تیان هان، خالق سرود ملی چین، که زمانی جزو طلایهداران فرهنگی بهنام و از اعضای اولیه حزب کمونیست چین بود، در سال ۱۹۶۸ زیر شکنجه جان باخت.
گفتنی است که حزب کمونیست چین در جریان انقلاب فرهنگی در سالهای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ شمار زیادی از روشنفکران را تحت آزار و شکنجه قرار داد و بسیاری از آنها را به کام مرگ فرستاد که بعضاً از چهرههای برجسته عرصه ادبیات و هنر بودند. با اینحال، کمتر کسی میداند که خالق سرود ملی چین هم جزو این قربانیان بوده است.
این سرود که دراصل «مارش داوطلبان» نام داشت، در سال ۱۹۳۵ و در اوج احساسات ملیگرایانه چین و همزمان با مبارزه این کشور با حله ژاپن به نگارش درآمد. این سرود که مردم را به اتحاد و مقاومت دعوت میکرد، خیلی زود الهامبخشِ سربازانی شد که در جنگ چین و ژاپن (۱۹۴۵-۱۹۳۱) حضور داشتند؛ رویدادی که درنهایت به جنگ داخلی دولت کومینتانگ و حزب کمونیست چین انجامید. «مارش داوطلبان» به دنبال تأسیس جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹ بهعنوان سرود ملی چین انتخاب شد.
بهرغم ماندگاری این سرود، جوانان امروزی چین سراینده سرود ملی خود را نمیشناسد. نام او تیان هان بود؛ نمایشنامهنویسی برجسته که از بنیانگذاران تئاتر مدرن چین به شمار میآید. تیان هان که لقب «پدر سرود ملی» را یدک میکشد، روشنفکری چپگرا بود که در سال ۱۹۳۲ به حزب کمونیست چین پیوست.
تیان هان در نخستین سالهای تأسیس جمهوری خلق سمتهای فرهنگی مهمی داشت که از جمله میتوان به مدیریت اداره اصلاحات اپرای وزارت فرهنگ، ریاست اداره هنر و ریاست انجمن نمایشنامهنویسان چین اشاره کرد. با اینحال، تیان هان با آغاز انقلاب فرهنگی در سال ۱۹۶۶ در سن ۶۸ سالگی تحت تعقیب قرار گرفت.
روزنامه پیپلز دیلی در مقالهای در فوریه ۱۹۶۶ یکی از «اپراهای پکن» تیان هان را به باد انتقاد گرفت؛ اثری که سرگذشت یکی از مقامات شایسته دودمان تانگ را به تصویر میکشید. پیپلز دیلی این نمایش را مصداق «علف هرز سمی» دانست و روی جملاتی مانند «آبی که قایق را به حرکت درمیآورد، میتواند مسبب واژگونی آن شود»- ضربالمثل قدیمی چینی که به قدرت مردم در سرنگونی حاکمان ستمگر اشاره دارد دست گذاشت. مقامات مدعی شدند که تیان هان در این اپرا از تمثیلی تاریخی برای انتقاد از امور کشور استفاده کرده است. آنها این جملات را ضدحزبی، ضدسوسیالیستی و ضدانقلابی دانستند؛ اتهاماتی که سرنوشت تیان هان را عوض کردند.
با ظهور گارد سرخ بهعنوان عاملان انقلاب فرهنگی، تیان هان بیوقفه تحت شکنجههای جسمی و روحی قرار گرفت. او در ژوئیه ۱۹۶۷ در جریان «جلسه تنبیه» در آکادمی سوسیالیستی به شکل علنی تحقیر شد. تیان داوی، پسر هان، به دستور انجمن نمایش حزب مجبور شد بهعنوان نماینده «تودههای انقلابی» عمل کند و حرفهای پدرش را به مقامات گزارش دهد.
تیان هان در فوریه ۱۹۶۷ توسط نیروهای ویژه بازداشت و به زندان کینگچنگ منتقل شد و تحت بازجوییهای بیشتر قرار گرفت.
تو آن، شاعر و منتقد ادبی بهنام، در سال ۱۹۸۰ در کتاب «خاطرات تیان هان در دوران انقلاب فرهنگی» افشا کرد که او در سال ۱۹۶۷ با نام مستعار لی وو به بیمارستان نظامی ۳۰۱ منتقل شد. تو آن هم جزو قربانیان انقلاب فرهنگی بود و برای «بازپروری» به منطقهای روستایی منتقل شده بود.
نگهبانهایی که در بیمارستان مراقب تیان هان بودند، به گروههای افراطی دانشجویان، کارگران و مقامات تعلق داشتند که با به چالش کشیدن مقامات محلی و رهبران حزب نشان میدادند به مائو تسهتونگ وفادار هستند. تیان هان دیابت داشت و گاهی کنترل مثانهاش را از دست میداد. نگهبانها مجبورش میکردند روی زمین دراز بکشد و ادرار خودش را بنوشد و گاهی برای شکنجه به او گلوکز تزریق میکردند.
او در سال ۱۹۶۸ بر اثر عوارض دیابت و سایر بیماریها در تنهایی و بدون حضور خانوادهاش چشم از جهان فروبست. مقامات برای کتمان خبر مرگ او دوباره از نام مستعار لی وو استفاده کردند؛ تاکتیکی که پیشتر برای کتمان خبر مرگ لیو شائوچی، رئیسجمهور سابق جمهوری خلق چین، هم به کار رفته بود. گفتنی است که شائوچی در شرایط مشابهی از دنیا رفته بود.
براساس روایت تو آن، فقط پسر تیان هان از مرگ پدرش مطلع شد. نیروهای نظامی به او گفتند «تیان هان مرده و مرتکب جنایات هولناکی شده است.» تیان داوی از ترس جرأت نکرد خاکستر پدرش را تحویل بگیرد. سایر خویشاوندان و دوستان او هم در بیخبری کامل بودند. مادر تیان هان هیچگاه نتوانست بعد از بازداشت پسرش با او ملاقات کند. تیان هان هیچ وصیتی از خود بهجا نگذاشت و کسی خبری از محل نگهداری خاکستر او ندارد.
اتهامزنی به تیان هان حتی بعد از مرگ او هم ادامه یافت. رژیم در سال ۱۹۷۰ کارزارهای جدیدی را برای بدنامکردن تیان هان و سایر روشنفکران عرصه هنر کلید زد. او در سال ۱۹۷۵ بهطور رسمی «خائن» لقب گرفت و برای همیشه از حزب کمونیست چین اخراج شد. مقامات در این دوره در رویدادهای رسمی تنها آهنگ سرود ملی را پخش میکردند و خبری از ترانه آن نبود. در گردهماییهای سیاسی بهجای ترانه اصلی از ترانههایی مانند «شرق سرخ است» و «سکاندار کشتی را به پیش میراند» استفاده میشد که همگی در ستایش مائو تسهتونگ بودند؛ امری که رسانههای دولتی چین در سال ۲۰۰۹ در مقالهای درباره سرود ملی به آن اعتراف کردند.
تیان هان بعد از مرگ مائو و پایان انقلاب فرهنگی از تمام اتهامات مبرا شد. حزب در سال ۱۹۷۸ بهطور رسمی از او اعاده حیثیت کرد و «مارش داوطلبان» از نو به سرود ملی چین تبدیل شد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
یوآن بینگ یک نویسنده مستقل و پژوهشگر خودآموخته است که درباره رویدادهای معاصر چین تحقیق میکند.
