اگر زنجیره شهرهای دژمانند در شمال غربی دونتسک سقوط کند، روسیه به احتمال فراوان به هدف دیرینه خود دست خواهد یافت و کل منطقه دونباس را به تصرف خود درخواهد آورد.
اوکراین امیدوار است که مجموعه شهرهای دژمانند این کشور در شمال غربی دونتسک، که به «کمربند دژها» شهرت دارد، جلوی ادامه پیشروی روسیه را بگیرد.
این کمربند دقیقاً همان مناطقی را شامل میشود که روسیه ممکن است در چارچوب توافق صلح روی آنها دست بگذارد.
یکی از خواستههای اصلی روسیه این است که حاکمیت این کشور بر چهار منطقه از جمله دونتسک و لوهانسک به رسمیت شناخته شود؛ مناطقی که براساس ادعای مسکو در سال ۲۰۲۲ به خاک این کشور الحاق شدهاند.
تیم ریپلی، تحلیلگر دفاعی بریتانیایی، به اپک تایمز گفت: «این کمربند اساساً همان ۲۵ درصد باقیمانده از دونتسک است که همچنان در کنترل اوکراین قرار دارد.»
او افزود: «این مسأله باعث ادامه مقاومت اوکراینیها شده است، چرا که اگر روسها باقی این استان را به تصرف خود درآورند، میتوانند پایان جنگ را اعلام کنند که یعنی به اهداف جنگی ولادیمیر پوتین دست یافتهاند.»
این کمربند که طول آن به ۵۰ کیلومتر میرسد و از شمال به جنوب در موازات بزرگراه اچ-۲۰ امتداد یافته است، شهرهای اسلاویانسک، کراماتورسک، دروژکیفکا و کوستیانتینیفکا را در منطقه دونباس به هم وصل میکند.
عبدالله آغار، کارشناس نظامی ترکیه و افسر سابق نیروهای ویژه، به اپک تایمز گفت: «این شهرها حکم ستون فقرات اداری و لجستیکی اوکراین در منطقه دونباس را دارند.»
«این کمربند یک شبکه لجستیکی حیاتی است که از راههای مواصلاتی جادهای و ریلی تشکیل شده است. روسیه بدون تصرف این کمربند نمیتواند بیش از این در شمال غربی دونتسک پیشروی کند.»
به گفته آغار، کمربند دژها صرفاً یک سنگر دفاعی مستحکم نیست.
او افزود: «این کمربند از منظر روانی، سیاسی و دیپلماتیک عاملِ دلگرمی و دلیل حقانیت اوکراینیها به شمار میآید. هرچه این کمربند تداوم بیشتری داشته باشد، حمایت غرب از اوکراین بیشتر خواهد شد.»
آغار افزود: «این کمربند نقش بسزایی در شکلگیری دیدگاه دیگران دارد و به جهان و شهروندان اوکراین نشان میدهد که این کشور همچنان در حال مقاومت است.»
استحکامات سنگین
مؤسسه مطالعات جنگ در واشینگتن در گزارش جدید خود یادآور شد که کییف در ۱۱ سال گذشته «وقت، سرمایه و تلاش فراوانی را صرف تقویت کمربند دژها و توسعه زیرساختهای صنعتی دفاعی و تأسیسات نظامی در داخل و اطراف این شهرها کرده است.»
به گفته آغار، اوکراین از سال ۲۰۲۴ در پی مستحکمسازی این کمربند بوده و آن را با تدابیر دفاعی مختلف تجهیز کرده که از جمله میتوان به ساخت سنگر، میدان مین، موانع ضدتانک یا «دندان اژدها»، پناهگاه، استحکامات بتنی و مراکز فرماندهی زیرزمینی اشاره کرد.
آغار افزود: «از مجتمعهای آپارتمانی و مجموعههای صنعتی منطقه اعم از کارخانههای سیمان، معادن و تأسیسات فولاد نیز بهعنوان سنگر استفاده شده است.»
این کمربند همچنین به تسلیحات تهاجمی مانند توپخانه، پهپاد و جنگافزارهای ضدتانک مجهز است که به گفته آغار باعث شده که اوکراین در خط آتش دست بالا را داشته باشد.
او افزود: «سنگرهای دفاعی دیگری نیز در پشت این کمربند وجود دارد. از اینرو، حتی اگر نیروهای روسی از سنگرهای خط مقدم عبور کنند، به ناچار باید درگیرِ نبردهای پرهزینه شهری شوند.»
این عوامل درمجموع مزایای بسیاری برای ارتش اوکراین دارند، اما آغار معتقد است که «برتری اوکراین تا حد زیادی به واسطه آتش سنگین و برتری هوایی دشمن خنثی میشود.»
ریپلی در بیشتر موارد با او همنظر بوده و معتقد است که اوکراین با دشمنی مجهز روبهروست که از نظر تجهیزات و تعداد نیروها برتری قابلتوجهی دارد.
او گفت: «اینطور نیست که اوکراینیها از یک نیروی ذخیره قابل اطمینان برای حفظ این سنگرها برخوردار باشند. آنها با تمام نیروهای خود، که در حال حاضر تحت فشار سنگینی قرار دارند، از سنگرهای خود محافظت میکنند.»
او افزود: «استحکامات در بهترین حالت تا زمانی کارایی دارند که از نیروهای کافی برای حفظ آنها برخوردار باشید و از نیروی توپخانه برای پوشش خط مقدم استفاده کنید.»
خریدن وقت
روسیه در سال ۲۰۲۲ به چهار استان شرقی اوکراین از جمله دونتسک و استان همجوار یعنی لوهانسک حمله کرد؛ استانهایی که درمجموع منطقه صنعتی دونباس را تشکیل میدهند.
مسکو در سال ۲۰۲۲ اعلام کرد که این چهار استان را ضمیمه خاک خود کرده است؛ اقدامی که کییف و اکثر پایتختهای غربی آن را غیرقانونی و غیرقابل قبول میدانند.
نیروهای روسی در حال حاضر تقریباً کل لوهانسک و حدود ۷۵ درصد از دونتسک و مرکز این استان را تحت کنترل دارند.
برای تصرف ۲۵ درصد باقیمانده دونتسک، که مساحت آن به ۶ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع میرسد، نیروهای روسی باید قبل از هرچیز از کمربند دژهای کییف عبور کنند. براساس گزارش مؤسسه مطالعات جنگ، نیروهای روسی به ابزار و امکانات لازم برای محاصره یا نفوذ سریع در این کمربند دسترسی ندارند.
آغار افزود که غربیها عمدتاً معتقدند که این کمربند «بهترین سنگر دفاعی اوکراین» است و هرگونه حمله مستقیم به آن «تلفات سنگینی» در سمت روسیه ایجاد خواهد کرد؛ ادعایی که او نیز تا حد زیادی با آن موافق است.
آغار گفت: «این کمربند سرعت پیشروی نیروهای روسی را کاهش داده و زمانبندی آنها را طولانیتر کرده که افزایش هزینه و ریسک حمله را به دنبال دارد.»
او افزود: «تمام نقاط این کمربند پشتیبان یکدیگر هستند که ظرفیت دفاعی آن را چندبرابر میکند. از اینرو، اگر روسیه بهطور مستقیم به این کمربند حمله کند، به ناچار باید بهطور همزمان در چندین نقطه- نه یک جبهه واحد- بجنگد.»
آغار گفت: «این مسئله باعث میشود که فشار وارده به ارتش روسیه دوچندان شود و همزمان به اوکراین فرصت میدهد که تجدید قوا کند، نیروهای خود را جایگزین کرده و کمکهای بینالمللی دریافت کند.»
«تهدید قریبالوقوع»
مؤسسه مطالعات جنگ در گزارش اخیر خود اعلام کرده که نیروهای روسی همچنان سعی دارند که کمربند دژها را از سمت جنوب غربی محاصره کرده و آن را تصرف کنند که احتمالاً چندین سال به طول خواهد انجامید.
آغار معتقد است که تحقق این پیشبینی «غیرممکن» نیست، اما معیارهای آن را بهویژه با توجه به دستاوردهای اخیر روسیه در دونتسک و استان همجوار آن یعنی دنیپروپتروفسک زیر سؤال برده است.
آغار گفت: «اگر روسیه به دنیپروپتروفسک فشار وارد کند، اوکراین به ناچار باید نیروهای ذخیره خود را از دونتسک به این منطقه اعزام کند که استحکام کمربند را تضعیف خواهد کرد. روسیه به هردو جبهه فشار آورده و همزمان به کمربند دونتسک و سنگر دنیپرو حمله میکند.»
او افزود: «روسیه از تاکتیکهای فرسایشی استفاده میکند. اگر نیروی انسانی و مهمات اوکراین همینطور کاهش پیدا کند، بازه زمانی بلندمدتی که مؤسسه مطالعات جنگ پیشبینی کرده بهمراتب کوتاهتر خواهد شد.»
ریپلی نیز درباره پایداری کمربند اوکراین در سالهای آتی ابراز تردید کرده است.
او گفت: «همه چیز به این بستگی دارد که نیروها سطح توان، مهمات و تجهیزات خود را ثابت نگهدارند. وقتی تعداد نیروها کاهش یابد و جنگ شکل فرسایشی پیدا کند، امکان حفظ سنگرها دشوارتر خواهد شد.»
او افزود: «آنها پیشتر نیز دچار فرسودگی شده و به دلیل عدم برخورداری از نیروی کافی برای حفظ سنگرها و جلوگیری از محاصره مجبور به عقبنشینی شدهاند.»
ریپلی گفت: «اگر روند جنگ فرسایشی و تلفات ادامه پیدا کند، شهرهای کمربند دژها نیز به سرنوشت مشابهی دچار خواهند شد.»
ریپلی در پاسخ به این پرسش که کمربند فوق در شرایط عادی تا چه زمانی دوام خواهد داشت، اینگونه پاسخ داد: «حداکثر یک سال.»
او افزود: «تمام آن شهرها و شهرکها تا پایان سال سقوط میکنند یا در آستانه سقوط قرار میگیرند.»
ریپلی گفت: «اگر سرعت پیشروی نیروهای روسی در تابستان و بهار گذشته را ملاک قرار دهیم و آن را به شش ماه آینده تعمیم دهیم، باید بگوییم که کل دونتسک از دست خواهد رفت.»
