دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز ۱۴ ژوئیه (۲۳ تیر) اعلام کرد که اگر ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ظرف ۵۰ روز با آتشبس در اوکراین موافقت نکند، تحریمهای ثانویه «بسیار شدید» علیه روسیه اعمال خواهد کرد.
ترامپ گفت: «اگر تا ۵۰ روز دیگر توافقی نداشته باشیم، تحریمهای ثانویه اعمال میکنیم. خیلی ساده است؛ و میزان آنها ۱۰۰ درصد خواهد بود.»
تحریمهای ثانویه شامل کشورهایی میشود که با کشور هدف معامله میکنند. به این معنا که اگر چین از روسیه نفت خریداری کند، ایالات متحده بر صادرات چین تعرفه گمرکی وضع خواهد کرد.
ترامپ روز دوشنبه در جریان دیدار با مارک روته، دبیرکل ناتو، در دفتر بیضی کاخ سفید گفت: «من از تجارت برای خیلی چیزها استفاده میکنم… اما برای پایان دادن به جنگها فوقالعاده است.»
او اوایل امسال هشدار داده بود که اگر دولتش نتواند با پوتین برای پایان جنگ در اوکراین به توافق برسد، «تحریمهای ثانویه بر نفت، بر تمام نفتی که از روسیه خارج میشود، اعمال خواهم کرد.»
بزرگترین اقلام صادراتی روسیه شامل نفت خام، فرآوردههای نفتی، گاز طبیعی و زغالسنگ است.
رئیسجمهور آمریکا پیش از این نیز در سال جاری اشارههایی به اعمال تحریمهای ثانویه بر بازارهای دیگر کرده بود.
در ماه مارس، ترامپ تعرفه ثانویه ۲۵ درصدی بر کشورهایی اعمال کرد که نفت خام از ونزوئلا وارد میکردند. او همچنین در ماه مه تهدید کرد که تعرفههای مشابهی بر کشورهایی که نفت خام ایران را وارد میکنند، اعمال خواهد کرد.
در بیانیهای مشترک از سوی سناتورها لیندزی گراهام (جمهوریخواه از کارولینای جنوبی) و ریچارد بلومنتال (دموکرات از کنتیکت) که اندکی پس از اعلام ترامپ منتشر شد، آنها از پیشنهاد او برای اعمال تعرفههای ثانویه ۱۰۰ درصدی حمایت کردند و آن را «ابزاری اجرایی واقعی برای وادار کردن طرفها به نشستن بر سر میز مذاکره» توصیف کردند.
آنها گفتند: «مدتهاست که وقت آن رسیده حامیان مالی جنایات روسیه در اوکراین، بهای خرید انرژی ارزان و کسب سود از آن برای رونق اقتصاد خود را بپردازند. دوران انجام چنین کارهایی بدون پیامد در حال پایان است.»
مقامهای آمریکایی بعداً روشن کردند که این تعرفههای ثانویه بر کشورهایی اعمال خواهد شد که نفت روسیه را خریداری میکنند.
چه کشورهایی آسیب میبینند؟
از فوریه ۲۰۲۳ (بهمن ۱۴۰۱)، تحریم کامل اتحادیه اروپا بر فرآوردههای نفتی روسیه اجرایی شد. از آن زمان، کشورهای آسیایی؛ بهویژه چین، هند و ترکیه؛ به مقاصد اصلی صادرات انرژی روسیه تبدیل شدهاند.
این بازارها با بهرهگیری از تخفیف ناشی از تحریمها، به خریداران عمده نفت روسیه بدل شدهاند و نفت اورال روسیه را با قیمت پایینتری خریداری میکنند.
بر اساس محاسبات اخیر رویترز، هر بشکه نفت اورال حدود ۵۸ دلار قیمت دارد؛ کمی پایینتر از سقف ۶۰ دلار برای هر بشکه که ایالات متحده و کشورهای گروه ۷ در اواخر سال ۲۰۲۲ (آذر ۱۴۰۱) تعیین کردند.
در مقایسه، قیمت نفت خام برنت در بازار آتی بورس لندن بیش از ۶۹ دلار برای هر بشکه معامله میشود.
سال گذشته، روسیه حدود ۲۲ درصد از کل واردات نفت خام چین را تأمین کرده است؛ این رقم پیش از آغاز جنگ در اوکراین حدود ۱۶ درصد بود. در مجموع، چین بین دسامبر ۲۰۲۲ تا ژوئن ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۱ تا خرداد ۱۴۰۴) حدود ۴۷ درصد از صادرات نفت خام روسیه را خریداری کرده است.
و میل پکن به واردات انرژی از روسیه در سال جاری نیز ادامه یافته است.
بر اساس دادههای مرکز پژوهش انرژی و هوای پاک، نفت خام ۶۴ درصد از کل واردات چین از روسیه را تشکیل میدهد.
همزمان، تجارت میان چین و روسیه کاهش یافته است. دادههای جدید نشان میدهند که در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، تجارت دوجانبه روسیه و چین نسبت به سال قبل ۹ درصد کاهش یافته و به ۱۰۶.۴۸ میلیارد دلار رسیده است.
از زمان آغاز جنگ در اروپای شرقی، مسکو برای تأمین درآمدهای خود بهمنظور پوشش هزینهها، بهشدت به صادرات نفت خام به چین وابسته شده است؛ زیرا دسترسی آن به بازارهای غربی بهشدت محدود شده است.
هند دومین مشتری بزرگ نفت خام روسیه است.
بر اساس دادههای شرکت جهانی رهگیری کالا «کپلر» (Kpler)، هند در ماه گذشته بیش از ۲ میلیون بشکه نفت خام روسیه در روز خریداری کرده است که بالاترین میزان طی حدود یک سال گذشته محسوب میشود.
مرکز پژوهش انرژی و هوای پاک اعلام کرد: «در حالی که واردات جهانی نفت خام هند در ماه ژوئن ۶ درصد کاهش یافت، حجم نفت روسیه با افزایشی ۸ درصدی نسبت به ماه قبل، به بالاترین سطح خود از ژوئیه ۲۰۲۴ (تیر ۱۴۰۳) رسید.»
«بیش از نیمی از این واردات از روسیه توسط سه پالایشگاه هندی انجام شده که فرآوردههای نفتی تصفیهشده را به کشورهای گروه ۷ و متحدانشان (G7+) صادر میکنند.»
از دسامبر ۲۰۲۲ (آذر ۱۴۰۱) تاکنون، هند ۳۸ درصد از صادرات نفت خام روسیه را خریداری کرده است.
در پی نشست هند و روسیه در ژوئیه ۲۰۲۴ (تیر ۱۴۰۳)، رهبران دو کشور بیانیهای اقتصادی مشترک صادر کردند و بر اهمیت تجارت دوجانبه، بهویژه در «بخش انرژی بهعنوان یکی از ارکان مهم» شراکت میان دو کشور تأکید کردند. در این بیانیه آمده است: «دو طرف بر اهمیت ویژه و مداوم تجارت دوجانبه منابع انرژی تأکید کرده و توافق کردند که قراردادهای بلندمدت جدیدی را بررسی کنند.»
در حالی که ترکیه وابستگی خود به انرژی روسیه را تا حدودی کاهش داده است، اما همچنان یکی از بزرگترین واردکنندگان نفت روسیه در جهان باقی مانده است.
در ماه مه، صادرات دریایی نفت کوره روسیه به ترکیه با افزایش ۷۵ درصدی نسبت به ماه قبل، به ۴۳۰ هزار تن رسید.
سهم بازار گاز طبیعی مایعشده (الانجی) روسیه متفاوت است.
اتحادیه اروپا همچنان بزرگترین خریدار صادرات الانجی روسیه است و ۵۱ درصد از این صادرات را به خود اختصاص داده است. پس از آن، چین با ۲۱ درصد و ژاپن با ۱۸ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند.
تغییر در چشمانداز
به گفته تحلیلگران کالایی آیانجی، اعمال مجازاتهای بیشتر علیه روسیه میتواند «چشمانداز بازار نفت را بهطور چشمگیری تغییر دهد»؛ زیرا کشورهایی که از روسیه نفت میخرند ناچار خواهند بود الگوی خرید خود را بازنگری کنند.
آنها افزودند: «اگر این تحریمها بهطور مؤثر اجرا شوند، بازار جهانی با کسری بزرگی مواجه خواهد شد. ظرفیت مازاد تولید اوپک قادر نخواهد بود تمام این کمبود را جبران کند.»
«این وضعیت میتواند موجب افزایش چشمگیر قیمت نفت شود. با توجه به تمایل ترامپ به حفظ قیمت پایین نفت، بعید میدانیم که او واقعاً بخواهد این تهدید را عملی کند.»
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است که رشد تقاضای جهانی نفت در سال جاری به ۷۰۰ هزار بشکه در روز برسد؛ این پایینترین نرخ رشد از سال ۲۰۰۹ تاکنون (بهجز دوره همهگیری) است.
سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) نیز چشمانداز خود از رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ را کاهش داده است. این کارتل در تازهترین گزارش ماهانه خود پیشبینی کرده که میانگین تقاضای جهانی در سال آینده به ۱۰۵ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.
قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) بهعنوان شاخص نفتی آمریکا، در آغاز هفته معاملاتی حدود ۲ درصد کاهش یافت و به حدود ۶۷ دلار در هر بشکه در بورس نیویورک (NYMEX) رسید.
