این روزها بسیاری از نوجوانان از سیگارهای متنوع الکترونیکی استفاده میکنند که رایحه میوهای دارند. این محصولات در ظاهر بیضرر به نظر میرسند، اما خطرات پنهان زیادی برای سلامتی دارند. سیگارهای الکترونیکی نهتنها به ریهها آسیب میزنند، بلکه ممکن است عملکرد مغز را هم تحت تأثیر بگذارند.
سازمان غذا و داروی آمریکا فروش سیگارهای الکترونیکی طعمدار- مانند قهوه و دارچین- را مجاز میداند. با اینحال، برای آنکه نوجوانان سراغ این محصولات نروند، سیگارهای الکترونیکی میوهای در دسته اقلام غیرمجاز قرار گرفتهاند.
چن موجونگ، پزشک متخصص آکادمی آلرژی، آسم و ایمنیشناسی کودکان تایوان و مدیر درمانگاه رنآی یوزو، در برنامه «سلامت زنان» شبکه انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «سیگارهای معمولی و الکترونیکی به ریه افراد مصرفکننده و کسانی که در معرض دود آنها قرار میگیرند آسیب میرسانند.»
چن گفت: «هردو به یک اندازه مضر هستند و تفاوت خاصی با هم ندارند.»
چن افزود: «برخی از شرکتها سیگارهای الکترونیکی خود را با برچسب «میوهای» و در رنگهای جذاب عرضه میکنند تا آنها را بیضرر جلوه دهند. برخی از مصرفکنندگان هم ادعا میکنند که سیگاری نیستند و فقط سیگار الکترونیکی میوهای میکشند؛ حتی در مکانهایی که مصرف دخانیات در آنها ممنوع است.»
بسیاری از جوانان به اشتباه تصور میکنند سیگارهای الکترونیکی فقط بخار آب معطر تولید میکنند، اما پژوهشها نشان داده که این محصولات ترکیبات خطرناک متعددی دارند.
تأثیر سیگارهای الکترونیکی بر ریهها
سیگارهای معمولی با سوختن تنباکو عمل میکنند و موقع سوختن حرارت بالایی دارند، اما سیگارهای الکترونیکی از قطعات الکترونیکی برای گرمکردن جوس یا مایع داخل آن استفاده میکنند و خروجی آنها به دود یا بخار شباهت دارد.
مطالعه پژوهشگران دانشگاه ویرجینیا کامِنوِلث در سال ۲۰۲۵ نشان داد که از بین هزار و ۳۰۰ سیگار الکترونیکی کشفشده در مدارس این ایالت تقریباً ۸۳ درصد حاوی نیکوتین و ۱۴ درصد حاوی ترکیبات کانابینوئیدی بودند. همچنین معلوم شد که خروجی این دستگاهها حاوی انواع باکتریها از جمله باکتری اشریشیا کلی هستند.
چن گفت خروجی سیگارهای الکترونیکی بسیار ریز هستند و از نظر اندازه در دسته ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری قرار میگیرند. از اینرو، این ذرات بهراحتی به عمق ریهها نفوذ میکنند. چن میگوید استنشاق طولانیمدت این ذرات در تصاویر رادیولوژی بهصورت لکههای تیره یا سفیدرنگ رؤیت میشود که از کاهش ظرفیت تنفسی حکایت دارد.
از این گذشته، سیگارهای الکترونیکی طعمدار حاوی طعمدهندههای مختلف هستند که بعضاً از استانداردهای مربوط به مواد خوراکی برخوردار نیستند. حتی اگر این مواد به لحاظ خوراکی ایمن باشند، برای استنشاق طراحی نشدهاند و ایمنی آنها در حین استنشاق همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
ماهیت اعتیادآور سیگارهای الکترونیکی
خیلیها برای ترک سیگار معمولی سراغ سیگارهای الکترونیکی میروند، اما اغلب به همین محصولات اعتیاد پیدا میکنند.
نیکوتین با تحریک مغز موجب ترشح دوپامین و ایجاد حس لذت میشود. با اینحال، مصرف طولانیمدت آنها تابآوری میآورد و باعث میشود که مصرفکننده بهناچار برای تجربه دوباره آن لذت نیکوتین بیشتری استنشاق کند و این روند درنهایت به اعتیاد او منجر میشود.
حتی سیگارهای الکترونیکی که با برچسب «فاقد نیکوتین» عرضه میشوند، ممکن است حاوی مواد مضر از جمله ترکیبات سرطانزا مانند فرمالدهید و استالدهید باشند.
سیگارهای الکترونیکی برای استنشاق طراحی شدهاند. این دستگاهها حاوی طیف گسترده افزودنیهایی هستند که کنترل آنها دشوار است و برای مصرف مواد مخدر غیرقانونی هم مورد استفاده قرار میگیرند.
نوجوانان ممکن است ترکیباتی را که دوستانشان در اختیار آنها میگذارند و حاوی مواد مخدر هستند، بیخبر از همهجا استنشاق کنند. این امر نهتنها به خطر وابستگی شدیدتر دامن میزند، بلکه نوجوانان را درگیر فعالیتهای غیرقانونی هم میکند.
تأثیر سیگارهای الکترونیکی بر مغز
سیگارهای الکترونیکی علاوه بر آسیب رساندن به دستگاه تنفسی و افزایش خطر ابتلا به سرطان، به مغز هم لطمه میزنند و عملکرد ذهنی را مختل میکنند.
مطالعهای در سال ۲۰۱۸ نشان داد موشهایی که ۷ روز در معرض دود سیگارهای الکترونیکی بودند، با کاهش جذب گلوکز در مغز مواجه شدند؛ امری که به افزایش خطر آسیب ایسکمیک مغز و سکته مغزی دامن میزند.
مطالعه مشاهدهای دیگری در سال ۲۰۲۲ با بررسی ۱۱۶ مصرفکننده نوجوان (از جمله ۸۰ مصرفکننده سیگارهای الکترونیکی یا معمولی) نشان داد که مصرف این محصولات با کاهش قابلتوجه حجم قشر مغز و افت عملکرد ذهنی ارتباط دارد.
ارتباط فوق حتی بعد از در نظر گرفتن دیگر متغیرهای احتمالی از جمله وضعیت اقتصادی و اجتماعی، کنترل پدر و مادر و مصرف سایر مواد همچنان درخور توجه بود.
مطالعه دیگری که در فاصله سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ در آمریکا و با حضور دانشآموزان سال آخر دبیرستان انجام شد، نشان داد که ۱۳.۲ درصد از این افراد فقط از سیگار الکترونیکی استفاده میکردند، ۳.۷ درصد فقط سیگار معمولی میکشیدند و ۴.۴ درصد از هردو استفاده میکردند.
نتایج نشان داد که این دانشآموزان صرفنظر از نوع محصول مصرفی معمولاً عملکرد تحصیلی ضعیفتری داشتند، نسبت به مدرسه بدبین بودند و احساس رضایت و شادمانی کمتری داشتند.
چگونه کودکان را از مصرف سیگارهای الکترونیکی دور نگهداریم؟
چن میگوید پدر و مادرها میتوانند به کودکان کمک کنند که با خطرات و باورهای نادرست درباره سیگارهای الکترونیکی آشنایی پیدا کنند.
- اطلاعات درست ارائه کنید: پژوهشهای مختلف را بررسی کنید و به کودکان توضیح دهید که سیگارهای الکترونیکی به ریه، مغز و دستگاه ایمنی آسیب میرسانند.
- از نمونههای تصویری استفاده کنید: تصاویر رادیولوژی ریه را که بعد از مصرف سیگار الکترونیکی دچار لکههای تیره یا سفیدرنگ شدهاند به کودکان نشان دهید تا با عوارض این محصولات آشنا شوند.
- قدرت قضاوت نقادانه را در آنها تقویت کنید: از کودکان بخواهید از دوستانشان حمایت کنند تا در قبال فشار همسالان برای مصرف سیگارهای الکترونیکی مقاومت کنند.
چن گفت افرادی که قصد دارند سیگار را کنار بگذارند، باید از متخصصان کمک بگیرند. هدف نهایی این است که سیگارهای معمولی و الکترونیکی را کنار بگذاریم و هوای پاک و تازه را تنفس کنیم.
