براساس طب سنتی چینی، ریزش موی خانمها از عدم تعادل در بدن حکایت دارد که میتوان آن را با تغذیه و تقویت کلیهها برطرف کرد تا سلامت پوست سر حفظ شده و شرایط رشد طبیعی موها فراهم شود.
سلامت مو نشانه وضعیت کلی تندرستی است. خانمها ممکن است به دلایل مختلف دچار ریزش مو شوند که از جمله میتوان به دوران نقاهت بعد از زایمان، یائسگی، طاسی منطقهای یا مشکلات پوستی مانند خارش پوست سر و شوره اشاره کرد که بهویژه در هوای گرم تابستان تشدید میشوند. طب سنتی چینی در رویکردی کلنگرانه بر ترکیب مکملهای غذایی هدفمند، مراقبت دقیق از پوست سر و شستوشوی صحیح مو تأکید دارد تا ریزش مو به شکل مؤثر به حداقل برسد.
دکتر چن شین-هونگ، متخصص طب سنتی چینی از کلینیک هانییتانگ در تایوان، نمونهای از درمان ریزش مو را با ما به اشتراک گذاشته است: یک خانم بیستساله بعد از دریافت واکسن کرونا دچار طاسی منطقهای شد و تقریباً کل موهایش ریخت؛ وضعیتی که برای او بسیار ناراحتکننده بود. بعد از ۶ تا ۸ ماه درمان براساس طب سنتی چینی، موهای تیره و پرپشت او از نو شروع به روییدن کردند.
واکاوی علل ریزش مو از نگاه طب سنتی چینی
از نگاه طب سنتی چینی، سلامت موها ارتباط تنگاتنگی با عملکرد کبد و کلیهها دارد؛ چرا که ایندو اندام نقشی بسزایی در سیستم انرژی اعضای بدن ایفا میکنند.
کبد وظیفه کنترل جریان انرژی یا همان «چی» را برعهده دارد که گردش خون بدن را هدایت میکند. وقتی خون به میزان کافی در بدن جریان داشته باشد، موها نیز تغذیه میشوند.
کلیهها محل ذخیره مادهای حیاتی به نام «جینگ» هستند که پایه و اساس فرایندهای رشد، بلوغ و پیری در بدن به شمار میرود. کمبود جینگ در کلیهها باعث سفید یا نازک شدن موها میشود.
از اینرو، در طب سنتی چینی برای درمان ریزش مو از داروهای گیاهی استفاده میشود که به تقویت و تغذیه کبد و کلیهها کمک میکنند.
براساس طب سنتی چینی، رشد مو به تغذیه شدن از سوی خون و جینگ متکی است. دکتر چن توضیح میدهد که کمبود خون در کبد معمولاً با علائمی مانند رنگپریدگی پوست سر، رنگپریدگی چهره، شکلگیری شیارهای عمودی و عمیق در ناخنها، خشکی چشم، خواب ناآرام و سردی دستها و پاها همراه است. علائم کمبود جینگ کلیوی شامل کمردرد، کوفتگی ناحیه پایین کمر و ضعف حافظه میشود.
ریزش موی بعد از زایمان به دلیل کمبود خون
دکتر چن دو مطالعه موردی را در رابطه با ریزش موی بعد از زایمان به اشتراک گذاشته است.
خانمی که در اوایل سیسالگی به سر میبرد، یک تا دو ماه بعد از زایمان دچار ریزش موی شدید شد. موهای جلوی سر او به شدت نازک شده بود و تارهای مو شکننده و ضعیف بودند. این نوع ریزش مو به کمبود خون بعد از زایمان نسبت داده میشود؛ وضعیتی که به واسطه استرسهای روحی ناشی از بچهداری تشدید میشود. این استرسها عملکرد گوارشی را مختل میکنند، جذب مواد مغذی را کاهش داده و به تدریج باعث تشدید کمبود خون میشوند.
دکتر چن عمل فصد خون با استفاده از سوزنهای ظریف در قسمت موهای نازک را تجویز کرد تا روند بازسازی پوست سر و احیای بافت آسیبدیده تقویت شود. بیمار در کنار این روش از یک کلاه لیزری کمتوان هم استفاده کرد تا جریان خون در پایه پوست سر تقویت شده و فولیکولهای مو ترمیم شوند.
بیمار همچنین از داروهای گیاهی چینی استفاده کرد تا وضعیت او متعادل شود و بعد از گذشت هشت ماه با رویش مجدد و افزایش تراکم موهای خود در ناحیه پیشانی و فرق سر مواجه شد.
دکتر چن برای او «جوشانده هشت گنج» تجویز کرد که ترکیبی از جینسینگ و ریشه رحمانیا است. این جوشانده به واسطه تغذیه چی و خون، افزایش گردش خون و تقویت هضم شناخته میشود.
چن برای رسیدگی به فشار روانی سنگین ناشی از کار و بچهداری، ترکیب بوپلوروم و گل صدتومانی را تجویز کرد؛ نسخهای چینی که به کاهش افسردگی و تسهیل جریان انرژی در کبد و حفظ سلامت آن کمک میکند.
بیمار دیگری که دچار ریزش موی بعد از زایمان شده بود، با طاسی منطقهای دستوپنجه نرم میکرد و لکهای بزرگ در ناحیه فرق سر داشت. دکتر چن در این مورد نیز از عمل فصد خون برای تحریک ناحیه آسیبدیده استفاده کرد. او برای تسکین کبد و تنظیم چی نیز جوشانده بوپلوروم را تجویز کرد.
بیمار بعد از دو ماه درمان بهطور کامل بهبود پیدا کرد.
خوراکیهای مفید برای دوران نقاهت بعد از زایمان
دکتر چن هشدار میدهد که بعضی از خانمها بعد از زایمان برای کاهش وزن به رژیمهای غذایی سختگیرانه روی میآورند که میتواند ریزش مو را تشدید کند.
او تغذیه متعادل و دریافت پروتئین باکیفیت را توصیه میکند، زیرا مو عمدتاً از پروتئینی به نام کراتین ساخته شده است. دکتر چن برای سنتز بهتر پروتئین در بدن، مصرف خوراکیهای سرشار از ویتامین و آهن بهویژه میوه و سبزیجات رنگارنگ را توصیه میکند. موارد زیر گزینههای خوبی هستند:
- پروتئین: تخممرغ، توفو، گوشت، شیر یا شیر سویا
- ویتامین ث: میوههایی مانند گواوا، کیوی یا انواع توت
- ویتامینهای گروه ب: غلات کامل، سبزیجات دارای برگ سبز تیره، گوشت یا جگر
- آهن: گوشت قرمز، جگر، کنجد سیاه، یا سبزیجات دارای برگ سبز تیره
استرس شدید ناشی از بچهداری میتواند علت ریزش موی بعد از زایمان باشد. از اینرو، رسیدگی به علل زمینهای کاملاً ضروری است. دکتر چن میگوید پدرها باید در بچهداری مشارکت کنند تا استرس مادرهای جدید به حداقل برسد.
ریزش موی موقت بعد از زایمان امری طبیعی است، اما توصیه میشود که روند بهبودی آن را تا شش ماه کنترل کنید. اگر ریزش مو ادامه پیدا کرد، لازم است برای بررسی علل احتمالی به پزشک مراجعه کنید.
درمان ریزش موی خانمها در دوران یائسگی
از ریزش موی بعد از زایمان که بگذریم، دوران یائسگی نیز جزو دورههای اوج ریزش مو در خانمها به شمار میرود.
برای نمونه، دکتر چن به درمان خانمی پنجاهساله اشاره میکند که خط رویش مو و فرق سر او به شکل قابلتوجهی کمپشت و پوست زردرنگ سر او نمایان شده بود.
دکتر چن بعد از ارزیابی وضعیت و بررسی نبض و زبان بیمار، به وجود علائم کمخونی در کبد، نارسایی در مسیر انرژی کلیهها و الگوی ریزش موی مرتبط با یائسگی پی برد.
دکتر چن «قرص سنتی ارژی» را برای تغذیه کبد و کلیهها تجویز کرد. این دارو همراه با «جوشانده آنمارهنا رحمانیا» تجویز شد که به تنظیم هورمونها کمک میکند.
بیمار بعد از حدود شش تا هشت ماه درمان با کاهش قابلتوجه ریزش موی خود مواجه شد.
مطالعات نشان دادهاند که جوشانده آنمارهنا رحمانیا میتواند علائم یائسگی را در خانمها به حداقل برساند.
هشت اصل ضروری برای مراقبت روزانه از پوست سر
علاوه بر تقویت کبد و کلیهها برای تأمین مواد مغذی مورد نیاز مو، باید به این نکته توجه داشت که پوست سر پایه و اساس رشد مو به شمار میرود؛ همانطور که خاک بستر رشد گیاهان است.
۱. پاکسازی بهموقع
قبل از هرچیز باید به بهداشت پوست سر بهویژه در فصل تابستان توجه کنید. پوست سری که چرب و آلوده باشد، باعث رشد باکتریها میشود. دکتر چن میگوید: «باکتریها از چربی، آلودگی و سبوم پوست سر تغذیه میکنند.»
۲. انتخاب آگاهانه شامپو
در انتخاب شامپو به وضعیت و شرایط پوست سرتان نگاه کنید. اگر زیاد عرق میکنید، شامپویی با قدرت پاککنندگی بالا انتخاب کنید که خاصیت مرطوبکنندگی هم داشته باشد تا از تحریک پوست سر جلوگیری شود.
به گفته چن، پوست سر دارای گیرندههای بویایی است. یک مطالعه آزمایشگاهی نشان داد که شامپو با رایحه چوب صندل میتواند رشد فولیکولهای مو را تحریک کرده و ریزش مو را به حداقل برساند. این امر نشان میدهد که رایحه شامپو بر پوست سر اثر میگذارد.
چن اضافه کرد که انتخاب شامپو با رایحه دلپذیر میتواند «پوست سر را شاداب کند» و بهطور طبیعی باعث تقویت رشد مو شود.
۳. شیوه شستوشوی مو
توصیه دکتر چن برای استفاده از شامپو این است که ابتدا از کنارهها و پشت سر شروع کنید و در پایان به بالای سر برسید، زیرا موی نواحی کناری و پشتی تحریکپذیری کمتری دارد و در مواجهه با شامپوهای قوی آسیب کمتری میبیند.
او توصیه میکند که دو مرتبه شامپو بزنید: بار اول برای پاکسازی اولیه است. بار دوم اجازه دهید کف شامپو به مدت یک تا دو دقیقه روی پوست سر بماند و در آن نفوذ کند. هنگام شستوشوی موها پوست سر را به آرامی ماساژ دهید تا گردش خون بهبود پیدا کند.
۴. استفاده از تونیک مو برای تغذیه پوست سر
موها را بعد از شستوشو تا حدود پنجاه درصد خشک کرده و سپس تونیک را روی پوست سر بمالید. اینطور فکر کنید که روی پوست سر ماسک صورت میگذارید. براساس توصیه دکتر چن، محصولاتی را انتخاب کنید که حاوی گیاه «نخلک ارهای» باشند؛ گیاهی کوچک از خانواده نخل که از عصاره میوه آن بهطور گسترده در تهیه داروهای گیاهی استفاده میشود. مطالعات نشان دادهاند که نخلک ارهای میتواند به رشد مجدد موها کمک کند.
سایر ترکیبات مفید شامل گل داوودی، ریشه گل صدتومانی، ختمی، آرنیکا، سنتلا آسیاتیکا (آبقاشقی) و بوته چای هستند.
۵. برای خشک کردن مو از اعمال گرمای بیش از حد پرهیز کنید
برای خشک کردن مو از باد ملایم و گرم استفاده کنید. از نوک موها شروع کنید و به سمت ریشه بروید تا آسیب ناشی از حرارت به حداقل برسد.
۶. محافظت در مواجهه با آفتاب
در فضای باز از پوست سر در برابر آفتاب محافظت کنید. اگر کلاه میپوشید، از کلاههای پنبهای، کتان یا ابریشمی استفاده کنید که قابلیت تنفس دارند و به پوست سر هوا میرسانند.
۷. پیشگیری از عفونت پوست سر در فصل تابستان
خارش مکرر پوست سر، شما را به خاراندن آن وسوسه میکند که میتواند به ریزش مو بیانجامد. برای رفع این مشکل باید محصولات مراقبت از پوست سر و وسایلی مانند آستر کلاه ایمنی یا روبالشی را که با پوست سر در تماس هستند، بهطور مرتب عوض کنید تا جلوی رشد میکروبها گرفته شود.
یک مهندس بیستساله که هر روز از کلاه ایمنی استفاده میکرد، در تابستان دچار کمپشتی شدید مو در ناحیه فرق سر شد که حالتی شبیه به «چشم توفان» داشت. موهای او چرب و دستهدسته بههم چسبیده بودند.
چن میگوید برای درمان از داروهای گیاهی چینی با خاصیت «حرارتزدایی» جهت کاهش التهاب پوست سر استفاده کرد. او آستر کلاه ایمنی بیمار را بهطور مرتب تعویض کرد تا از تبدیل آن به بستر رشد باکتریها و ویروسها جلوگیری کند.
برای حفظ تندرستی در تابستان، چن توصیه میکند که بدن را به خوبی هیدراته نگهدارید و ترکیباتی مانند ماش، اشک روباه، سیبزمینی چینی، لوبیا سنبلی و گلابی را به رژیم غذایی خود اضافه کنید.
رعایت روتین خواب با خوابیدن زودهنگام و بیدار شدن در ساعات ابتدایی صبح ضروری است.
۸. ماساژ پوست سر
دکتر چن توصیه میکند که در حین خشک کردن موها، نقاط فشاری روی سر از جمله بایهویی، فنگچی، شنتینگ و شوایگو را به آرامی ماساژ دهید. این کار به تسکین پوست سر و افزایش گردش خون کمک میکند.
