دادگاه مردمی رسیدگی به جرایم طالبان علیه زنان افغانستان، روز چهارشنبه، ۸ اکتبر (۱۶ مهر/میزان) در اسپانیا آغاز به کار کرد. این دادگاه که با حضور زنان و دختران افغانستانی برگزار شد، شاهد بیان تجارب قربانیان خشونت و شکنجه توسط طالبان بود.
در این دادگاه، زنان و فعالان حقوق بشر افشا کردند که طالبان چگونه با تحمیل خشونتهای جسمی و روحی زندگی آنها را به جهنم تبدیل کردهاند.
«طالبان، زندگی ما را به جهنم تبدیل کردهاند»
یکی از زنان حاضر در دادگاه، بازمانده انفجار موسسه آمادگی کنکور «کاج» در کابل به یادآوری حادثهای پرداخت که در آن، حمله انتحاری زندگی دهها جوان را گرفت. او گفت: «من چند روز بعد از انفجار به امتحان کنکور رفتم. من چند روز بعد به امتحان کنکور شرکت کردم و تسلیم نشدم. آنروز فقط ۴۰ درصد سوالات کنکور را پاسخ دادم. نه بخاطر اینکه پاسخها را نمیدانستم، بلکه به دلیل کمخونی و ضعف بدنی توان نوشتن باقی پاسخها را نداشتم. من از شفاخانه برای امتحان کنکور رفته بودم. با آنکه من با خونم برای امتحان کنکور رفتم اما طالبان حق تحصیل را از من گرفتند و من به آرزوی زندگیام نرسیدم.»
یک زن دیگر که قربانی خشونت خانگی بود، در دادگاه روایت کرد که چگونه طالبان عریضه شکایت از خانواده شوهرش را که در آن قربانی خشونت خانگی شده بود، پاره و او را تحقیر کردند. او گفت: «وقتی برای شکایت به حوزه پلیس طالبان رفتم، آنها عریضهام را پاره کردند و گفتند تو زن خرابی هستی که به حوزه پلیس آمدهای. بعدها، با دو فرزندم از خانه فرار کردم، اما چندین بار توسط طالبان دستگیر و شکنجه شدم. یکبار خانواده شوهرم در حضور طالبان با سنگ به من و فرزندانم حمله کردند.»
این زن ادامه داد که پس از شکنجه، طالبان او را به همان خانهای که از آنجا فرار کرده بود، بازگرداندند و او به دلیل اینکه نمیتوانست خشونت خانگی را بیش از این تحمل کند، مجبور شد برای بار دوم فرار کند. او به کابل رسید و به همراه زنان معترض شروع به دادخواهی کرد، اما طالبان اجازه ندادند که زنان در خیابانها اعتراض کنند و آنها ناچار در خانههایشان علیه طالبان اعتراض میکردند تا اینکه طالبان به خانههایشان حمله کردند و آنها را بازداشت و مورد ضربوشتم قرار دادند. او افزود: «بعد از آن شب، نمیتوانستم بخوابم. طالبان زندگی ما را جهنم کرده بودند.»
او اظهار داشت: «من هیچ جایی برای زندگی نداشتم، همه میخواستند مرا بکشند. خانواده شوهرم به دنبالم بودند، طالبان هم به دنبالم بودند. طالبان به من گفته بودند اگر تو بگویی که در ده سالگی تو را بزور به شوهر دادند و تو راضی نبودی، پس ازدواجت مورد قبول نیست. در این صورت ما میتوانیم تو را سنگسار کنیم. طالبان میگفتند: بیبی عایشه هم ۹ سالگی ازدواج کرد. تو در ده سالگی ازدواج کردی، آنها کار خوبی کردند که تو را وادار به ازدواج کردند.»
این زن ناچار شده است که دور از کودکانش به ایران فرار کند و اکنون شنیده است که میخواهند دخترش را نیز به ازدواج اجباری وادار کند و او در تلاش است تا مانع از این کار شود.
در ادامه جلسه دادگاه، یکی از فعالان حقوق بشر و جامعه مدنی از ولایتهای مرکزی افغانستان نیز به بیان مشکلات خود پرداخت. او با اشاره به وضعیت نگرانکننده روانی و جسمی که در دوره بارداری به دلیل فشارهای طالبان تجربه کرده بود، گفت: «در دوره طالبان، به دلیل فشارهای جسمی، مجبور شدم کفشهای مردانه بپوشم. یکی از طالبان که ظاهراً تحصیلکرده هم بود، مرا فاحشه خطاب کرد و به من گفت چرا پاهایم برهنه است. وقتی گفتم که حامله هستم و وضعیت جسمانیام اجازه نمیدهد، او به من توجه نکرد.
این فعال حقوق بشر، همچنین از مشکلات روانی دخترانش سخن گفت و افزود که رفتار طالبان تأثیرات منفی زیادی بر روان کودکش داشته است. او ادامه داد که به دلیل شرایط دشوار زندگی تحت حکومت طالبان، بهویژه در دوران بارداری، فرزندش از بدو تولد تاکنون توان شاد بودن مانند کودکان دیگر را ندارد و آثار آن بر روحیه کودکش که اکنون ۴ ساله است، باقی مانده است.
او افزود یکبار در زمانی که از خانه بدون شوهرش خارج شده بود دو عضو طالبان، او را مورد آزار خیابانی قرار دادند و زمانی که با اعتراض او مواجه شدند، به او گفتند: سوءاستفاده جنسی از زن قوم هزاره برای طالبان «حلال» به شمار میرود.
«باید با هبتالله یا ابوبکر البغدادی بیعت میکردم»
یکی دیگر از زنان حاضر در دادگاه که خود را «عاطفه حمیدی» معرفی کرد، از تجربه خود در زمان رژیم طالبان صحبت کرد. او درباره نقش خود در سازماندهی اعتراضات علیه طالبان در سال ۲۰۲۱ گفت: «طالبان شاخه حقانی مرا تهدید کردند که اگر به اعتراضات ادامه دهم، خودم و خانوادهام کشته خواهیم شد. آنها به ما گفتند که در زمان برگزاری اعتراضات، حمله انتحاری سازماندهی خواهند کرد و من مسئول مرگ خود و دیگران خواهم بود.»
این زن ادامه داد که طالبان نه تنها او را تهدید به قتل کردند، بلکه سعی داشتند از طریق تلفن همراهش دختران دیگر را به دام بیندازند. او همچنین گفت: «شبها از ترس تجاوز و شکنجه خواب نداشتم، هر دو ساعت یکبار در اتاق انفرادی با ضربه خاصی مرا میزدند و تکرار میکردند که باید سر نماز باشم.»
او گفت: «برای من کتابی به زبان پشتو آوردند که باید میخواندم. در کتاب اسم دو شخص آمده بود یکی هیبتالله، رهبر طالبان و دیگری ابوبکر البغدادی رهبر داعش. این ارتباط داعش و طالب را نشان میدهد آنها گفته بودند باید با یکی از این دو رهبر بیعت کنم. اگر بیعت نکنم در زمان مرگ، کافر از دنیا میروم. آنها بارها مرا کافر خطاب میکردند، به قومم که تاجیک است، اهانت میکردند و به زبانم که فارسی است توهین میکردند. میگفتند حکومت ما در حال پیشرفت است و اگر به رسمیت شناخته شویم میتوانیم حتی پلیس اینترپل (بینالمللی) داشته باشیم. میگفتند خانواده تو را هم میآوریم و در کنارت به قتل میرسانیم. وقتی مرا شکنجه میکردند، داروهایی ناشناخته میآوردند که بخورم و مرا مجبور به امضای کاغذهای زیادی کردند. آنها چاقو را در داخل اتاق میگذاشتند و من بارها اقدام به خودکشی کردم. من امیدی نداشتم و میخواستم خودم را بکشم. هر بار قبل از شروع شکنجه، یک موزیک می گذاشتند که درباره عملیات انتحاری و انفجارهایشان بود و بعد میآمدند و مرا شکنجه میکردند…یکبار آمدند و آنقدر مرا زدند که قبرغه (دندههایم) شکست…هنوز هم آسیبهای ناشی از آن شکنجهها را در بدنم دارم. بدن من اکنون همچون زنی کهنسال است و زنی جوان نیستم. آنها همچنین از من اعتراف اجباری گرفتند که با پول و حمایت غرب این اعتراضات را انجام دادم.»
دادگاه مردمی کیفرخواستی علیه مقامات ارشد طالبان صادر کردند
برخی از اعضای دادگاه بر اهمیت حمایت بینالمللی از زنان افغانستان تأکید کردند و از سازمانهای بینالمللی خواستند که بیشتر از همیشه برای جلوگیری از ادامه این جنایات اقدام کنند. آنان تأکید کردند که این دادگاهها تنها آغاز راه هستند و باید تلاشهای بیشتری برای تحقق عدالت برای قربانیان در افغانستان صورت گیرد.
همچنین دادستانهای دادگاه مردمی کیفرخواستی را علیه شماری از چهرههای برجسته طالبان به دلیل نقش مستقیم یا غیرمستقیم در اعمال خشونت، نقض گسترده حقوق زنان و سرکوب سیستماتیک آنها، صادر کردهاند.
در راس این فهرست، هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان قرار دارد. در کنار او، عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخستوزیر، سراجالدین حقانی، وزیر داخله (کشور) و محمدیعقوب مجاهد، وزیر دفاع نیز جزو متهمان معرفی شدهاند.
از دیگر چهرههای نامبرده شده در این پرونده میتوان به خالد حنفی، وزیر امر به معروف و نهی از منکر، ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی، نورمحمد ثاقب، وزیر حج و اوقاف و حبیبالله آغا وزیر معارف اشاره کرد.
در سطح قضایی و امنیتی، عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی طالبان و عبدالحق وثیق، رئیس اداره استخبارات نیز در میان متهمان قرار دارند.
