مختل میکند. چن افزود که بسیاری از دانشجویان خانم به دلیل فشار امتحانات نهایی یا مهلت ارائه پایاننامه دچار قاعدگی نامنظم میشوند که از تأثیر استرس بلندمدت بر سیستم هورمونی حکایت دارد.
- استرس بلندمدت و ممتد: بعد از شش ماه یا بیشتر سیستم ایمنی را ضعیف میکند و فرد در معرض سرماخوردگی، خستگی و مشکلات پوستی مانند کهیر یا آکنه قرار میگیرد. این عارضه حتی میتواند خطر رشد غیرطبیعی سلولها را افزایش دهد.
استرس طولانیمدت نهتنها خطر ابتلا به سرطان را دوچندان میکند، بلکه مرگومیر ناشی از سرطان را نیز افزایش میدهد. تحقیقات نشان دادهاند که استرس مزمن خطر مرگومیر ناشی از سرطان را ۱۴ درصد افزایش میدهد. این خطر در افراد کمتر از ۴۰ سال تا ۸۰ درصد افزایش مییابد.
تغییر ذهنیت برای کاهش استرس
چن تأکید کرد که کنترل استرس و احساسات، کلید پیشگیری و درمان سرطان است.
او دو ذهنیت کلیدی را با ما به اشتراک گذاشته که خودش از آنها برای کاهش استرس خود استفاده میکند.
تعیین حد ضرر
مفهوم حد ضرر، که از دنیای سرمایهگذاری اقتباس شده، به منزله پذیرش زیان و جلوگیری از ضرر بیشتر است. وقتی پای از دست دادن پول، شغل یا رابطه در میان باشد، باید ضرر و زیان را قبول کنید و تمرکزتان را بر بهبود جسم و ذهنتان بگذارید.
چن گفت: «اگر همچنان از نظر عاطفی به خودتان آسیب بزنید، بدنتان متحمل یک زیان دیگر خواهد شد و سلامتیتان به خطر خواهد افتاد.»
با داشتن قلبی پاک، درمان آسان خواهد بود
چن یک تابلوی خوشنویسی در کلینیک خود دارد که روی آن نوشته شده:
«قلب پاک به تمام بیماریها خاتمه میدهد و داروی صحیح سرسختترین بیماریها را درمان خواهد کرد.»
او افزود: «پزشکان نیز باید از آرامش درونی برخوردار باشند تا مشکل را بهدرستی تشخیص دهند و درمان مناسب را تجویز کنند.»
چن افزود که مهمترین «دارو» همیشه داروی سنتی چینی یا داروی غربی نیست، بلکه دارویی است که باعث آرامش درونی میشود.
روشهای ساده کاهش استرس
علاوه بر تغییر ذهنیت، چن راهکارهای ساده و مؤثر زیر را نیز برای آرامش ذهن و جسم توصیه میکند:
روش شمارش معکوس
یکی از روشهای شخصی چن برای آرامش و کاهش استرس، روش شمارش معکوس است. «خیلیها در مواقع بیخوابی شروع به شمردن میکنند: یک گوسفند، دو گوسفند، سه گوسفند و تا جایی ادامه میدهند که شرایط خواب مهیا شود. من پیشنهاد میکنم که برعکس عمل کنید و از آخر به اول بشمارید.»
روش شمارش معکوس نهتنها باعث بهبود خواب میشود، بلکه برای استراحتهای کوتاه روزانه نیز مفید است. برای نمونه، اگر بین جلسات خود ۱۰ دقیقه وقت استراحت دارید، از ۱۰۰ شروع کنید و تا صفر بشمارید: ۱۰۰، ۹۹، ۹۸. آرام بشمارید و ظرف دو تا سه دقیقه به صفر برسید.
تمرکز بر اعداد به مغز کمک میکند که وارد فاز آرامش شود و از تشدید استرس جلوگیری میکند.
تحریک نقاط فشاری برای کاهش استرس
ماساژ دادن نقاط فشاری میتواند به کاهش استرس و افزایش آرامش کمک کند. چن سه نقطه زیر را پیشنهاد میکند:
دروازه داخلی («نیگوآن»): در فاصله سه انگشت بالاتر از چین مچ دست بین دو تاندون قرار دارد. فشار دادن این نقطه میتواند ناراحتی قلب، قفسه سینه و معده را فروبنشاند.
دروازه روح («شنمن»): در سمت داخلی چین مچ دست (سمت انگشت کوچک) در یک فرورفتگی کوچک قرار دارد. فشار دادن این نقطه باعث آرامش و بهبود خواب میشود.
خواب آرام («آنمیان»): در فرورفتگی بین استخوان ماستوئید پشت گوش و خط رویش مو قرار دارد. لازم نیست نقطه دقیق را پیدا کنید. وارد کردن ضربات ملایم به این ناحیه میتواند سطح استرس را به حداقل برساند و وضعیت خوابتان را بهبود بخشد.
مزایای روانی تحریک نقاط فشاری از طریق طب سوزنی در مطالعات مختلف به تأیید رسیدهاند. یک مطالعه مروری در سال ۲۰۲۴ نشان داد که طب سوزنی میتواند افسردگی را با عوارض جانبی کمتری نسبت به دارو بهبود بخشد. «دروازه داخلی» و «دروازه روح» از رایجترین نقاط مورد استفاده در طب سوزنی هستند.
قویترین دارو
در دنیای امروز که با سرعت بالا و استرس شدید همراه است، سرطان به جسم انسان محدود نمیشود، بلکه ذهن و احساسات او را نیز بیمار میکند.
چن گفت: «منتظر فروپاشی جسمتان نباشید. به احساسات خود گوش کنید، استرس را به شکل هوشمندانه مدیریت کرده و به بدنتان فرصت دهید که التیام پیدا کند.»
گاهی قویترین دارو برخورداری از یک ذهن آرام است، نه قرص.
