شرطبندی ورزشی بهویژه در بین آقایان جوان رواج پیدا کرده است. شرطبندی ورزشی حتی در ایران نیز در بین کسانی که امکان ساخت اکانت در خارج از ایران در پلتفرمها را دارند نیز رواج یافته است.
بازارهای پیشبینی با کمرنگکردن مرز بین قمار و سرمایهگذاری به عادیشدن شرطبندی دامن زدهاند. اکنون همه میتوانند با اپلیکیشن رابینهود شرطبندیهای ورزشی ترکیبی انجام دهند. این اپلیکیشن پیشتر به معامله سهام اختصاص داشت.
برای اینکه بفهمیم چرا این روند همهگیر شده میتوانیم از منظر اقتصادی بررسی کنیم که چرا شرطبندی ورزشی کاربران عادی را بیپولتر میکند.
سرمایهگذاری در تقابل با قمار
برای فهم این موضوع باید قمار و سرمایهگذاری را با هم مقایسه کنیم. چه چیزی شرطبندی روی تیم محبوبتان را از سرمایهگذاری در صندوقهای بازنشستگی متمایز میکند؟
نخست آنکه سرمایهگذاری میتواند یک بازی حاصلجمع مثبت باشد. خرید سهام احتمالاً یک معامله دوسر برد خواهد بود. وقتی سهام شرکتی را خریداری میکنید، شرکت پولتان را برمیدارد و از آن برای رشد و توسعه خود استفاده میکند. شما هم بهازای سهمتان مالک شرکت میشوید که هرروز به ارزش آن افزوده میشود. این یک معامله دوسر برد است. اگر هم از طریق کارگزار سهام بخرید، فرقی نخواهد داشت. در این حالت کارگزار بین شما و شرکت واسطهگری میکند.
همین بازدهی مثبتِ احتمالی است که باعث میشود وقتی سهام شرکتهای مختلف را میخرید، با رشد پرتفوی خود مواجه شوید. اگر در صندوقهای شاخص مانند اساندپی ۵۰۰ سرمایهگذاری کنید، پولتان بهطور متوسط سالانه ۱۰ درصد رشد میکند. دستیابی به این بازدهی نیازی به اطلاعات حساس یا تحقیقات خاص ندارد، بلکه به پشتوانه معاملات دوسر برد محقق میشود.
اگر بازده مالی را در نظر بگیریم، شرطبندی ورزشی حاصلجمع مثبت نیست. اگر دو نفر روی نتیجه یک بازی شرطبندی کنند، یک نفر میبرد و دیگری میبازد که مصداق بازی حاصلجمع صفر است. اگر من و شما روی بازی دو تیم بیرز و پکرز ۱۰۰ دلار شرط ببندیم، یک نفر از ما ۱۰۰ دلار میبازد و دیگری ۱۰۰ دلار برنده میشود. حاصلجمع این بازدهی (۱۰۰- و ۱۰۰+) صفر است.
شرطبندی در پلتفرمهای ورزشی بهمراتب اوضاع بدتری دارد. پلتفرمها از شرطبندیها درآمدزایی میکنند. از اینرو، بخشی از ۲۰۰ دلار اولیه را برمیدارند که باعث میشود بازی از نظر بازدهی مالی برای طرفین حاصلجمع منفی شود. اگر من و شما از یک پلتفرم برای شرطبندی استفاده کنیم و من برنده شوم، ۱۰۰ دلار میبرم و بخشی از آن را- فرض کنید ۵ دلار- به پلتفرم میدهم. شما هم ۱۰۰ دلار میبازید. در این حالت، بازده خالص شرطبندی ۹۵ دلار (سهم من) منهای ۱۰۰ دلار (مبلغ باخت شما) خواهد بود.
اگر برداشت ۵ دلاری پلتفرم را هم لحاظ کنیم، بازی همچنان حاصلجمع صفر خواهد بود. اما اگر سهم پلتفرم را محاسبه کنید، شرطبندی برای کاربران حاصلجمع منفی خواهد بود. این اولین دلیل مالی مضربودن شرطبندی ورزشی برای کاربران است.
تبانی و بازارهای کارآمد
اگر از زاویه علم اقتصاد و بهویژه با تکیه به فرضیه بازار کارآمد به موضوع نگاه کنیم، ضرر و زیان قمار آشکارتر میشود.
وقتی اقتصاددانها از کارآمدی میگویند، مردم اغلب مسخرهشان میکنند. مردم از بازدهی بازارها راضی نیستند و معتقدند که بازار نمیتواند کارآمد باشد.
کارآمدی به این معنی نیست که از نتایج رضایت داشته باشیم. کارآمدی از منظر فرضیه بازار کارآمد، به این معنی است که بازارها در قیمتگذاری داراییها از اطلاعات موجود استفاده کنند.
برای نمونه، تصور کنید شرکت اپل راهی برای افزایش ۱۰ برابری سرعت گوشیهای آیفون بیابد و این خبر به بیرون درز کند. اپل قصد دارد این فناوری را در آیفونهای نسل بعدی که سال آینده عرضه میشوند به کار بگیرد؛ اتفاقی که باعث میشود بسیاری از کاربران اندروید هنگام عرضه محصول جدید به خرید آیفون فکر کنند. این مسئله به معنی سودآوری بیشتر و افزایش قیمت سهام اپل خواهد بود.
پرسش این است که آیا قیمت سهام اپل به محض افشای این خبر بالا میرود یا افزایش قیمت بعد از عرضه گوشی جدید اتفاق میافتد؟ اگر سرمایهگذاران به اخبار باور داشته باشند، فوراً اقدام به خرید سهام میکنند تا از سود آتی بهرهمند شوند. وقتی همه برای خرید عجله میکنند، قیمت سهام بلافاصله بالا میرود و دیگر نیاز نیست تا روز عرضه محصول صبر کنید.
حالا شرکتی را تصور کنید که قصد دارد هفته آینده اعلام ورشکستگی کند. آیا سقوط قیمت سهام این شرکت به هفته آتی موکول میشود؟ قطعاً اینطور نیست.
بازارها اطلاعات عمومی مهم را افشا میکنند و این مسئله در مورد بازارهای شرطبندی هم صدق میکند. اگر یکی از بازیکنان مهم تیم در حین تمرین آسیب ببیند، کاربران روی باخت آن تیم شرطبندی خواهند کرد و احتمالات دستخوش تغییر خواهند شد.
از آنجا که بازار سهام حاصلجمع مثبت است، اینکه دیگران اطلاعات بیشتری نسبت به شما داشته باشند مشکلساز نخواهد شد. اگر سهام اپل را در پرتفوی متنوع خود دارید، برای مطلعشدن از اوضاع شرکت لازم نیست حتماً اخبار فناوری را دنبال کنید.
اما شرطبندی ورزشی برای کاربران حاصلجمع منفی است. اگر کسی به اطلاعاتی دسترسی داشته باشد که شما از آن بیخبر باشید، میتواند از بیاطلاعی شما سود ببرد.
کسی که بهطور تصادفی روی ورزش شرطبندی میکند، بهطور متوسط مقداری از پول خود را از دست میدهد، زیرا شرطبندی برای کاربران حاصلجمع صفر است. این یعنی برای کسب درآمد مستمر باید به اطلاعاتی دسترسی داشته باشید که دیگران از آنها بیخبر هستند.
واقعیت این است که افرادی عادی نمیتوانند به اطلاعات بیشتری دسترسی داشته باشند. افرادی هستند که از طریق شرطبندی ورزشی امرار معاش میکنند. آیا اطلاعات یک فرد عادی میتواند از اطلاعات برگرفته از ابزارهای پیشبینی بیشتر باشد؟ بعید است. اکثر کاربران بهطور کلی در شرطبندی ورزشی میبازند.
بسیاری از افرادی که دست به تبانی میزنند شناسایی میشوند، اما به نظر میرسد افراد مطلع دیگری هم بودهاند که از تبانیها خبر داشته یا بهواسطه ارتباطات خود از ماجرا باخبر شدهاند. وقتی شرطبندی ورزشی میکنید، باید با کسانی که به اطلاعات دسترسی دارند رقابت کنید.
شانس برد در شرطبندیهای ورزشی براساس اطلاعاتی تعیین میشود که افراد عادی به آن دسترسی ندارند. برای بردن باید از دانش بهتر و اطلاعات بیشتری نسبت به دیگران برخوردار باشید.
مسئله روشن است: افراد اغلب در شرطبندی ورزشی میبازند. آمارها با منطق همخوانی دارند. انبیسی با استناد به یک مطالعه گزارش داد:
«… اگر ایالتهایی در آمریکا را که درگیر شرطبندی ورزشی نیستند در نظر بگیرید، در ایالتهایی که با شرطبندی ورزشی سروکار دارند میبینید که نتایج به شکل قابلتوجهی بالا و پایین میشوند. این درحالی است که نرخ ورشکستگی در این ایالتها ۲۸ درصد بیشتر و بدهی انتقالیافته به مؤسسات جمعآوری مطالبات ۸ درصد بیشتر است. از این گذشته، تأخیر در بازپرداخت تسهیلات خودرو و استفاده از تسهیلات ادغام بدهی در این ایالتها رواج بیشتری دارد.»
قوانین شرطبندی ورزشی خارج از کنترل افراد عادی است، اما رفتار شخصی هرکسی تحت کنترل خود اوست. همهچیز روشن است: شرطبندی ورزشی برای زندگی مالی شخصی شما مضر است و افراد عادی در این ماجرا برنده نمیشوند (حتی اگر تصور دیگری داشته باشند). ممکن است اطلاعات زیادی درباره بسکتبال داشته باشید، اما آیا به اندازه افرادی که پزشک خانوادگی فیزیوتراپ یا مربی تیم هستند اطلاعات دارید؟
هربار که اخبار مربوط به تبانی را میشنوید، باید به این نکته دقت کنید که برندهها در یک بازی حاصلجمع صفر اغلب کسانی هستند که نسبت به شما دسترسی اطلاعاتی بیشتری دارند.
منبع: مؤسسه آمریکایی تحقیقات اقتصادی
پیتر جیکوبسن از نویسندگان بنیاد آموزش اقتصادی است. او اقتصاد تدریس میکند و استادیار اقتصاد در دانشگاه اتاوا و استاد آموزش و پژوهش اقتصادی در مؤسسه گوارنتی است. جیکوبسن تحصیلات تکمیلی خود را در دانشگاه جرج میسون به پایان رسانده است.
