نویسنده: میلتون ازراتی
تایوان تصمیم گرفته که منابع و سرمایهگذاریهای خود را مثل آمریکاییها، اروپاییها و ژاپنیها از چین دور کند. پکن در آستانه تنهایی است.
گویی تایوان تصمیم گرفته همان مسیری را طی کند که کسبوکارهای آمریکایی، اروپایی و ژاپنی پشت سر گذاشتند.
جامعه تجاری قدرتمند جزیره تایوان، با دلایلی مشابه دیگران، اقداماتی را برای تنوع بخشیدن به سرمایهگذاری، تجارت و تأمین منابع در دستور کار خود قرار داده و قصد دارد که با فاصله گرفتن از چین به کشورهای جنوب شرقی و جنوب آسیا متمایل شود. برخی از سرمایهگذاریهای تایوانی به آمریکا منتقل شدهاند. پکن قطعاً از این روند رضایت ندارد. اقتصاد چین دچار ضعف شده و اکنون که بیش از همیشه به حمایت دیرینه کسبوکارهای تایوانی نیاز دارد، این حمایت از بین رفته است.
تایوان در این مسیر احتیاط بیشتری نسبت به دیگران داشته است. برخلاف آمریکا، اتحادیه اروپا و ژاپن، تایوان به دلیل ملاحظات دیپلماتیک در پس زدنِ تجارت با چین محتاطتر عمل کرده است. واشینگتن، برخلاف تایپه، دشمنی آشکار خود را با چین علنی کرده است. آمریکا تجارت با چین و سرمایهگذاری در بخش فناوری این کشور را ممنوع کرده است. وضع تعرفه برای واردات کالاهای چینی به آمریکا را نیز به این ممنوعیت اضافه کنید. اتحادیه اروپا نیز به صراحت موضعگیری کرده و اخیراً روی خودروهای برقی ساخت چین تعرفه گذاشته است. ژاپن سعی کرده که وابستگی جهان به چین در زمینه عناصر حیاتی کمیاب را به حداقل برساند. تایوان رسماً اعلام دشمنی نکرده اما اقدامات جامعه تجاری این کشور که در راستای اقدامات آمریکا، اروپا و ژاپن انجام گرفته، غیرقابل انکار هستند.
جدا از بحث سیاستها و اطلاعیههای عمومی، دلایل تجاری این کشورها برای پس زدنِ چین تقریباً مثل یکدیگر هستند. اقتصادهای توسعهیافته جهان در قارههای مختلف از سالها پیش چین را گزینه جذابی قلمداد میکردند. هزینههای تولید در چین پایین بود و چینیها قابل اطمینان بودند. پکن خواستههایی داشت که با عرف روابط اقتصادی جهانی مغایرت داشتند اما هزینه پایین و قابلیت اطمینان باعث شدند که خارجیها به خواستههای پکن تن بدهند. تجارت و سرمایهگذاری رونق گرفت اما این تعادل در سالهای اخیر به شکل قابلتوجهی برهم خورده است.
دستمزد کارگران چینی سریعتر از دیگر نقاط جهان و بویژه دیگر نقاط آسیا افزایش یافت و مزیت همیشگی هزینه را خنثی کرد. کاهش ارزش یوان در سالهای اخیر بخشی از این مزیت را احیا کرده اما کسبوکارها با نوسانات ارز آشنایی دارند و در تصمیماتِ لزوماً بلندمدت خود توجه چندانی به این تغییرات نمیکنند. توقف محمولههای ارسالی در جریان همهگیری و اقدامات دنبالهدار پکن برای به صفر رساندن آمار کووید، نقش قابلتوجهی در کمرنگ شدن شهرت چین بهعنوان یک کشور قابل اطمینان داشته است. در عینحال، وسواسهای امنیتی اخیر پکن باعث شده که این کشور بیش از همیشه مداخلهجویانه عمل کند. جذابیتهای کمتر و سوءاستفادههای بیشتر باعث شده که کفه تصمیمات تجاری در تمام قارهها علیه چین سنگینی کند.
نشانههای فاصله گرفتنِ تجارت تایوان از چین کاملاً مشهود بوده و حتی از فاصله گرفتنِ آمریکا نیز واضحتر هستند. چین همچنان بزرگترین شریک تجاری تایوان است اما سهم این کشور از تجارت با تایوان از سال ۲۰۲۱ پیوسته کاهش یافته است. فروش چینیها در تایوان و خرید چینیها از تولیدکنندگان تایوانی در آن سال معادل ۲۰۸.۴ میلیارد دلار بود که حدود یکچهارم کل تجارت دو کشور را شامل میشد. طبق آخرین دورهای که دادههای کامل آن در دسترس است، این عدد تا سال ۲۰۲۳ تقریباً ۲۰ درصد کاهش یافته و به حدود ۱۶۶ میلیارد دلار رسیده است که اندکی بیش از یکپنجم کل تجارت دو کشور محسوب میشود.
در مقابل، کل تجارت تایوان با کشورهای جنوب شرقی آسیا از ۱۱۷.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۱۳۴.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ رسید که از افزایش ۱۰ درصدی در یک سال حکایت دارد. از این گذشته، وابستگی صادرات تایوان به چین کاهش یافته است. حتی نرخ صادرات هنگکنگ نیز طبق آمار از سال ۲۰۱۸ کمتر از همیشه بوده است. این اختلاف عمدتاً نصیبِ کشورهای جنوب شرقی آسیا شدهاند.
اگر این الگو برای به دردسر انداختن پکن کفایت نمیکند، آمار مربوط به کاهش قابلتوجه سرمایهگذاری تایوان را نیز به آن اضافه کنید. جریان سرمایهگذاری جزیره تایوان در چین از سال ۲۰۱۰ نزولی بوده و در سال ۲۰۲۳ تقریباً ۴۰ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است. سرمایهگذاری ۴.۱۷ میلیارد دلاری تایوان در سال گذشته کمتر از یکسوم سال ۲۰۱۸ است.
دلیل این کاهش آن است که بخشی از سرمایهها نصیبِ کشورهای جنوب شرقی آسیا و بویژه سنگاپور، ویتنام، اندونزی، مالزی و تایلند شده است. این کشورها اکنون حدود ۴۰ درصد از سرمایه تایوان را جذب میکنند که بیشتر از سرمایهگذاری تایوان در چین است. نرخ سرمایهگذاری تایوان در ویتنام بویژه در حوزه مورد علاقه پکن چهاربرابر شده است: الکترونیک فوقتکنولوژیک. شرکتهای فناوری تایوانی فاکسکان، ویسترون، پگاترون و کوانتا در حال برنامهریزی برای گسترش حضور خود در ویتنام هستند.
این واقعیتهای اقتصادی پکن را به دردسر میاندازند اما پیامدهای امنیتی این محور تایوانی نیز به همان اندازه نگرانکننده هستند. هرچه تجارت و سرمایهگذاری تایوان در کشورهای جنوب شرق و جنوب آسیا رشد بیشتری کند، سهم بیشتری نصیبِ ملتهای آسیایی شده و احتمال مقاومت آنها در برابر اقدامات اخلالگرانه چین بیشتر خواهد شد. هیچکس وانمود نمیکند که این کشورها از قدرت نظامی لازم برای کنترل تهدید همیشگی چین در قبال اشغال تایوان برخوردارند. با اینحال، گرایش فزاینده کشورها به تایوان باعث شده که موضع خصمانه پکن در قبال این کشور ناخوشایندتر از همیشه شود.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
نویسنده: میلتون ازراتی کمکویراستار نشریه نشنال اینترست، وابسته به مرکز مطالعات سرمایه انسانی دانشگاه بوفالو، و اقتصاددان ارشد شرکت ارتباطاتی وستد در نیویورک است.
