نویسنده: جیمز سیل
وقتی پسرم بین هفت تا ده سال داشت، بهشدت شیفته کتابهای هری پاتر شده بود. در نتیجه، مهارت خواندن و تخیل او بهطور چشمگیری رشد کرد. اما تصور نمیکردم وقتی به ۱۸ سالگی برسد، با یک شگفتی روبهرو شوم.
سال ۲۰۱۱ بود و او به دنبال دانشگاهی بود که میخواست در آن تحصیل کند. پس از جستوجویی طولانی، خوشحال به من گفت که دانشگاهی در بریتانیا پیدا کرده و تصمیم گرفته در آن ثبتنام کند؛ دانشگاهی که رشته ادبیات انگلیسی با محوریت مطالعات هری پاتر ارائه میداد.
این داستان واقعی مرا به اصلی رساند که دیرتر در زندگیام درک کردم: هر کودک، نوجوان و بزرگسالی باید در زندگی خود با ادبیات خوب، ادبیات عالی و حتی ادبیات متعالی آشنا شود؛ آثاری کلاسیک که صدها و هزاران سال دوام آوردهاند و حامل ایدههای والا، زیبایی عمیق و نوعی تعالی درونی هستند.
نمونهای برجسته از این آثار، «کمدی الهی» اثر شاعر و فیلسوف ایتالیایی دانته آلیگیری است؛ اثری که به لایههای عمیق روح انسان میپردازد. این اثر سفری پرتنش است که شخصیت اصلی آن از دوزخ، برزخ و بهشت عبور میکند. با وجود کاتولیک بودن دانته، دیدگاههای او جنبههای روانشناختیای را لمس میکند که در هر جامعهای وجود دارد و خواننده را به درون خود وادار میکند تا درباره ماهیت واقعیت تأمل کند.
این اثر با ورود به دوزخ آغاز میشود؛ جایی نه فقط برای مجرمان، بلکه برای کسانی که مسئولیت اعمال خود را نمیپذیرند. آنها محکوماند رفتارهای نادرست، افکار وسواسی و گفتارهای تکراری خود را ادامه دهند؛ نه میتوانند و نه میخواهند از تصمیمات گذشته خود رها شوند.
بهترین شباهت برای این وضعیت، اعتیاد است. افراد معتاد میدانند که رفتارشان به آنها آسیب میزند، اما نمیتوانند آن را ترک کنند. به تعبیر طنزآمیز یک استاد روانشناسی: «وجود استارباکس خود گواهی است بر غیرمنطقی بودن انسان.» حتی وقتی میدانیم فنجان پنجم قهوه زیاد است، باز هم آن را مینوشیم.
در این نگاه، دوزخ جایی است که ما بهدلیل انتخابهای خود در آن میمانیم. هیچکس در دوزخ نیست مگر آنکه بهنوعی آن را انتخاب کرده باشد.
دانته معتقد است هر یک از ما قدرت تصمیمگیری داریم. اگر از روح خود غفلت کنیم، گرفتار وسواس، اعتیاد، خشونت و از دست دادن معنا میشویم. فیلسوفان در فرهنگهای مختلف نیز همین دیدگاه را داشتهاند؛ برای مثال در متون هندی، حرص، خشم و شهوت انسان را به سقوط میکشاند؛ همان گناهانی که در اثر دانته نیز دیده میشود.
در مرحله بعد، دانته به برزخ میرسد. در اینجا انسانها به خطاهای خود آگاه میشوند، آنها را میپذیرند و از آنها پشیمان هستند. برخلاف دوزخ، اینجا رنج با آگاهی و امید همراه است. این آگاهی آغاز تحول درونی است.
نمونهای تأثیرگذار، داستان مردی گناهکار است که در لحظه مرگ از اعمالش پشیمان میشود و همین پشیمانی، راهی برای نجات او باز میکند. این نشان میدهد که آگاهی و پشیمانی میتواند آغاز رهایی باشد.
در این مسیر، رنج نقش مهمی دارد. همانطور که یک روانکاو میگوید: رشد روانی و معنوی اغلب بدون رنج ممکن نیست؛ زندگی بدون چالش، انسان را در چرخهای از اعتیاد و تکرار گرفتار میکند.
در نهایت، انسان پس از عبور از این مراحل به «بهشت زمینی» میرسد؛ جایی که مفهوم «اراده آزاد» معنای واقعی خود را پیدا میکند. اراده آزاد به معنای انجام هر کاری نیست، بلکه به معنای انتخاب در چارچوب اصول اخلاقی است.
دانته در اثر خود یادآور میشود که آزادی انتخاب هدف نهایی انسان است؛ اما اگر از آن بهدرستی استفاده نشود و روح نادیده گرفته شود، پیامدهای سنگینی به دنبال خواهد داشت.
درباره نویسنده: تاکنون بیش از ۵۰ کتاب از جیمز سیل منتشر شده است؛ تازهترین اثر او با عنوان «خدایان، قهرمانان و ما» منتشر شده است.
او در سال ۲۰۲۲ نامزد جایزه شعر پوشکارت شد و در سال ۲۰۱۷ مقام نخست رقابت سالانه «انجمن شاعران کلاسیک» را کسب کرد و در سال ۲۰۱۹ در نیویورک اجرا داشت.
جدیدترین مجموعه شعر او «درگاه» نام دارد. برای اطلاعات بیشتر درباره نویسنده و پروژه دانته او، میتوانید به وبسایت EnglishCantos.home.blog مراجعه کنید.
