منابع خبری میگویند که قطع حقآبه تالاب هورالعظیم به همراه فعالیت صنایع بزرگ از جمله نفت، سوختن مشعلهای پالایشگاهی و افزایش گردوغبارها نهتنها نفس کشیدن را در شهرهای خوزستان دشوار کرده، بلکه مهمترین تالاب ایران و خاورمیانه را به مرگی تدریجی گرفتار کرده است.
«بهشتی» در خاورمیانه
تالاب هورالعظیم، تالابی است که از آن به عنوان میراث مشترک ایران و عراق یاد میشود. برخی گزارشها قدمت این تالاب را ۵۰ هزار ساله میدانند.
زیست گونههای مختلف پرندگان و تخمگذاری آنها در دل نیزارها به همراه ۱۲ گونه ماهی و سایر گونههای متنوع گیاهی و جانوری در این تالاب تا پیش از دهه هشتاد شمسی، توجه هر گردشگری را به خود جلب میکرد.
چندی پیش محمد درویش، پژوهشگر و فعال محیط زیست در گفتگویی ویدیویی با برنامه «نوبت زمین» تالاب هورالعظیم را راهبردیترین و بیرقیبترین تالاب ایران، خاورمیانه و آسیای جنوب غربی دانست، جایی که ۳ رودخانه بزرگ که پر آبترین رودخانههای خاورمیانه به شمار میآیند، به هورالعظیم منتهی میشوند. کارون با آورد آبی ۱۴ میلیارد مترمکعب، دجله با آورد ۱۷ میلیارد مترمکعب و فرات با ۳۰ میلیارد مترمکعب در این تالاب تلاقی میکنند.
به گفته او «هورالعظیم یک بهشت در منطقه خاورمیانه بود، تعداد ۵۳۵ گونه پرنده در هورالعظیم گزارش شده است. دقت کنید در کل قاره اروپا که ۵ و نیم برابر ایران وسعتش است، ۵۵۲ گونه پرنده وجود دارد، یعنی هورالعظیم به تنهایی تنوعش تقریبا برابر با کل تنوع پرندهها در اروپاست. این خیلی ارزشمند است و ما الان چنین نگین ارزشمندی و بیبدیلی را نداریم و نسل آینده وقتی بررسی کنند و متوجه شوند که چگونه چنین تالاب منحصربهفردی را از دست دادیم، هرگز ما را نخواهد بخشید.»
تب استخراج نفت؛ ردپای پکن در هورالعظیم
درویش گفت ایران و عراق توافق نانوشتهای با یکدیگر داشتند که هر چه زودتر تالاب هورالعظیم را برای استخراج نفت خشک کنند. عراق ۳۰۰ هزار هکتار را به همراه نیزارها خشک کرد تا فعالیتهای نفتی انجام دهد.
احمدرضا لاهیجانزاده معاون محیطزیست دریایی سازمان حفاظت محیطزیست درباره ماجرای استخراج نفت در بخش ایران تالاب هورالعظیم به رسانههای داخلی اظهار داشت: تالاب با مجوز شورای عالی امنیت ملی «به نفع شرکت نفتی چینی» خشک شد. شرکتهای ژاپنی پیشنهاد داده بودند نفت با فناوری پیشرفته و بدون خشککردن تالاب استخراج شود، اما چین با هدف کاهش هزینهها درخواست خشک شدن تالاب را مطرح کرد و این درخواست پذیرفته شد.
درویش گفت پیمانکار چینی گفته بود که با خشک کردن تالاب ۲۰ درصد هزینههای استخراج نفت کاهش خواهد یافت.
ماجرای استخراج نفت توسط شرکت چینی سی.ان.پی.سی وابسته به حزب کمونیست چین در سال ۱۴۰۰ مورد توجه رسانهها قرار گرفت.
احمد میدری، نماینده اسبق مجلس و معاون وزیر رفاه در همان زمان در یک برنامه تلویزیونی گفت: «ما در پروژههای نفتی که در خوزستان ایجاد کردیم، خطاهای بزرگ داشتیم؛ به اشتباه فکر کردیم که با ایجاد این پروژهها بدون مجوزهای زیست محیطی میتوانیم ایجاد اشتغال کنیم. به همین دلیل، طبق اعلام مسئولان سازمان محیط زیست، بسیاری از پروژههای هورالعظیم هیچگاه مجوزی از سازمان محیط زیست نگرفت.»
او افزود: «از شوراهای بالادستی مجوز گرفتند تا بخشی از هورالعظیم را خشک کنند تا بتوانند پروژههای نفتی را با قیمت پایینتر ایجاد کنند. حتی در آخرین سیلی که در خوزستان رخ داد، به دلیل اینکه میخواستیم این پروژهها را حفظ کنیم، از ورود آب به برخی حوزهها جلوگیری میکردیم.»
آتش به جان هورالعظیم
گزارشها نشان میدهد که خشک کردن تالاب هورالعظیم باعث مشکلات اقلیمی در این منطقه، از دست رفتن فرصتها و منابع شغلی در این مناطق شده است.
براساس گزارش رسانههای داخلی ایران، تنها در سال گذشته هزار نفر در استان خوزستان به دلیل آلودگی هوا جان باختهاند که یکی از دلایل آلودگی هوا در این استان به مشکلات زیست محیطی ناشی از خشک کردن تالاب هورالعظیم و افزایش فعالیتهای نفتی مربوط میشود.
سلامت نیوز گزارش داده است تابستان، فصل مرگ خاموش تالاب هورالعظیم است؛ زیرا با آغاز این فصل، در منطقه خشک شده تالاب، آتش زبانه میکشد.
محمدجواد اشرفی مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان اخیرا گفته است: «از ابتدای امسال تاکنون حدود ۲۲هزار هکتار از بخش عراقی تالاب هورالعظیم دچار آتشسوزی شده است که دود آن شهرهای رفیع، بستان، هویزه، سوسنگرد و بخشهای مرکزی و جنوبی خوزستان را درگیر میکند.»
امکان احیای تالاب هورالعظیم
محمد درویش با اشاره به اذعان وزیر نفت جمهوری اسلامی مبنی بر نقش این وزارت در خشک شدن این تالاب گفت: «امیدوارم به اعتراف اکتفا نکنیم و تلاش برای بهبود وضعیت کنیم. این امکان وجود دارد که این تالاب دوباره احیا شود به دلیل اینکه هنوز منابع آب قابل توجهی در کرخه داریم.»
او افزود: «اگر دو دولت عراق و ایران در گام نخست بخواهند میتوانند کاری کنند. تالاب هورالعظیم به حقآبه خودش که بالغ بر چهار تا پنج میلیارد مترمکعب آب میشود، نیاز دارد. همین مقدار حقآبه برای تالاب هورالعظیم در دو بخش عراق و ایران کافی است، تا بتواند به حیات پایدار خودش ادامه دهد، این رقم در مقایسه با چیزی حدود ۶۰ میلیارد مترمکعب آبی در سه رودخانه جاری منتهی به تالاب، قابل توجه نیست، بهراحتی میتوان تامین کرد و ما دوباره وضعیت را برگردانیم.»
