سپریکردن ساعتهای طولانی پای صفحه نمایش و حضور در فضای بسته، بهجای بازی در بیرون از خانه، فرصت پرورش مهارتهای بنیادین زندگی را از کودکان میگیرد.
نظرسنجیها نشان دادهاند که به طور جهانی هر ساله تعداد کمتری از کودکان در فضای باز مشغولِ بازی میشوند.
نتیجه کوچ گسترده کودکان به محیطهای سرپوشیده در سراسر دنیا مشهود است: افزایش فزاینده نرخ چاقی، رشد اضطراب و افسردگی و کاهش تمرکز و آمادگی جسمانی.
بازی در فضای باز فراتر از سرگرمی است و نقش بسزایی در رشد کودکان دارد. از تقویت استخوانها گرفته تا افزایش هوشیاری، حضور در طبیعت بهنحوی به رشد جسمانی، عاطفی و شناختی کودک کمک میکند که صفحات نمایش و فعالیتهای داخل خانه توان رقابت با آن را ندارند.
بازی در فضای باز به رشد کودک کمک میکند
بازی در فضای باز کودکان را به تحرک وامیدارد و تحرک موتور محرک رشد است.
فعالیتهای پرتحرک و پرشدت مانند دویدن و پریدن تا حد نفسنفس زدن یا انجام کارهایی که ماهیچههای کودک را کش میآورند و او را به تحمل وزن خود وامیدارند، به تقویت ماهیچهها و استخوانها و تحریک فرایند رشد کمک میکنند.
مطالعهای در سال ۲۰۲۴ نشان داد کودکانی که در فضای سبز و مناطق مناسب برای فعالیتهای بیرون از خانه زندگی میکنند، از تراکم استخوان بالاتری برخوردارند.
ایونیانگ لی، استاد دانشگاه کوئینز آمریکا در رشته حرکتشناسی و مطالعات سلامتمحور، به اپک تایمز گفت: «کودکان بیرون از خانه تحرک بیشتری دارند، کمتر مینشینند، مدت طولانیتری بازی میکنند و خواب بهتری دارند.»
بازی در فضای باز ضامن سلامتی است
وضعیت سلامت کودکان طی ۱۷ سال گذشته به دلیل کاهش فعالیت در فضای باز و ماندن در فضای بسته و استفاده از صفحات نمایش افت کرده است. گفتنی است که این روند با رشد نرخ چاقی و بیماریهای مزمن همراه بوده است.
مؤلفههای طبیعی فضای باز باعث بهبود وضعیت زیستی کودکان میشوند، سیستم ایمنی آنها را تقویت میکنند و خلقوخوی آنها را بهبود میبخشند.
کودکانی که زمان زیادی را در فضای باز سپری میکنند، از سلامت جسمانی بهتری برخوردارند. نوجوانانی که بیشتر در فضای باز میمانند، تناسب قلبیتنفسی بالاتری دارند. کودکان پیشدبستانی به دلیل بازی در فضای باز از شاخص توده بدنی بهتری برخوردارند و کمتر دچار چاقی میشوند.
مطالعه محققان فنلاندی نشان داد کودکانی که در طبیعت بازی میکنند، باکتریهای پوستی و رودهای متنوعتری داشته و از نشانگرهای ایمنی قویتری برخوردارند که از متعادلتر بودن سیستم ایمنی و کاهش احتمال آلرژی نشأت میگیرد.
وقتی کودکان با خاک بازی میکنند، از درخت بالا میروند یا در گلولای غلت میزنند، در معرض میکروبهای مفید قرار میگیرند. این میکروبها به سیستم ایمنی آموزش میدهند که با چه عواملی مبارزه کنند و با چه عواملی کنار بیایند. اگر کودکان در سنین پایین با این میکروبها روبهرو نشوند، سیستم ایمنیشان حساستر شده و در آینده با افزایش خطر آلرژی یا بیماریهای خودایمنی مواجه میشوند.
نور آفتاب، که ساعت طبیعت است، چرخه خواب و بیداری کودکان را تنظیم میکند. کودکانی که در فضای باز مشغولِ بازی میشوند، معمولاً شبها کمتر از خواب میپرند و خواب طولانیتری دارند.
هوای بیرون تازهتر است. بازی در فضای باز میتواند کودکان را در معرض آلایندهها از جمله دود اگزوز ماشینها یا عوامل حساسیتزا قرار دهد، اما آلودگی هوای داخل خانه معمولاً دو تا پنج برابر و بعضاً ۱۰۰ برابر بیشتر از هوای بیرون است، زیرا آلایندههای مربوط به مواد شوینده، محصولات مراقبت فردی و آشپزخانه در محیط بسته خانه انباشته میشوند.
بازی در فضای باز به رشد مغز کودک کمک میکند
طبیعت و فضای باز نسبت به محیطهای بسته امکانات بیپایانی در اختیار کودکان میگذارند. برای نمونه، یک کُنده درخت میتواند بسته به تخیل کودک به سکوی پرش، صندلی یا میز او تبدیل شود.
کودکانی که به فضای باز و طبیعت دسترسی دارند، زمان بیشتری را صرف ماجراجویی، ساختوساز و بازیهای عملی و تجربی میکنند که قوه خلاقیت و حل مسئله آنها را تقویت میکند؛ عواملی که همگی مبنای حیاتی تکامل مغز هستند.
مطالعه دیگری که با حضور کودکان پیشدبستانی انجام گرفت، نشان داد کودکانی که بیش از ۳ ساعت در روز در فضای باز وقت میگذرانند، نسبت به همسالان خود بالغتر هستند، تمرکز بیشتری دارند، آسانتر دوست پیدا میکنند و توان بیشتری در تنظیم هیجانات و احساسات خود دارند.
سارا جی. کلارک، مدیر نظرسنجی مات، به اپک تایمز گفت: «فضای بیرون به کودک وسعت فکری میبخشد و از این حیث با محدودیتهای مربوط به فضاهای بسته تفاوت دارد.»
بازی در فضای باز احتمالِ فعالیتهای خودجوش را تقویت میکند، زیرا فضای باز به کودک حق انتخاب میدهد تا پیشقدم شود و بازی مورد علاقه خود را خلق کند. این درحالی است که فعالیت در فضای بسته معمولاً براساس کارهای مشخص و نتایج ازپیشتعیینشده طراحی میشود.
دکتر آندرهآ دیاز استرانسکی، روانپزشک کودک و نوجوان و مشاور مرکز امورا هلث، به اپک تایمز گفت: «فضای باز به تقویت استقلال و خودباوری کمک میکند. نیازی نیست خودتان را برای ایجاد سرگرمی درگیر ایدهپردازی کنید. کودکان بهمرور راهِ بازی و سرگرمی را پیدا میکنند.»
بازی در فضای باز خطراتی دارد
دلایل متعددی برای کاهش زمان بازی کودکان در فضای باز وجود دارد که از جمله میتوان به برنامههای فشرده روزانه، کمبود فضاهای اختصاصی و رشد روزافزون رسانههای دیجیتال اشاره کرد، اما نگرانی فزاینده پدر و مادرها نسبت به ایمنی کودکان مهمترین مانع است.
نظرسنجی مات نشان داد که از هر ۱۰ والدین ۴ پدر و مادر گفتند وقتی کودکشان بیشازحد از خانه فاصله میگیرد یا بازیگوشی میکند، دچار اضطراب میشوند. این نگرانی قابل درک است، اما ایجاد محدودیتهای افراطی مانع از این میشود که کودک شیوه ارزیابی و شناسایی خطر را یاد بگیرد؛ مهارتی که لازمه رشد و رسیدن به دوره بزرگسالی است.
محیط بیرون به دلیل ناهمگون بودن و تغییر مداوم- از سراشیبیهای لغزنده تا درختان بلند و زمینهای ناپایدار- با چالشهایی همراه است که کودکان باید نحوه مواجهه با آنها را یاد بگیرند.
لی گفت: «کلمه ریسک از نگاه پدر و مادر، همسایهها، پرستارها، بیمهگذارها، مدارس و شهرداریها بار معنایی منفی دارد.»
بازیگوشی به کودکان اجازه میدهد که خودشان درباره بالا رفتن از درخت، ماجراجویی در جنگل، کثیف و خاکیشدن و پرسه زدن در محله تصمیم بگیرند. او افزود: «این یعنی باید به کودکان اجازه دهیم که بچگی کنند تا سالمتر و فعالتر باشند.»
اجتناب کامل از خطر در حین بازی تبعات بدی دارد. اگر کودک نتواند دامنه توانایی خود را در یک چارچوب ایمن محک بزند و با چالش روبهرو نشود، واکنش طبیعی او در قبال ترس نامعلوم میماند و نسبت به اضطراب آسیبپذیرتر میشود که درنهایت اعتمادبهنفس او را در موقعیتهای جدید تضعیف میکند.
کلارک افزود که بازیگوشی باعث میشود کودک همزمان به لحاظ شناختی، عاطفی و جسمانی رشد کند. برای نمونه، کودکی که برخلاف جهت از سرسره بالا میرود، سازوکار پایین آمدن از سرسره را هم یاد میگیرد، بین حس اضطراب و غرور تعادل ایجاد میکند و نهایت تلاش خود را برای بالا رفتن از سرسره به کار میگیرد: «کودک در عرض چند دقیقه در مسیر رشد به سه دستاورد مهم میرسد!»
کودکان در ماجراجوییهای کوچک از طریق آزمون و خطا تجربه کسب میکنند و طعم شکست و پیروزی را میچشند و یاد میگیرند که با محیطهای پیشبینیناپذیر روبهرو شوند و اعتمادبهنفس لازم را برای غلبه بر موانع به دست میآورند.
با اینحال، این روزها اغلب به پدر و مادرها میگویند به فکر ایمنی کودکان باشند و ریسک نکنند. کلارک گفت: «محصولات بسیاری با تمرکز روی ایمنی در دسترس هستند و معاینات کودکان سالم هم روی مقوله ایمنی تمرکز دارند.»
او افزود: «ما به اندازه کافی وقت نمیگذاریم که به پدر و مادرها نشان دهیم بازیگوشی چه نقشی در رشد کودکان دارد و اینکه چگونه میتوانند امکان انجام انواع بازیها را برای آنها فراهم کنند.» از اینرو، پدر و مادرها یاد میگیرند که کودکان را از خطر دور نگهدارند. با اینحال، درباره بازیهای پرتحرک و خلاقانهای که لازمه رشد کودک هستند، راهنمایی کمتری دریافت میکنند.»
یک تحلیل جامع در سال ۲۰۱۵ نشان داد که بیشتر پدر و مادرها به دلیل ترس از غریبهها، تردد ماشینها یا قلدری دیگران کمتر به کودکان اجازه میدهند بیرون از خانه بازی کنند. این تحلیل نشان داد که ایدهآلهای تربیتی جدید از جمله باور به اینکه «والدین خوب» باید همیشه مواظب کودک باشند، آزادی عمل کودک را برای کشف و ماجراجویی به حداقل میرسانند. عوامل اجتماعی مانند کاهش تعداد همبازی در محل زندگی، تضعیف روابط اجتماعی و خصوصیشدن فضاهای بازی موجب شدهاند که بازی خودجوش در فضای باز ناامن به نظر برسد و کمتر از قبل در دسترس کودکان باشد.
کارهایی که والدین قادر به انجامشان هستند
استرانسکی به پدر و مادرها توصیه میکند که به کودکان اجازه دهند به میل خود و بدون برنامه قبلی در فضای باز مشغولِ بازی شوند:
- گنجاندن بازی در فضای باز در برنامه روزانه: کودک باید روزانه ۶۰ دقیقه در فضای باز بازیگوشی کند یا در فعالیتهای خانوادگی مانند پیادهروی و گردش در پارک حضور داشته باشد.
- تشویق ماجراجویی: به کودکان اجازه دهید به اقتضای سنشان ریسکپذیر باشند و از درخت بالا بروند و در طبیعت ماجراجویی کنند تا اعتمادبهنفس و تابآوری خود را تقویت کنند.
- انتخاب فضای بیخطر: فضاهای سبز امن از جمله پارکهای محلی، زمینهای بازی مدارس یا فضای سبر کتابخانهها را پیدا کنید.
- زمان استفاده از صفحات نمایش را مدیریت کنید: به کودکان کمک کنید تا قبل از خواب دستکم به اندازه وقتی که صرف صفحات نمایش میکنند، در فضای باز وقت بگذرانند.
