یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهند که بهتر است فشار خون را در هرکسی به‌شکلی متفاوت ارزیابی کنیم.
فشار خون بالا خطر ابتلا به دمانس را در سالمندان سالم افزایش می‌دهد، اما نتیجه آن در سالمندان ناتوان برعکس است.
این نتیجه مطالعه‌ای است که در مجله نورولوژی منتشر شده است. پژوهشگران دریافتند که فشار خون بالا در میان سالمندانی که با مشکلات جسمانی دست‌به‌گریبان نبودند، با افزایش خطر دمانس ارتباط مستقیم داشت؛ نکته‌ای که با توصیه‌های پزشکی چند دهه اخیر هم‌خوانی دارد. اما شرایط افرادی که ناتوان بودند یا در آستانه ناتوانی قرار داشتند، متفاوت بود: فشار خون بالاتر باعث کاهش خطر دمانس شد.
اکنون این پرسش مطرح می‌شود که آیا باید فشار خون را برای همه به یک شکل در نظر بگیریم؟ این نکته متخصصان را نگران کرده که مبادا بعضی‌ها به اشتباه از ادامه درمان بیماران آسیب‌پذیر دست بکشند.
یافته‌های مطالعه
پژوهشگران داده‌های ۶ هزار و ۱۳۵ داوطلب سالمند با میانگین سنی ۷۵ سال را در چارچوب مطالعه عصب‌شناختی و شناختی گروه‌های در معرض خطر تصلب شرایین بررسی کردند. داوطلبان حداکثر به مدت ۱۱ سال تحت کنترل بودند. هیچ‌کدام از آن‌ها در ابتدای مطالعه به دمانس مبتلا نبودند.
ناتوان به کسانی اطلاق می‌شد که دست‌کم با سه مورد از شرایط زیر دست‌به‌گریبان بودند: کمبود انرژی، تحرک پایین، راه‌رفتن با سرعت پایین، ضعف و کاهش وزن. افرادی که یک یا دو مورد از این ویژگی‌ها را داشتند، در گروه در آستانه ناتوانی قرار گرفتند و افرادی که هیچ‌کدام از این ویژگی‌ها را نداشتند، در گروه سالم قرار شدند.
فشار خون بالا- دست‌کم ۱۳ روی ۸- یا مصرف داروی فشار خون در افراد سالم در مقایسه با فشار خون طبیعی با افزایش ۳۹ درصدی خطر نسبی ابتلا به دمانس همراه بود.
فشار خون بالاتر- فشار سیستولیک ۱۲ تا ۱۲.۹ و فشار دیاستولیک کمتر از ۸- در میان افرادی که در آستانه ناتوانی قرار داشتند یا ناتوان بودند، با کاهش ۳۲ درصدی خطر نسبی ابتلا به دمانس همراه بود. این ارتباط ظاهراً در افراد دارای فشار خون نسبتاً بالا مشاهده شد، نه افرادی که فشار خون خیلی بالا داشتند.
جیسون اسمیت، پژوهشگر دانشگاه کارولینای شمالی و نویسنده مطالعه حاضر، به اپک تایمز گفت: «خیلی‌ها همچنان نگران فشار خون بالا هستند، اما برای کنترل فشار خون باید وضعیت کلی سلامتی افراد و علائم ناتوانی را هم در نظر بگیریم.»
چرا ناتوانی جسمانی ممکن است این رابطه را دستخوش تغییر کند؟
پژوهشگران چند توضیح احتمالی برای نتیجه غیرمنتظره این مطالعه ارائه کرده‌اند.
رگ‌های افراد سالم انعطاف‌پذیر هستند و با کاهش فشار خون منقبض می‌شوند تا خون به‌سمت اندام‌های حیاتی جریان پیدا کند. وقتی پا به سن می‌گذاریم و به فشار خون بالا مبتلا می‌شویم، رگ‌ها سفت‌تر می‌شوند و ظرفیت آن‌ها برای تطبیق با نوسانات فشار خون به حداقل می‌رسد.
فشار خون نسبتاً بالا در افراد مبتلا به ناتوانی حاد، که دستگاه قلبی‌عروقی‌شان توان کمتری برای جبران افت فشار دارد، به حفظ جریان خون مغز و دیگر اندام‌ها کمک می‌کند. اگر فشار خون بیش‌از‌حد کاهش یابد، جریان خون در اندام‌های حیاتی به حداقل می‌رسد.
ناتوانی جسمانی می‌تواند اوضاع را پیچیده‌تر کند. از آن‌جا که سالمندان ناتوان، صرف‌نظر از سطح فشار خون، بیشتر با بیماری، خطر زمین‌خوردن، بستری‌شدن و مرگ دست‌به‌گریبان هستند، رابطه فوق بیش از آن‌که نشان‌دهنده اثر محافظتی فشار خون نسبتاً بالا باشد، از وضعیت سلامتی داوطلبان حکایت دارد.
یافته‌های حاضر با نتایج مطالعات مشاهده‌ای پیشین هم‌خوانی دارند.
یک مطالعه مروری در سال ۲۰۱۹ با بررسی مطالعات مشاهده‌ای درباره سالمندان و پیگیری شش‌ساله آن‌ها نشان داد که نرخ مرگومیر در میان سالمندان ناتوانی که فشار خون سیستولیک آن‌ها بالای ۱۴ بود، در مقایسه با افرادی که فشار خون پایین‌تری داشتند، تقریباً یکسان بود. این نشان می‌دهد که خطر فشار خون بالا در سالمندان ناتوان با دیگر افراد تفاوت دارد.
مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۱ به نتیجه مشابهی رسید: سالمندان ناتوان، صرف‌نظر از سطح فشار خون، بالاترین نرخ مرگومیر را داشتند. این درحالی است که داوطلبان سالم با فشار خون پایین‌تر در وضعیت بهتری به سر می‌بردند.
اکنون این پرسش مطرح می‌شود که آیا اهداف درمانیِ فشار خون باید برای همه سالمندان یکسان باشد؟
در دستورالعمل‌های فعلی هنوز به این نکته توجه نشده است. دستورالعمل سال ۲۰۲۵ انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا فشار خون کمتر از ۱۳ روی ۸ را برای بزرگسالان در نظر گرفته است. البته به این مسئله هم اشاره شده که اهداف مربوطه در مورد بیماران ناتوان نیاز به تعدیل دارند.
شواهد به‌دست‌آمده از کارآزمایی‌های بالینی تصادفی از درمان فشار خون در بیشتر سالمندان حمایت می‌کنند. کارآزمایی مداخله‌ای فشار خون سیستولیک نشان داد که کنترل فشار خون در افراد ۷۵ ساله و مسن‌تر از بروز حوادث عمده قلبی‌عروقی جلوگیری می‌کند و نرخ مرگومیر کلی را حدود یک‌سوم کاهش می‌دهد.
متخصصان می‌گویند باید محتاط‌تر باشیم
متخصصان در این مورد که یافته‌های حاضر باید نحوه درمان سالمندان ناتوان را دستخوش تغییر کنند، اتفاق‌نظر ندارند.
دکتر یورگن کلاسن، استاد طب سالمندی در مرکز پزشکی دانشگاه رادبود، به اپک تایمز گفت: «شاید این یافته‌ها را دلیلی بر درمان کم‌تهاجمی فشار خون سالمندان ناتوان بدانید، اما مطالعه حاضر صرفاً براساس مشاهدات به نتیجه رسیده است.»
کلاسن گفت: «نگرانی من از این است که سالمندان ناتوانِ مبتلا به فشار خون بالا با خطر بالای سکته مغزی، نارسایی قلبی و سکته قلبی دست‌به‌گریبان هستند. از این‌رو، کنارآمدن با فشار خون ۱۵ یا ۱۶ نه‌تنها خطر ابتلا به دمانس را کاهش نمی‌دهد، بلکه ممکن است به افزایش خطر دمانس دامن بزند و نرخ مرگومیر، سکته مغزی ناتوان‌کننده یا نارسایی قلبی را چندبرابر کند.»
کلاسن همچنین با این فرضیه که می‌گویند سالمندان ناتوان برای حفظ جریان خون کافی در مغز به فشار خون بالاتری نیاز دارند مخالف است. او می‌گوید شواهد نشان می‌دهند که سالمندان می‌توانند حتی با فشار خون پایین هم جریان خون طبیعی مغزشان را پایدار نگه‌دارند.
مطالعه اخیر به بحث‌های جاری در حوزه پزشکی سالمندی درباره چگونگی و میزان کنترل فشار خون در سالمندان ناتوان ابعاد تازه‌ای بخشیده است. با این‌حال، اسمیت می‌گوید تصمیم‌گیری درباره درمان باید متناسب با شرایط فرد انجام بگیرد و به‌جای تمرکزِ صرف بر سطح فشار خون به وضعیت کلی سلامتی افراد توجه شود.
