بیماریهای مزمن عضلانی و مفصلی تنها به سن و سال مربوط نمیشوند. عادتهای روزمره نیز میتوانند خطر ابتلا به این بیماریها را مدتها قبل از ظهور علائم اولیه افزایش دهند.
شاید فردی که با کمردرد دستبهگریبان است، از پزشک خود داروی مسکن بگیرد و بعد به فیزیوتراپ مراجعه کند. شاید هم اگر درد ادامه پیدا کند، به مراکز اسکن ارجاع داده شود.
اما آیا کسی میپرسد که درد از کجا شروع شده است؟
دکتر ایندرا باراتان، متخصص طب عملکردی، به اپک تایمز گفت: «وقتی به تصویر بزرگتر نگاه میکنیم و تعادل، تحرک، بنیه، تغذیه، استرس و شرایط محیطی فرد را در نظر میگیریم، بهتر میتوانیم به روند بهبودی او کمک کنیم.»
متأسفانه این رویکرد در مواجهه با بیماریهای اسکلتی-عضلانی مانند آرتروز، پوکی استخوان، نقرس، کمماهیچگی و آرتریت (یا روماتیسم مفصلی) نادیده گرفته میشود. نرخ ابتلا به این بیماریها با توجه به سالخوردگی جمعیت به سرعت در حال افزایش است. بالغ بر ۱۲۱ میلیون نفر در آمریکا با این بیماریها دستوپنجه نرم میکنند. از اینرو، لازم است که سراغ حمایتهای شخصیسازیشده و کلنگرانه برویم. بسیاری از اقدامات حمایتی پیش از بروز علائم حاد قابل انجام هستند.
افزایش فزاینده
بیماریهای مزمن اسکلتی-عضلانی در حال حاضر اصلیترین علل زمینگیرشدن افراد در سراسر جهان هستند. این بیماریها صرفاً تحرک بیمار را تحت تأثیر قرار نمیدهند، بلکه کیفیت زندگی او را نیز تقلیل داده و خطر زمین خوردن، شکستگی و بستری شدن در بیمارستان را چندبرابر میکنند.
در سال ۲۰۲۱، حدود ۶۰۷ میلیون نفر در جهان با آرتروز دستوپنجه نرم میکردند که نسبت به سال ۱۹۹۰ با افزایش ۱۳۷ درصدی همراه بوده است. نرخ ابتلا به آرتریت و نقرس نیز بهترتیب ۱۲۵ و ۱۵۰ درصد افزایش داشته است.
هزینه مرتبط با این بیماریها بسیار هنگفت است. برای نمونه، هزینه متوسط درمان شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان بیش از ۲۱ هزار و ۸۰۰ دلار است.
چه عواملی باعث افزایش شدید نرخ ابتلا به بیماریهای اسکلتی-عضلانی شدهاند؟
افزایش سن یکی از مهمترین عوامل مهم است، بهویژه آنکه قدرت عضلات و استخوانها به مرور زمان کاهش مییابد. اما دلایل دیگری هم وجود دارد. التهاب نیز نقش بسزایی ایفا میکند. بهطور مشخص، التهاب مزمن خفیف یا «التهاب ناشی از پیری» به این چرخه مخرب دامن میزند. این امر نشان میدهد که علائم پیری با هم تلاقی پیدا کرده و باعث افول سلامت اسکلتی-عضلانی میشوند.
دکتر باراتان گفت: «التهاب اغلب دلیل اصلی بسیاری از مشکلات مزمن سلامتی است.»
او افزود: «در بیماریهایی مانند آرتریت یا تاندونیت که نام آنها به «-یت» ختم میشود، میتوان رد پای التهاب را دید.»
التهاب نتیجه واکنش طبیعی بدن برای بهبود و احیای تعادل است، اما وقتی عوامل محرک از جمله رژیم غذایی ناسالم، استرس یا شرایط محیطی پابرجا میمانند، التهاب حالت مزمن پیدا میکند و به بروز علائم پایدار و بیماریهای متعدد میانجامد.
آسیبهای مرتبط با محل کار، طرز نشستن نامناسب و فشار ناشی از بلند کردن اجسام، از جمله دلایل آنی و رایج مشکلات اسکلتی-عضلانی هستند، اما طب عملکردی نگاه عمیقتری به این مسئله دارد. در طب عملکردی بهجای آنکه صرفاً به درمان علائم پرداخته شود، به علل اصلی بیماری رسیدگی میشود.
دکتر باراتان گفت: «سبک زندگی میتواند فرد را مستعد ابتلا به بیماریهای اسکلتی-عضلانی کند.»
برای نمونه، تغذیه نامناسب و کمبود مواد مغذی باعث ضعف اعصاب و استخوانها میشود. زندگی کمتحرک و نشستنهای طولانیمدت با ضعف عضلانی و کاهش تعادل همراه است. استرس مزمن نیز میتواند خواب، تغذیه و الگوهای حرکتی را مختل کند و روی تمرکز، هماهنگی و انعطافپذیری بدن اثر بگذارد.
او گفت: «طب مرسوم همیشه به تمام ابعاد توجه نمیکند.»
موانع مراقبت مؤثر
بهرغم افزایش آگاهی و وجود دستورالعملهای دقیق بالینی، ارائه مراقبتهای مداوم و باکیفیت در شرایط واقعی دشوار است.
کمبود نیرو، پیچیدگیهای ظاهری درمان و وجود باورهای غلط درخصوص درمان، فاصله بین روشهای درمانی بهینه و خدمات دریافتی بیماران را دوچندان میکند.
به گفته دکتر باراتان، روند بهبودی زمانی کارآمدتر خواهد بود که فقط به علائم لحظهای توجه نکنیم و علل اصلی را در نظر بگیریم. با اینحال، این رویکرد جامع و شخصیسازیشده هنوز در بسیاری از مراکز درمانی جزو روال استاندارد نیست.
وضعیت با توجه به مصرف همزمان داروهای مختلف بهویژه در سالمندانی که با بیماریهای مزمن دستبهگریبان هستند، پیچیدهتر میشود. تداخل دارویی- برای نمونه، تداخل بیسفسفوناتها که برای پوکی استخوان تجویز میشوند با داروهای ادرارآور یا آنتیاسیدها-میتواند تأثیر درمان را به حداقل برساند. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نیز که معمولاً برای تسکین درد تجویز میشوند، خطر زخم و خونریزی دستگاه گوارش را افزایش میدهند.
عوارض جانبی داروها نیز میتواند جذب مواد مغذی مانند کلسیم را تحت تأثیر بگذارد.
آنجل پلنلز، متخصص تغذیه و سخنگوی آکادمی تغذیه و رژیمهای غذایی در سیاتل، به اپک تایمز گفت: «کورتیکواستروئیدها، مهارکنندههای پمپ پروتونی و داروهای ادرارآور ممکن است با ایجاد اخلال در جذب مواد مغذی باعث تحلیل رفتن استخوانها شوند.»
رویکرد پیشگیرانه
با توجه به محدودیتهای درمان مبتنی بر علائم، پیشگیری گزینه پایدارتری برای آینده خواهد بود. بسیاری از بیماریهای اسکلتی-عضلانی با رسیدگی به ریشه بیماری در مراحل آغازین تسکین مییابند یا به تأخیر میافتند.
پلنلز گفت: «سبک زندگی و تغذیه باید بهعنوان دو راهبرد اصلی در پیشگیری و درمان در نظر گرفته شوند.»
پلنلز راهکارهای عملی و شواهدمحور زیر را در رابطه با رژیم غذایی توصیه میکند:
- کلسیم و ویتامین دی: برای استحکام استخوانها ضروری هستند و کمبود آنها با پوکی استخوان ارتباط مستقیم دارد. بهتر است کلسیم از منابع غذایی مانند لبنیات، شیرهای گیاهی غنیشده و سبزیجات برگدار، و ویتامین دی با قرار گرفتن در معرض نور خورشید و مصرف مکمل تأمین شود.
- پروتئین: برای حفظ توده عضلانی ضرورت دارد؛ بهویژه در سالمندان که معمولاً پروتئین کافی مصرف نمیکنند و در معرض خطر کمماهچگی قرار دارند. توصیه پلنلز این است که روزانه دستکم ۱ تا ۱.۲ گرم پروتئین بهازای هر کیلوگرم از وزن بدن مصرف کنید. گوشتهای کمچرب، تخممرغ، لبنیات، حبوبات، توفو، آجیل و دانهها بهترین منابع پروتئین هستند.
- اسیدهای چرب امگا-۳: به دلیل خاصیت ضدالتهابی، برای سلامت مفاصل مفید هستند و به کنترل آرتریت کمک میکنند. توصیه میشود در کنار درمان از رژیم غذایی مدیترانهای استفاده کنید که سرشار از میوه، سبزیجات، غلات کامل، ماهی، آجیل و روغن زیتون است.
- منیزیم، ویتامین کا و فسفر: از عملکرد استخوانها و ماهیچهها حمایت کرده و به حفظ سلامت چهار ستون بدن کمک میکنند.
- نوشیدنیهای کمنمک و کمشیرین: کاهش مصرف نمک و محدود کردن نوشیدنیهای قندی به پیشگیری از کمبود کلسیم و تقویت تراکم استخوان کمک میکند. توصیه میشود از نوشیدنیهای مغذی مانند شیر یا آبمیوه صددرصد طبیعی استفاده کنید.
پلنلز گفت: «درصورت امکان، اولویت با غذا است.» این یعنی بهتر است که مواد مغذی را عمدتاً از طریق غذاهای کامل دریافت کنید و سراغ قرص و پودر نروید. مواد مغذی از طریق غذا بهتر جذب بدن میشوند و فیبر و ترکیبات گیاهی لازم را در اختیار بدن میگذارند.
با اینحال، اگر رژیم غذایی به دلیل بیماری، تغییرات مرتبط با افزایش سن یا محدودیتهای غذایی کفایت نکرد، باید مکمل بخورید. توصیه پلنلز این است که قبل از مصرف مکمل با ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید، زیرا امکان دارد مکمل با مواد غذایی تداخل داشته باشد.
تغییر سبک زندگی به همان اندازه حائز اهمیت است. تمرینات مقاومتی به افزایش تراکم استخوان، حفظ توده عضلانی و بهبود تعادل کمک میکنند. درواقع، افرادی که در هفته دستکم ۵ ساعت فعالیت بدنی متوسط تا سنگین دارند، کمتر دچار کمردرد یا درد گردن و شانه میشوند.
پلنلز همچنین بر ترک سیگار و مصرف متعادل الکل تأکید دارد، زیرا هردو با ایجاد اخلال در جذب مواد مغذی و استخوانسازی باعث تضعیف استخوانها میشوند.
توصیه دکتر باراتان این است که شاخصهای کلیدی سلامتی مانند قند خون، تریگلیسیرید و تراکم استخوان را کنترل کنید تا بدانید از کجا شروع کردید و روند پیشرفت خود را پیگیری کنید.
پلنلز گفت: «افت عملکرد اسکلتی-عضلانی اجتنابناپذیر نیست.»
او افزود: «ما میتوانیم روند بسیاری از تغییرات مرتبط با افزایش سن را با مداخله مناسب کند کنیم یا حتی جلوی پیشرفت آن را بگیریم.»
