اینروزها ویپ با بستهبندیهای رنگارنگ و طعمهای وسوسهانگیز مانند انبه، وانیل و توتفرنگی عرضه میشوند.
ویپهای طعمداری که طی ۶ سال گذشته بهطور قانونی در آمریکا عرضه شدهاند، صرفاً ویپهای حاوی تنباکو و منتول (جوهر نعناع) بودهاند. با اینحال، سازمان غذا و داروی آمریکا اخیراً مجوز دو ویپ طعمدار را صادر کرده است. سازمان غذا و دارو برای جلوگیری از دسترسی کودکان و کاهش فروش غیرقانونی ویپ محدودیتهایی در نظر گرفته است، اما این تصمیم همچنان خیلیها را نگران کرده است.
مشکل ویپهای طعمدار این نیست که جذابیت بیشتری دارند و اعتیادآورتر هستند، مشکل این است که طعمدهندههای شیمیایی میتوانند سلامتی مصرفکننده را به خطر بیاندازند.
خطرات طعمدهندهها برای سلامتی
طعمدهندهها شیمیایی هستند و هرکدام ساختار شیمیایی متفاوتی دارند که به اشکال گوناگون بر سلامتی اثر میگذارد.
عرفان رحمان، استاد پزشکی محیطزیست در دانشگاه راچستر، گفت بررسی صدها ویپ طعمدار نشان داده که طعمدهندهها در دو حالت سمی هستند:
- بعضی از طعمدهندهها هنگام استنشاق سمی هستند.
- طعمدهندههای شیمیایی پس از گرمشدن و تبدیل به بخار اغلب به آلدهیدهای سمی تبدیل میشوند.
فرمالدهید، آکرولئین و استالدهید چند نمونه از آلدهیدهای سمی هستند که در بخار ویپ شناسایی شدهاند. این ترکیبات جداره داخلی ریه را ملتهب و تخریب میکنند و باعث سرفه، خسخس سینه، درد قفسه سینه و آسیب برگشتناپذیر ریوی میشوند.
رحمان گفت طعمهای میوهای بهویژه آلدهیدهای بیشتری آزاد میکنند.
بعضی از طعمدهندههای شیمیایی حتی بدون تبدیلشدن به آلدهید هم برای ریهها سمی هستند که از جمله میتوان به دیاستیل، استوئین و ۲،۳-پنتاندیون اشاره کرد که معمولاً برای ایجاد طعمهای کرهای مانند پاپکورن و کارامل استفاده میشوند.
دارچین، وانیل، توتفرنگی و منتول از جمله طعمدهندههایی هستند که باعث التهاب، آسیبدیدگی دیانای و ایجاد تنش در سلولهای ریه میشوند.
رحمان گفت خوردن این مواد بیخطر است و اغلب به غذاهای فوقفرآوریشده مانند مارگارین و پاپکورنهای آماده افزوده میشوند، اما استنشاق آنها خطراتی دارد.
برخلاف کبد که سموم را به ترکیبات کمضرر تبدیل میکند، ریهها سموم را به کمک مخاط جمعآوری میکنند تا برای دفع به دستگاه گوارش منتقل شوند. اگر میزان سموم ورودی به ریه بیش از توان پاکسازی بدن باشد، آسیب وارده به ریه دائمی میشود.
مطالعه کارکنان کارخانههای تولید پاپکورن که در معرض دیاستیل قرار داشتند، از افزایش نرخ بیماری شدید انسدادی ریه پرده برداشت که بعدها به «ریه پاپکورنی» معروف شد.
حتی ویپهای بدون طعم هم خطراتی دارند که از جمله میتوان به قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین اشاره کرد که از طریق مایعات الکترونیکی وارد بدن میشوند.
پروپیلن گلیکول و گلیسرین دو ترکیب اصلی سیگارهای الکترونیکی هستند. سازمان غذا و داروی آمریکا ایندو ترکیب را برای مصرف خوراکی «بیخطر» میداند، اما گرمشدن این ترکیبات باعث تجزیه آنها و آزادشدن آلدهیدهای سمی میشود.
نیکوتین و اعتیاد
طعمدهندهها ویپ را بهویژه برای نوجوانان جذابتر میکنند.
مطالعه پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیای جنوبی نشان داد کودکانی که از طعمدهندههای غیر از منتول یا تنباکو استفاده میکردند، بیشتر به مصرف ویپ ادامه میدادند و پکهای بیشتری هم میزدند.
با اینحال، مهمترین نکتهای که در ویپها باعث نگرانی میشود، ماده شیمیایی اعتیادآور نیکوتین است که ۲ درصد از ترکیبات ویپ را تشکیل میدهد.
فرانسیس لزلی، عصبداروشناس و استاد بازنشسته دانشگاه کالیفرنیا در ارواین، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «نوجوانی از نظر مواجهه با آثار منفی نیکوتین دوره بسیار حساسی است.»
مغز در این دوره انعطافپذیری بالایی دارد و قرار گرفتن در معرض عوامل استرسزا یا ترکیبات اعتیادآور ممکن است برای همیشه روی مغز اثر بگذارند.
براساس مطالعه نشریه علوم اعصاب و عوامل زیسترفتاری، نوجوانان در مقایسه با بزرگسالان درصورت مصرف کمتر هم به نیکوتین وابستگی پیدا میکنند. از اینرو، ترک اعتیادی که در این دوره شکل میگیرد دشوارتر است.
مختلشدن سامانه پاداش مغز فقط به مصرف مواد دامن نمیزند، بلکه روی انگیزه، خویشتنداری و تمرکز هم اثر میگذارد.
لزلی گفت کودکانی که در معرض نیکوتین قرار میگیرند، بیشتر دچار رفتارهای تکانشی، بیتوجهی و افسردگی میشوند.
خطرات گسترده مصرف ویپ
مصرف ویپ عموماً کمضررتر از سیگار تلقی میشود، اما همچنان سلامتی را بهشکل جدی به خطر میاندازد.
آدام لونتال، مدیر مؤسسه علوم اعتیاد دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، به اپک تایمز گفت: «مصرف ویپ با اثرات فوری مانند تحریکپذیری شدید و تشدید آسم همراه است.»
هنوز مطالعات زیادی درباره اثرات بلندمدت ویپ انجام نگرفته است.
لونتال گفت: «ترکیبات شیمیایی موجود در ویپ در بسیاری از نقاط بدن به فعالیت زیستی خود ادامه میدهند و دقیقاً نمیدانیم چه آسیبی ایجاد میکنند.»
قویترین شواهد تا اینجا به ریه و دهان مربوط میشوند.
مصرف ویپ با بیماریهایی مانند آسیب ریوی ناشی از مصرف سیگار الکترونیکی یا ویپ، بیماری مزمن انسدادی ریه و ریه پاپکورنی ارتباط دارد. مواد سمی مانند فلزات سنگین و آلدهیدها هم به خطر آسیب ریوی و سرطان دامن میزنند.
رحمان گفت مصرف ویپ میتواند سلامت دهان و دندان را به خطر بیاندازد. افرادی که ویپ مصرف میکنند، بیشتر به بیماریهای لثه و بافت نگهدارنده دندان مبتلا میشوند و خطر پوسیدگی دندان در آنها بالاتر است.
شواهد زیادی هم در رابطه با افزایش خطر مشکلات قلبی از جمله فشار خون بالا و مشکلات باروری مانند اختلال نعوظ به دست آمده است.
برخی از فعالان حوزه سلامت، نیکوتین را بهعنوان یک محصول مفید برای مغز تبلیغ میکنند، اما شواهد در این زمینه ضدونقیض هستند. یک مطالعه کوچک روی ۱۸ داوطلب بزرگسال نشان داد که نیکوتین باعث تقویت کوتاهمدت حافظه میشود.
با اینحال، در مطالعات بلندمدت خبری از ارتباط مصرف نیکوتین با بهبود سلامت مغزی نبوده است. لزلی افزود که تأثیر نیکوتین در بزرگسالان و کودکان متفاوت است و مصرف نیکوتین در نوجوانی با ضعف حافظه ارتباط دارد.
بعضیها از ویپ برای ترک سیگار استفاده میکنند. لونتال گفت: «درحالحاضر ویپ کمخطرتر از سیگار است. پژوهشها نشان دادهاند افرادی که ویپ مصرف میکنند، در مقایسه با سیگاریها در معرض سموم کمتری قرار میگیرند.»
محدودیتهای سازمان غذا و داروی آمریکا و نگرانیهای ادامهدار
سازمان غذا و داروی آمریکا محدودیتهایی را برای جلوگیری از مصرف ویپ در بین افراد زیر سن قانونی و تشویق افراد به ترک سیگار در نظر گرفته است.
مصرفکننده باید برای استفاده از ویپ آن را با اتصال بلوتوثی به تلفن همراه خود متصل کند و ثابت کند که دستکم ۲۱ سال دارد. دستگاه همچنین بهصورت تصادفی احراز هویت بیومتریک انجام میدهد تا مطمئن شود که شخص دیگری از ویپ استفاده نمیکند.
با اینحال، بعضی از کارشناسان همچنان نگران هستند.
لزلی گفت صدور مجوز طعمهای میوهای جذابیت ویپ را برای نوجوانان افزایش خواهد داد.
او افزود: «هدف این است که بزرگسالها راحتتر سیگار را کنار بگذارند، اما این امکان وجود دارد که نوجوانان بهطور غیرقانونی از ویپ استفاده کنند.»
