دستورالعمل جدید انجمن قلب آمریکا نشان میدهد که نقش قهوه در بهبود سلامتی موضوعی پیچیده و چندوجهی است و عواملی مانند نحوه دمآوری، مقدار مصرف روزانه و وضعیت جسمانی افراد در آن دخیل هستند.
پزشکان سالها به بیماران قلبی توصیه میکردند قهوه را کنار بگذارند. اما انجمن قلب آمریکا با استناد به بیانیه جدید خود اعلام کرده که مصرف حداکثر پنج فنجان قهوه در روز برای بیشتر بزرگسالها بیخطر است و حتی میتواند اثر محافظتی هم داشته باشد.
این بیانیه که براساس پژوهشهای اخیر تنظیم شده است، مصرف متعادل قهوه را با کاهش خطر ابتلا به فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر، سکته، نارسایی قلبی، فیبریلاسیون دهلیزی و دیابت نوع دو مرتبط میداند.
این خبر برای دکتر افشین امرانی دلگرمکننده بوده است.
امرانی، که متخصص قلب است، به اپک تایمز گفت: «شواهد علمی در یک دهه گذشته بهتدریج نشان دادهاند که قهوه برخلاف تصور قبلی برای قلب ضرر ندارد.»
او افزود: «پژوهشهای قدیمی که قهوه را عامل بروز مشکلات قلبی میدانستند، اغلب توجهی به سایر عوامل مرتبط از جمله سیگار کشیدن نداشتند؛ عواملی که میتوانستند نتیجه مطالعه را دستخوش تغییر کنند.»
دکتر گریگوری ام. مارکوس، رئیس انجمن انجمن قلب آمریکا، که مسئولیت تنظیم این بیانیه را برعهده داشت، گفت: «اعضای انجمن از بیخطر بودن قهوه تعجب نکردند، اما چیزی که مایه تعجب آنها شد، حجم گسترده شواهدی بود که از فواید قهوه حکایت داشتند.»
مارکوس در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «از اینکه بیشتر دادهها از تأثیر مثبت قهوه در قبال عوامل خطر قلبیعروقی و طیف گسترده بیماریهای قلبی حکایت داشتند شگفتزده شدیم.»
نکات مهم
نکات اصلی بیانیه انجمن به شرح زیر هستند:
- مصرف حداکثر پنج فنجان قهوه درروز (هرکدام ۲۴۰ میلیلیتر) برای بیشتر بزرگسالان بیخطر است.
- قهوههایی که در تهیه آنها از فیلتر استفاده میشود، در مقایسه با قهوههای بدون فیلتر مانند قهوه ترک یا فرانسه تأثیر مثبت بیشتری در قبال کلسترول دارند.
- قهوه ساده بهترین گزینه است، زیرا افزودن شکر، خامه و سیروپهای طعمدهنده بخشی از فواید قهوه را از بین میبرند.
- نوشیدنیهای انرژیزا با قهوه تفاوت دارند، زیرا فشار خون را بالا میبرند و شواهد علمی چندانی در حمایت از آنها وجود ندارد.
- شواهد فعلی بیشتر برپایه مطالعات مشاهدهای به دست آمدهاند و از ارتباط بین قهوه و مزایای قلبیعروقی حکایت دارند، اما ثابت نمیکنند که قهوه علت مستقیم آن مزایا باشد.
امرانی گفت یکی از نکات مهم بیانیه جدید، توجه اعضای انجمن به جزئیات بوده است.
او افزود: «قهوه صرفاً بهعنوان یک ماده مفید یا مضر معرفی نشده و اعضای انجمن تأکید کردهاند که تأثیر آن به مقدار مصرف، شیوه تهیه و خصوصیات فردی بستگی دارد.»
شیوه دمآوری قهوه حائز اهمیت است
یکی از مهمترین عواملی که در مفید یا مضر بودن قهوه دخیل است، شیوه تهیه قهوه و استفاده یا عدم استفاده از فیلتر است. دانههای قهوه حاوی ترکیبات روغنی محلول در چربی موسوم به دیترپنها هستند که میتوانند سطح کلسترول بد (الدیال) را بهشدت بالا ببرند.
فیلترهای کاغذی تقریباً تمام این ترکیبات را جذب میکنند. از اینرو، قهوههای دمی گزینه ایمنتری محسوب میشوند.
استفاده از روشهای بدون فیلتر مانند قهوه اسکاندیناویایی، ترک، یونانی و فرانسه باعث میشود این ترکیبات بهشکل مستقیم وارد فنجان شوند.
تحقیقات نشان میدهند که قهوه فوری برخلاف انتظار دیترپنهای بسیار ناچیزی دارد و برای افرادی که نگران کلسترول خود هستند انتخاب مناسبی است.
نوع کافئین هم اهمیت دارد
کافئین به شکلهای مختلف از طریق قهوه، نوشابه و نوشیدنیهای انرژیزا دریافت میشود و نوع آن از نظر مزایای سلامتی حائز اهمیت است. مزایای مطرحشده در این بیانیه صرفاً به قهوه مربوط میشوند.
بررسیها نشان داده که نوشیدنیهای انرژیزا فشار خون سیستولی و دیاستولی بزرگسالان سالم را بهشکل قابلتوجهی افزایش میدهند.
عصاره دانه سبز قهوه سطح فشار خون سیستولی و دیاستولی را بهویژه در افرادی که فشار خون بالا دارند پایین میآورد. این نشان میدهد که کافئین تأثیر یکسان و یکنواختی ندارد.
امرانی گفت: «نمیتوان برای همه یک نسخه واحد پیچید.»
او افزود: «عوامل ژنتیکی، بیماریهای زمینهای، داروها و میزان حساسیت افراد بر نحوه واکنش بدن به کافئین اثر میگذارند.»
فراتر از کافئین
یکی از مهمترین یافتههای انجمن این بوده که مصرف قهوه خطر ابتلا به دیابت نوع دو را به حداقل میرساند.
لازم به ذکر است که این موضوع در مورد قهوه معمولی و قهوه بدون کافئین صدق میکند.
امرانی افزود که قهوه از صدها ترکیب گیاهی طبیعی اعم از ترکیبات آنتیاکسیدان برخوردار است؛ ترکیباتی که از سلولها در برابر آسیبدیدگی محافظت میکنند، به حفظ سلامت رگها کمک میکنند، التهاب را به حداقل میرسانند و سطح حساسیت به انسولین را بهبود میبخشند.
او گفت: «از آنجا که بسیاری از این فواید در مصرفکنندگان قهوه بدون کافئین هم مشاهده شدهاند، میتوان گفت فواید قهوه بیشتر به ترکیبات شیمیایی طبیعی آن مربوط میشوند و ربطی به کافئین ندارند.»
پارادوکس فشار خون
یافتهها در رابطه با فشار خون ضدونقیض به نظر میرسند. افرادی که فشار خون طبیعی داشتند، با مصرف روزانه یک تا سه فنجان قهوه با افزایش ناچیز خطر ابتلا به فشار خون مواجه شدند، اما مصرف بیش از سه فنجان قهوه در روز با کاهش خطر همراه بود.
این نکته در نگاه نخست عجیب به نظر میرسد، زیرا کافئین محرک نیرومندی است که روی دستگاه عصبی مرکزی اثر میگذارد و فشار خون و ضربان قلب را بالا میبرد.
امرانی درباره این تناقض ظاهری میگوید: «افرادی که دائماً قهوه مینوشند، بهتدریج در برابر افزایش موقتی فشار خون مقاوم میشوند.»
او افزود که تأثیر قهوه در بلندمدت فروکش میکند و حتی ممکن است باعث کنترل فشار خون شود.
این مسئله به ما یادآوری میکند که پیامدهای فیزیولوژیکِ موقتی در بلندمدت پایدار نیستند.
تفسیر مطالعات مشاهدهای
در این بیانیه تأکید شده که بیشتر یافتهها برپایه مطالعات مشاهدهای به دست آمدهاند و نمیتوان از آنها برای اثبات رابطه علّی قهوه و فواید قلبیعروقی استفاده کرد.
پژوهشگران در مطالعات مشاهدهای بدون مداخله در رفتار افراد یا ارائه روش درمانی صرفاً به بررسی رخدادهای طبیعی میپردازند.
برخی از کارشناسان ارزش این مطالعات را زیر سؤال بردهاند. دکتر وینای پراساد، پزشک، استاد دانشگاه، نویسنده و مقام سابق دولتی، در یادداشتی در صفحه ساباستک خود به این بیانیه واکنش نشان داد.
او نوشت: «بیشتر دادههای ارائهشده در این بیانیه برپایه مطالعات مشاهدهای به دست آمدهاند. انجام چنین مطالعاتی درباره یک ماده غذایی رایج و پیامدهای سلامتی مرتبط با آن عملاً هیچ فایدهای ندارد.»
پراساد افزود: «اگر قرار باشد به مطالعات مشاهدهای تکیه کنید، بهتر است سراغ کارتهای تاروت هم بروید.»
گروه دیگری از پژوهشگران میگویند این موارد در کنار سایر دادهها اهمیت پیدا میکنند.
امرانی تأکید کرد که در تفسیر نتایج باید با احتیاط عمل کنیم، اما نباید چیزی را نادیده بگیریم.
این یافتهها برای دوستداران قهوه چه معنایی دارند؟
امرانی گفت این تغییر نگرش باعث شده که نوع گفتوگوی او با بیمارانش دستخوش تغییر شود.
او اکنون به بیماران خود میگوید: «اگر از نوشیدن متعادل قهوه ساده یا فیلتری لذت میبرید و علائم ناخوشایندی در شما ایجاد نمیشود، دلیلی برای کنار گذاشتن قهوه وجود ندارد. حتی ممکن است این عادت بخشی از سبک زندگی سالم برای قلبتان باشد.»
مقدار متعادل در این بیانیه حداکثر ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز عنوان شده که با حدود سه تا پنج فنجان قهوه برابری میکند.
امرانی از بیمارانش میخواهد به تصویر بزرگتر توجه کنند و در نظر داشته باشند که فواید سلامتی به سبک زندگی سالم بستگی دارند که در حفظ وزن ایدهآل، رعایت رژیم غذایی سالم، خواب کافی، پرهیز از سیگار و کنترل فشار خون و کلسترول خلاصه میشود.
دکتر مارکوس، که بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی را هم درمان میکند، گفت: «این یافتهها سبب شدهاند که با خیال راحت به بیمارانش بگوید به مصرف نوشیدنیهای کافئیندار ادامه دهند.»
با اینحال، او میگوید شواهد موجود برای شروع مصرف کافئین یا افزایش مقدار مصرف آن کافی نیستند.
امرانی گفت این خبر برای میلیونها نفری که روزشان را با نوشیدن قهوه شروع میکنند، مسرتبخش است.
او افزود: «از این به بعد با احساس گناه کمتری قهوه مینوشید و شاید بیشتر قدرِ این لذت کوچک زندگی را بدانید؛ لذتی که میتواند در بلندمدت به حفظ سلامتیتان کمک کند.»
