برنامههای کاهش وزن بر استمرار و تغذیه متعادل تمرکز دارند که به حفظ سوختوساز سالم و پایدار کمک میکنند.
اوزمپیک به یکی از پرکاربردترین گزینههای کاهش وزن در طب مدرن تبدیل شده است. این دارو که به بعضیها کمک میکند تا ۱۵ درصد وزن کم کنند، در سراسر آمریکا محبوبیت پیدا کرده، میلیاردها دلار فروش سالانه داشته و توجه جامعه پزشکی و چهرههای مشهور را به خود جلب کرده است.
اما حقیقت تلخی در پشت این هیاهو نهفته است. دکتر جیسون فانگ، متخصص کلیه و نویسنده کتاب پرفروش «کد دیابت»، در یکی از قسمتهای برنامه علائم حیاتی گفت: «شاید عدد روی ترازو خیلی زود کاهش پیدا کند، اما همه برنامههای کاهش وزن مثل هم نیستند.»
به گفته فانگ، مسئله اصلی این نیست که چند کیلو وزن کم میکنید، بلکه این است که چطور وزن کم میکنید و آیا میتوانید وزن ازدسترفتهتان را حفظ کنید یا خیر؟
او گفت: «رمز موفقیت در سوزاندن چربیهای خطرناک، حفظ عضلات و قدرت جسمانی، جلوگیری از افتادگی پوست و چهره لاغر و تکیده- موسوم به «چهره اوزمپیکی»- و ایجاد سلامت متابولیکی پایدار نهفته است و در اعداد روی ترازو خلاصه نمیشود.»
اوزمپیک چگونه عمل میکند
اوزمپیک حاوی سماگلوتاید است که به دسته آگونیستهای گیرنده جیالپی-۱ تعلق دارد. جیالپی-۱ هورمونی است که به تنظیم قند خون و اشتها کمک میکند. سماگلوتاید از این هورمون تقلید میکند و احساس سیری را بعد از صرف غذا افزایش میدهد. از اینرو، خیلیها با دریافت اوزمپیک کمتر غذا میخورند و کالری کمتری دریافت میکنند.
فانگ گفت: «جیالپی-۱ باعث میشود احساس سیری کنید.» این هورمون همچنین روند تخلیه معده را کند میکند و روی نقاطی از مغز که مسئول تنظیم اشتها هستند اثر میگذارد. حالت تهوع خفیف یکی از عوارض جانبی جیالپی-۱ است که درنهایت باعث جذب آهسته غذا و کاهش واکنش انسولین میشود.
احساس گرسنگی باعث میشود کالری بیشتری مصرف کنید که میتواند وزنتان را بالا ببرد. فانگ گفت: «اگر فکری به حال گرسنگی نکنید، نمیتوانید میزان کالری دریافتیتان را کنترل کنید. مشکل همین کالری دریافتی است و اوزمپیک به همین دلیل به کاهش وزن کمک میکند.»
اوزمپیک با کاهش احساس گرسنگی باعث میشود کمتر غذا بخورید و علت اصلی افزایش وزن را هدف میگیرد. از اینرو، وقتی مصرف اوزمپیک را کنار میگذارید، احساس گرسنگیتان برمیگردد و دوباره وزن اضافه میکنید.
همه برنامههای کاهش وزن مثل هم نیستند
انتقاد اصلی فانگ به نکتهای برمیگردد که در روشهای رایج کاهش وزن نادیده گرفته میشود: تأثیر کاهش وزن بر سلامتی تا حد زیادی به این بستگی دارد که وزن ازدسترفته به کجا تعلق دارد. فانگ بین دو نوع چربی تمایز قائل میشود: چربی زیرجلدی و چربی احشایی.
کاهش چربی
چربی زیرجلدی در زیر پوست قرار دارد و نسبتاً بیخطر است، زیرا در محل طبیعی خود انباشته میشود. اما چربی احشایی دور اندامهای داخلی مانند کبد انباشته میشود و از نظر متابولیکی خطرناکتر است، زیرا با مقاومت به انسولین، دیابت نوع دو، بیماریهای قلبیعروقی و کبد چرب ارتباط مستقیم دارد.
چربی احشایی معمولاً دور شکم انباشته میشود. فانگ گفت: «چربی اصولاً نباید داخل کبد و اندامهای داخلی انباشته شود. کبد جای ذخیره چربی نیست. به همین دلیل است که میگوییم چربی احشایی واقعاً خطرناک است، اما چربی زیرجلدی خطر چندانی ندارد.»
کاهش سریع وزن اغلب باعث کاهش چربی زیرجلدی میشود که نقش بسزایی در حجم صورت و بدن دارد. وقتی بهسرعت وزن کم میکنید، ممکن است ظاهری لاغر و تکیده پیدا کنید؛ حالتی که بهعنوان «چهره اوزمپیکی» شناخته میشود.
فانگ گفت: «وقتی برای کاهش وزن به دارو تکیه میکنید، کنترلی روی محل چربیسوزی نخواهید داشت. این مسئله دو پیامد رایج دارد: «نخست اینکه کاهش وزن بهدلیل سوختن چربیهای زیرجلدی رخ میدهد و باعث ایجاد چهره اوزمپیکی میشود. دوم اینکه بدن پروتئین اضافی را نمیسوزاند و پوست دچار افتادگی میشود. اوزمپیک کاری با این ندارد که چه غذایی میخورید یا چه غذایی سالم است و چه غذایی ناسالم تلقی میشود.»
تحلیلرفتن عضله
مهار اشتها به کمک اوزمپیک میتواند باعث تحلیلرفتن عضله شود. این مشکل تا حدی به عملکرد اوزمپیک برمیگردد: این دارو با افزایش سطح جیالپی-۱ احساس سیری شدیدی ایجاد میکند که ممکن است میلتان را به غذاهای سرشار از پروتئین و چربی- که هورمونهای سیری را فعال میکنند- به صفر برساند و شما را به سمت کربوهیدراتهای فوقفرآوریشده سوق دهد که به اندازه کافی سیرکننده نیستند.
فانگ گفت: «شاید وزن زیادی کم کنید، اما راه را اشتباه رفته باشید. ممکن است با اوزمپیک بخش زیادی از عضلاتتان را از دست بدهید، چرا که پروتئین کافی دریافت نمیکنید. از اینرو، اوزمپیک میتواند پیامدهای بسیار مخربی داشته باشد.»
عضله نقش بسزایی در حفظ قدرت، وضعیت جسمانی، تحرک، کنترل قند خون و سالخوردگی سالم دارد. اگر کاهش وزن باعث تحلیلرفتن عضلات شود، شاید احساس سبکی کنید، اما سلامتیتان به خطر میافتد.
وزن ازدسترفته اغلب پس از قطع اوزمپیک برمیگردد
فانگ گفت افرادی که برای کاهش وزن به اوزمپیک تکیه میکنند، معمولاً فقط در کوتاهمدت جواب میگیرند.
مطالعات نشان میدهند افرادی که اوزمپیک را کنار میگذارند، ممکن است ظرف یک سال حدود ۶۰ درصد از وزن ازدسترفته را دوباره به دست آورند. الگوی بازگشت وزن آنقدر رایج است که تقریباً به یک مسئله عادی تبدیل شده است. فانگ گفت: «وقتی دارو را قطع میکنید، تقریباً کل وزن ازدسترفتهتان برمیگردد.»
او دلیل اصلی این عارضه را عدم اطلاعرسانی کافی در زمان درمان دانست. به گفته فانگ، خیلی از بیماران هیچ اطلاعاتی درباره تغذیه، عادتهای سالم یا حفظ وزن در بلندمدت دریافت نمیکنند و کل تجربه آنها در یک گفتوگوی ۵ دقیقهای اینترنتی خلاصه میشود که شاید حتی با یک ربات انجام بگیرد. درواقع، اطلاعات پزشکی و غذایی آنها در همین حد است.
از اینرو، وقتی بیماران دارو را کنار میگذارند و حالت تهوعشان از بین میرود، از نو اشتها پیدا میکنند اما برنامهای برای مدیریت آن ندارند. فانگ گفت: «خیلیها نمیدانند با اشتهای خود چکار کنند و به رژیم غذایی و سبک زندگی قبلی خود برمیگردند.»
او افزود که بعضیها در طول درمان عادتهای سالمتری برای خود دست و پا میکنند و موفق میشوند وزن ازدسترفته خود را حفظ کنند، اما بیشتر افراد دوباره کل وزن ازدسترفتهشان را به دست میآورند.
اوزمپیک برای دیابت نوع دو
اوزمپیک نقش مهمی در درمان دیابت نوع دو دارد، بهویژه برای بیمارانی که سالها با این بیماری دستبهگریبان بودهاند، چندین نوع دارو مصرف میکنند و اضافهوزن شدیدی دارند. فانگ گفت این دارو را در موارد حاد تجویز میکند و همیشه بیماران را به دریافت پروتئین سالم، سبزیجات و چربیهای مفید بهجای غذاهای فرآوریشده و نوشیدنیهای قندی تشویق میکند.
با اینحال، استفاده بلندمدت از اوزمپیک برای خیلیها دشوار است. عوارض جانبی بهویژه تهوع مداوم قابل تحمل نیست. فانگ گفت: «ممکن است یک سال تحمل کنید، وزن کم کنید و مورد تحسین دیگران قرار بگیرید. اما پنج سال بعد که تعریف و تمجیدها تکراری میشوند و هنوز حالت تهوع دارید، تحمل اوزمپیک سختتر میشود.»
دادههای یک مطالعه مروری نظاممند و یک تحلیل فراگیر که در نشریه مراقبت کنترلشده و داروسازی تخصصی منتشر شدهاند، از وجود همین مشکل حکایت دارند: فقط حدود ۲۷ درصد از بیمارانی که برای چاقی از داروهای حاوی جیالپی-۱ استفاده میکنند، پس از گذشت یک سال همچنان به درمان پایبند میمانند و این رقم برای سماگلوتاید حدود ۴۷ درصد است. فانگ گفت بیمارانی را که اوضاع خوبی ندارند به ادامه مصرف دارو تشویق میکند، اما بیشتر آنها درنهایت دارو را بهدلیل عوارض جانبی کنار میگذارند.
او گفت: «بیشتر افراد درنهایت به مصرف دارو ادامه نمیدهند، زیرا عوارض جانبی آن در بلندمدت قابل تحمل نیست.»
جایگزینهای غذایی که با هورمونهای بدن سازگار هستند
فانگ راهکارهای پایدار را به داروهای کاهش وزن ترجیح میدهد؛ راهکارهایی که چربی احشایی را هدف میگیرند، عضلات را حفظ کرده و افتادگی پوست را به حداقل میرسانند.
گزینهای که او اغلب بر آن تأکید میکند، رژیم کمکربوهیدرات است. این رژیم بهطور طبیعی سطح جیالپی-۱ (همان هورمون سیری که اوزمپیک از آن تقلید میکند) را افزایش میدهد، بهویژه اگر غذاها حاوی پروتئین کافی، چربیهای سالم و فیبر باشند؛ موادی که سطح انسولین را پایین نگهمیدارند و احساس گرسنگی را به شکل متعادل کاهش میدهند. برخلاف کربوهیدراتهای تصفیهشده و غذاهای ناسالم که احساس سیری ایجاد نمیکنند، غذاهای سالم باعث میشوند که بدون سختیدادن به خودتان کمتر غذا بخورید.
فانگ گفت: «اگر رژیم کمکربوهیدرات داشته باشید، پروتئین و چربی بیشتر و ترکیبات دیگری دریافت میکنید که باعث تحریک جیالپی-۱ میشوند و احساس سیری بیشتری ایجاد میکنند و حجم غذای شما را در بلندمدت به حداقل میرسانند.»
فیبر هم با کمک به جابهجایی پیامهای سیری در روده مفید واقع میشود. فیبر در روده بزرگ تجزیه شده و به اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه تبدیل میشود که مقدار ترشح جیالپی-۱ را افزایش میدهد. به گفته فانگ، یک رژیم غذایی سالم بهجای مقابله با اشتها در راستای نیازهای بدن عمل میکند.
فستینگ مقطعی واکنش هورمونی متفاوتی ایجاد میکند، سطح انسولین را کاهش میدهد و بدن را به سوزاندن چربی احشایی تشویق میکند.
فانگ افتادگی پوست را بیشتر به پروتئینها نسبت میدهد تا چربی. پوست و بافت همبند از پروتئین تشکیل شدهاند. از اینرو، چربیسوزی بهتنهایی باعث حذف پوست اضافی نمیشود. فستینگ فرایند خودخواری را فعال میکند؛ همان فرایند پاکسازی سلولی که به تجزیه پروتئینها و اجزای سلولی آسیبدیده کمک میکند.
فستینگ سطح هورمونهای رشد را افزایش میدهد که به حفظ توده عضلانی در حین کاهش وزن کمک میکنند. فانگ گفت: «سطح هورمون رشد تا حد زیادی بالا میرود و این مسئله به جلوگیری از تحلیلرفتن عضلات کمک میکند.»
فستینگ سطح انسولین را کاهش میدهد و چربی احشایی را هدف میگیرد و همزمان فرایند خودخواری را فعال میکند؛ فرایندی که به تجزیه پروتئین اضافی پوست و بافتهای همبند منجر میشود.
قرار نیست یک رژیم کامل و واحد برای همه پیدا کنیم. ما باید رژیمی تنظیم کنیم که گرسنگی را به حداقل برساند، از عضلات حمایت کند و در بلندمدت نتیجه دهد؛ عواملی که احتمال حفظ وزن ازدسترفته را افزایش میدهند.
نگاه بیطرف به اوزمپیک
اوزمپیک دیدگاه مردم را نسبت به چاقی تغییر داده است. این دارو باعث شده که نقش بیولوژیکی اشتها نادیده گرفته نشود و علمِ کاهش وزن را وارد میدان کرده است.
فانگ میگوید اوزمپیک میتواند برای بعضیها از جمله افرادی که چاقی شدید دارند یا با دیابت نوع دو، سطح بالای انسولین یا عوارضی مانند کبد چرب و بیماری کلیوی دستوپنجه نرم میکنند مفید باشد؛ بهویژه زمانی که تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی بهتنهایی کفایت نمیکند.
با اینحال، فانگ حتی در این موارد هم توصیه میکند که دارو در کنار تغذیه سالم- با تمرکز بر پروتئین، سبزیجات و چربیهای سالم- مصرف شود تا بیماران بتوانند جلوی اشتهای خود را بگیرند و عادتهای بهتری برای خود دست و پا کنند.
فانگ گفت: «امیدواریم این دارو احساس گرسنگی را به حداقل برساند تا بیماران بتوانند عادتها، طرز فکر و سبک زندگیشان را متحول کنند و برای نمونه فعالتر شوند.»
به گفته فانگ، تأثیر فیزیولوژیکی اوزمپیک بر جیالپی-۱ فراتر از تأثیر طبیعی رژیم غذایی است. پروتئین، چربی و فیبر باعث افزایش جزئی سطح جیالپی-۱ و احساس سیری میشوند، اما اوزمپیک تأثیر مضاعف دارد و به همین دلیل است که اشتها و وزن شما را بهشکل قابلتوجهی تحت تأثیر میگذارد.
اگر جوان یا درمجموع سالم هستید و فقط میخواهید چند کیلو وزن کم کنید، باید بدانید که خطرات این دارو از مزایای محدود و موقتی آن بیشتر است.
فانگ گفت: «من مخالف اوزمپیک نیستم. مسئله این است که تجویز دارو در سبک و سنگین کردن مزایا و معایب خلاصه میشود. تجویز اوزمپیک هم زمان و موقعیت خاص خود را میطلبد و فقط در همان زمان و موقعیت خاص است که مزایای آن به معایبش میچربد.»
