برخی از پزشکان و متخصصان بر این باورند که درمان اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات فراتر از اصلاح انحراف است.
یک خانم ۷۶ ساله مبتلا به اسکولیوز دوباره شروع به اسبسواری کرده که از نظر دکتر فیزیوتراپ او دستاورد بسیار خوبی است.
شرایط این خانم بعد از حدود هشت ماه درمان، که به کمک رژیم غذایی و تمرینات ورزشی انجام گرفت، بهبود پیدا کرد. او توانست دوباره شروع به اسبسواری کند و زندگی در مزرعه را از سر بگیرد. شدت اسکولیوز او کاهش یافته، دردهای روزمرهاش از بین رفته و در حین راه رفتن هم درد و ناراحتی کمتری دارد. این خانم یکبار دیگر توان و انرژی لازم را پیدا کرده تا بتواند زندگی فعال گذشتهاش را از سر بگیرد.
بریتانی رایت، پزشک فیزیوتراپ او، به اپک تایمز گفت: «وقتی بهجای کنترل اسکولیوز شروع به درمان آن میکنید، چنین نتیجهای میگیرید.»
رایت از معدود پزشکانی است که معتقدند پیشرفت اسکولیوز در سازوکار استخوانها و عضلات خلاصه نمیشود، بلکه با دو هورمون نامآشنا هم گره خورده است: سروتونین یا همان هورمون «حالخوبکن» و ملاتونین که به تنظیم خواب کمک میکند. پژوهشها نشان دادهاند که هردو هورمون در اسکولیوز و سلامت ستون فقرات دخیل هستند.
پشتوانه زیستی
تأثیر سروتونین و ملاتونین بر ستون فقرات به کارکرد ایندو هورمون در نقاط مختلف بدن بازمیگردد.
سروتونین یک انتقالدهنده عصبی است که از اسید آمینه تریپتوفان ساخته میشود و در تنظیم خلقوخو، خواب، اشتها و عملکرد ذهنی دخیل است. پژوهشگران دریافتهاند که سروتونین ممکن است در آغاز اسکولیوز نقش داشته باشد.
عصبهای بدن شبکه پیچیدهای دارند که پیامها را بین مغز و دیگر نقاط بدن منتقل میکنند. سروتونین به تنظیم پیامهای عصبی کمک میکند که از مغز و نخاع به عضلات قفسه سینه، شکم و پشت میرسند.
سروتونین با تنظیم انقباض و شلشدن عضلات پشت به هماهنگی عضلات کمک کرده و انحنای ستون فقرات را تنظیم میکند. شاید به همین دلیل باشد که پژوهشگران میگویند سطح سروتونین میتواند شاخص پیشرفت اسکولیوز باشد.
پیامرسانی سروتونین نقش مهمی در بازسازی استخوانها دارد. سلولهای استخوانساز گیرندههایی دارند که به سروتونین پاسخ میدهند و از این طریق بین شکلگیری استخوانهای جدید و تجزیه استخوانهای قدیمی تعادل ایجاد میکنند.
سروتونین پیشسازِ متابولیکی ملاتونین است که بهنوبهخود به تنظیم سلولهای دخیل در تشکیل و تجزیه استخوانها کمک میکند. بخش عمده پژوهشهای مقدماتی درباره ارتباط کمبود ملاتونین با اسکولیوز با استفاده از نمونههای حیوانی انجام گرفتهاند که از جمله میتوان به مطالعه جوجههایی اشاره کرد که غده صنوبری آنها را با عمل جراحی برداشته بودند. از آنجا که ملاتونین در غده صنوبری تولید میشود، از دهه ۱۹۹۰ از این نمونهها برای مطالعه اسکولیوز استفاده شده است. برای اینکه ببینیم یافتههای کنونی در مورد انسانها هم صدق میکنند یا خیر به پژوهشهای بیشتری نیاز داریم.
جاشوا دانسکی، پزشک کایروپراکتیک و مدیر کلینیک مراکز اسکولیوز بوستون، به اپک تایمز گفت: «مسیر سروتونین-ملاتونین را میتوان نوعی سیستم ارتباطی درونی دانست که در تنظیم رشد و تعادل بدن دخیل است.»
ستون فقرات انسان ظریف و کارآمد است. اگر راستای ستون فقرات در حالت بهینه خود باشد، بدن بدون صرف انرژی بیشتر صاف میماند. رایت گفت وقتی مسیر سروتونین-ملاتونین مختل میشود، پیامرسانی عصبی مرتبط با انحنای ستون فقرات دستخوش تغییر میشود. او افزود: «مشکل از ستون فقرات نیست. ناهماهنگی ستون فقرات در واکنش به یک اختلال شیمیایی رخ میدهد که علم پزشکی تا امروز نسبت به آن بیتوجه بوده است.»
رایت در حوزه کاری خود شاهد بوده که بیماران مبتلا به اسکولیوز دائماً با اختلالات محسوس در مسیرهای سروتونین-ملاتونین مواجه هستند و رفع این اختلالات به برنامه توانبخشی آنها و دستیابی به سلامت بلندمدت کمک میکند.
مارک مورنینگاستار، متخصص کایروپراکتیک و از بنیانگذاران انجمن درمان ارتوپدی و توانبخشی اسکولیوز، به اپک تایمز گفت: «بهتر است اسکولیوز را عارضهای مرتبط با کل بدن بدانیم، نه مشکلی که از یک عامل واحد نشأت میگیرد. مسیر سروتونین-ملاتونین علت تمام موارد مربوط به انحراف ستون فقرات نیست، اما میتواند به روشنشدن این موضوع کمک کند که چرا سازوکار طبیعی بدن برای حفظ انحنای ستون فقرات در دوران رشد مختل میشود.
کاربرد درمانی نظریه سروتونین-ملاتونین از نگاه متخصصان
درمان اسکولیوز با توجه به میزان انحراف جانبی ستون فقرات انجام میگیرد. اگر انحراف خفیف باشد، پزشک وضعیت بیمار را با معاینات دورهای زیر نظر میگیرد تا احتمال تشدید انحراف را بررسی کند. اگر انحراف شدید باشد، ممکن است از قوزبند استفاده شود؛ بهویژه اگر بیمار کودک یا نوجوان باشد. اگر انحراف شدیدتر شود و به ۳۵ یا ۴۵ درجه برسد، بسته به سن و شرایط بیمار از عمل جراحی کمک گرفته میشود.
مورنینگاستار علاوه بر فرم ستون فقرات که در روشهای درمانی مرسوم مورد توجه قرار میگیرد، به سایر عوامل دخیل در بروز یا پیشرفت انحراف هم توجه میکند که برای نمونه میتوان به هورمونها، عملکرد عضلات، تغذیه و سبک زندگی اشاره کرد. این رویکرد با هدف حمایت از سلامت ستون فقرات در دستور کار قرار میگیرد.
برخی از متخصصان میگویند شناخت نقش مسیر سروتونین-ملاتونین در اسکولیوز باعث تغییر شیوههای درمانی شده است، زیرا بهینهسازی سطح ملاتونین به کاهش شتاب پیشرفت بیماری کمک میکند؛ بهویژه زمانی که انحراف نسبتاً خفیف بوده و زیر ۳۵ درجه است.
رایت گفت: «عدم تعادل انتقالدهندههای عصبی یا هورمونها در اکثر بیماران بررسی نمیشود که بهنوبهخود باعث غفلت از علت اصلی انحراف و عدم درمان آن میشود.»
طرفداران این رویکرد توصیه میکنند آزمایشات لازم برای بررسی این عوامل در دستور کار قرار بگیرد. کلینیکهای تخصصی با آزمایش انتقالدهندههای عصبی در ادرار به ارزیابی سطح پایه سروتونین و ملاتونین میپردازند. دانسکی گفت اگر نتیجه آزمایش از کمبود سروتونین حکایت داشته باشد، از پیشسازهای اسید آمینه مانند ۵-اچتیپی یا ال-تریپتوفان استفاده خواهد شد؛ ترکیباتی که مواد اولیه لازم برای تولید سروتونین را فراهم کرده و به تولید طبیعی ملاتونین هم کمک میکنند.
بهبود سلامت روده هم بر تعادل هورمونی و تولید سروتونین و ملاتونین اثر میگذارد.
دانسکی افزود که استفاده زودهنگام از قوزبند در کنار روشهای زیستشیمیایی به رفع انحنای ستون فقرات کمک کرده و باعث تقویت پیامرسانی عصبی صحیح میشود. برای نمونه، در قوزبندهای متحرک از نوارهای کشسان استفاده شده که امکان حرکت طبیعی بدن را فراهم کرده و دائماً نیرویی برخلاف جهت انحنای مهرهها وارد میکند. این فشار دائمی به مغز و عضلات یادآوری میکند که در برابر اسکولیوز مقاومت کنند.
رایت گفت روشهای درمانی غیرتهاجمی هنوز در دست بررسی هستند، اما مشاهدات متخصصان فراتر از چیزی است که مردم درباره امکان درمان اسکولیوز شنیدهاند. او گفت: «وقتی بهجای اینکه صرفاً انحراف موجود در تصاویر اشعه ایکس را درمان کنید به اصلاح کلی ستون فقرات میپردازید، نتیجه خوبی میگیرید.»
اهمیت عادتهای روزمره
متخصصانی که میگویند سبک زندگی بر تولید سروتونین و ملاتونین اثر میگذارد، عادتهای روزمره را هم مؤثر میدانند.
دانسکی گفت: «عادتهای ناسالم میتوانند روند تولید سروتونین و ملاتونین را مختل کنند و به پیشرفت اسکولیوز دامن بزنند. تغذیه و سلامت روده اهمیت زیادی دارند، زیرا حدود ۹۰ درصد از سروتونین بدن در معده تولید میشود.»
او افزود: «مصرف غذاهای ناسالم و قند به روده آسیب میزند و تولید سروتونین را برای بدن سختتر میکند. از این گذشته، اگر پروتئین یا مواد مغذی کافی مانند ویتامین دی و منیزیم دریافت نکنید، بدن از مواد اولیه لازم برای تولید ملاتونین محروم خواهد شد.»
توصیه میشود از مواد غذایی سرشار از تریپتوفان مانند گوشت بوقلمون، تخممرغ، مغزیجات و دانهها و همچنین از کربوهیدراتهای پیچیده استفاده کنید که به جذب تریپتوفان کمک میکنند.
کربوهیدراتهای پیچیده از جمله غلات کامل، حبوبات و میوهها از تولید سروتونین حمایت میکنند. این مواد سطح انسولین را افزایش میدهند و جذب سایر اسیدهای آمینه را به حداکثر میرسانند. از اینرو، تریپتوفان بیشتری وارد مغز شده و برای تولید سروتونین مورد استفاده قرار میگیرد.
استرس هم عامل مؤثری است. دانسکی گفت: «وقتی دچار استرس میشوید، بدن کورتیزول ترشح میکند. کورتیزول کنترل سیستم تولید هورمونها را در دست میگیرد، سطح سروتونین را کاهش میدهد و از عملکرد ملاتونین جلوگیری میکند. تنش عضلانی ناشی از استرس در اطراف ستون فقرات هم به تشدید مشکلات موجود دامن میزند.»
مورنینگاستار گفت مواجهه با نور، زمان خواب، استفاده از صفحهنمایش در ساعات پایانی شب، ورزش و مختلشدن ریتم شبانهروزی همگی مؤثر هستند. برای نمونه، فعالیت بدنی منظم سطح سروتونین را افزایش داده و خلقوخو را بهبود میبخشد.
شناخت مسیر سروتونین-ملاتونین به پژوهشگران کمک کرده که بفهمند که چرا انحراف ستون فقرات در بعضی از افراد پیشرفت میکند و در بعضی دیگر متوقف میشود. مورنینگاستار میگوید درمان اسکولیوز باید شخصیسازی شود و پزشکان علاوه بر جنبههای ساختاری به عوامل زیستشیمیایی، هورمونی، ژنتیکی و سبک زندگی بیماران هم توجه کنند.
رایت گفت: «اگر بفهمید چه چیزی باعث ایجاد انحنای مهرهها شده است، میتوانید عامل خمیدگی ستون فقرات را برطرف کنید.»
