گروه رقص کلاسیک چینی شن یون از سوی یک جمع صلحجو تشکیل شده که حزب کمونیست چین از آن واهمه دارد.
اندکی بعد از آنکه گروه هنری شن یون در چین شروع به فعالیت کرد، مقامات حزب کمونیست چین تصور میکردند طرح بینقصی برای ریشهکن کردن این گروه هنری آمریکایی در اختیار دارند: آنها میخواستند بازار را با دهها گروه رقیب، بهطور مشخص ۶۰ گروه، اشباع کنند و به اجراهای شن یون خاتمه دهند. چند نفر ممکن است به تماشای نمایشی بنشینند که رسماً از سوی دولت حمایت میشود و آن را به برنامهای که جمعی از دگراندیشان ساکن نیویورک برای احیای «۵ هزار سال تمدن چینی» روی صحنه میبرند ترجیح دهد؟
معلوم شد که تعدادشان ناچیز است.
گروههای تحت حمایت دولت تقریباً هیچ جذابیتی نداشتند و کمتر کسی نامشان را به خاطر دارد. اما شن یون، که به بیستمین سال فعالیت خود نزدیک میشود، هرسال در سراسر جهان با سالنهای مملوء از جمعیت و استقبال گسترده روبهرو شده است.
چه چیزی باعث شده که حزب کمونیست چین تا این اندازه از اجراهای شن یون جلوگیری کند، یا دستکم مانع از حضور مردم شود؟ چرا شن یون اعتبار جهانی پیدا کرده و آیا ایندو مسئله به هم مرتبط هستند؟
نگاهی به بزرگترین ترس حزب کمونیست چین
حزب کمونیست چین از روز اول شکلگیری شن یون این گروه را زیر ذرهبین گرفت. این یعنی حزب حتی پیش از آنکه از محتوای نمایشهای دوساعته شن یون خبردار شود، با گروه شن یون مخالف بوده است.
شن یون شامل رقصهای قومی و محلی که روایتگر زندگی و فرهنگ بالغ بر ۵۰ قوم چینی اعم از مغولها و تبتیها هستند و رژیم تلاش کرده فرهنگشان را از بین ببرد، یا آوازهای زیبای چینی با مضامینی درباره پروردگار، بهشت و مفهوم زندگی که با دستور کار الحادی حزب کمونیست در تضاد کامل هستند، یا رقصهای داستانی با محوریت قهرمانان مردمی، امپراتورها و دیگر چهرههای برجسته تاریخ چین که حزب کمونیست سالها برای تحریف آن تلاش کرده است.
این مخالفت تنها یک دلیل مهم دارد: بنیانگذاران و هنرمندان اولیه شن یون جزو تمرینکنندگان فالون گونگ هستند.
فالون گونگ، که با نام فالون دافا هم شناخته میشود، یک تمرین معنوی آرام و مسالمتآمیز است که بر اصول حقیقت، نیکخواهی و بردباری استوار است.
اما فعالیت مذهبی مستقل و خارج از کنترل دولت در چین جرم محسوب میشود. از اینرو، تمرینکنندگان فالون گونگ از سال ۱۹۹۹ با سرکوبی خشونتبار مواجه بودهاند. سازمانهای حقوق بشری و رسانه اپک تایمز از بازداشتهای گسترده، کار اجباری، شکنجه، شستوشوی مغزی و حتی برداشت زنده اعضای بدن تمرینکنندگان فالون گونگ به دست رژیم چین خبر دادهاند؛ آزار و اذیتی که تا امروز بیوقفه ادامه داشته است.
این تمرین معنوی در اوایل سال ۱۹۹۰ به عموم مردم معرفی شد و بهسرعت محبوبیت پیدا کرد. براساس آمارهای رسمی، تا پایان سال ۱۹۹۰ شمار تمرینکنندگان فالون گونگ بین ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون نفر برآورد میشد. در سال ۱۹۹۹ اکثر شهرنشینان چینی دیده بودند که بعضیها در پارکهای عمومی مشغول انجام پنج تمرین مدیتیشن فالون گونگ هستند و آوازه این تمرین چیگونگمانند تقریباً به گوش همه رسیده بود.
کارزار سرکوب به دستور جیانگ زمین، رهبر وقت حزب کمونیست چین، آغاز شد؛ کسی که به گفته منابع آگاه نسبت به فالون گونگ نفرت داشت و به آن حسادت میکرد. اما سرکوب فالون گونگ با هدف تثبیت قدرت او در دستور کار قرار گرفته بود. مانند کارزارهای سرکوبگرانه دیگری که رژیم کمونیستی هر دهه یا دو دهه یکبار به اجرا گذاشته بود- از قتلعام میدان تیانآنمن گرفته تا انقلاب فرهنگی و رفتار خشونتبار با مردم در دوران قحطی بزرگ- دیکتاتور چین باور داشت که با تکیه به قدرت دولتی میتواند فالون گونگ را خیلی زود «ریشهکن» کند.
اعضای پیر و جوان شن یون در گفتوگو با اپک تایمز درباره تجربه شخصی خود در مواجهه با کارزار سرکوب صحبت کردهاند. بعضیها صرفاً به این دلیل که حاضر نشدند از باور خود به فالون گونگ دست بکشند، با شکنجه و کار اجباری مواجه شدند. بعضی دیگر برای فرار از چین جان خود را به خطر انداختند. بعضیها هم شاهد فروپاشی خانوادههای خود بودند، زیرا پدر، مادر یا پدربزرگ و مادربزرگشان به دلیل باورهای خود از سوی حزب کمونیست ربوده شدند.
فالون گونگ اکنون در بیش از ۱۰۰ کشور جهان رواج دارد. یکی از مقامات پیشین حزب کمونیست که برای رژیم جاسوسی میکرد، در سال ۲۰۰۵ شهادت داد که این مسئله تا چه اندازه مقامات عالیرتبه حزب کمونیست را نگران کرده است.
چن یونگلین در سال ۲۰۰۱ در کنسولگری چین در استرالیا شروع به کار کرد تا تمرینکنندگان فالون گونگ را زیر ذرهبین بگیرد. اما روحیه نیکخواهانه و بردبار این تمرینکنندگان باعث شد که دست به افشای ابعاد فراملی کارزار سرکوب چین بزند.
چن میگوید فالون گونگ از نگاه حزب کمونیست یک تهدید جدی است، اما مقامات حزب این وضعیت را یک بازی دوسر باخت میدانند، زیرا تجمعات مسالمتآمیز ادامه یافته و تمرینکنندگان حاضر به دست کشیدن از فالون گونگ نشدهاند.
روزنامهنگاری که مجبور بود با کارزار جهانی حزب کمونیست برای بدنام کردن فالون گونگ همکاری کند، پیشتر به اپک تایمز گفت که مقامات تصور میکردند که علاوه بر قتل و آدمکشی در چین، در خارج از چین هم «همه راههای ممکن» را آزمایش کردهاند و اینکه بیش از ده سال ناکامی در ریشهکن کردن شن یون ضربه مهلکی به اعتمادبهنفس آنها زده است.
از فشار دیپلماتیک تا تهدید بمبگذاری
مأموریت شن یون در احیای تمدنِ ازدسترفته چین، بهخودیِخود جسورانه است. اما وقتی یک رژیم تمامیتخواه با منابع گسترده خود به مدت یک قرن کمر به نابودی آن تمدن بسته باشد، چه خواهد شد؟
ناتوانی حزب کمونیست در «ریشهکن کردن» فالون گونگ به گفته منابع آگاه، ذهن شی جینپینگ، رهبر کنونی حزب کمونیست را بهشدت مشغول کرده است. مقامات حزب کمونیست در خارج از کشور تلاش زیادی میکنند که جلوی فالون گونگ را بگیرند تا شی در سفرهای بینالمللی با تجمعات مرتبط با فالون گونگ یا تبلیغات مربوط به شن یون مواجه نشود. اما محبوبیت گسترده شن یون و آزادی تجمع در جوامع دموکراتیک دردسرساز شده است.
منابع آگاه در سال ۲۰۲۲ به اپک تایمز گفتند که شی جینپینگ نهادهای کلیدی را فراخوانده و به آنها دستور داده که دامنه سرکوب فالون گونگ را در خارج از چین گسترش دهند و تمرکز اصلی خود را روی شن یون بگذارند؛ گروهی که بنیانگذاران آن جزو تمرینکنندگان فالون گونگ هستند و حضور پررنگی در سطح جهانی دارند.
رهبری دور تازه سرکوبها برعهده چن ییشین، از وزارت امنیت ملی چین، است که نهاد جاسوسی کشور به شمار میآید. اما اسناد و گزارشات اپک تایمز از فعالیت دستکم ۱۴ نهاد دولتی دیگر نیز در این کارزار حکایت دارند که از جمله میتوان به وزارت امور خارجه، وزارت فرهنگ، اداره جبهه متحد وزارت امنیت ملی، اداره فضای مجازی و اداره ۶۱۰ اشاره کرد که در سال ۱۹۹۹ به ابتکار جیانگ برای پیشبرد کارزار سرکوب تأسیس شد.
اعضای شن یون به اپک تایمز گفتهاند که از زمان آغاز فعالیت این گروه هدف آزار و اذیت قرار گرفتهاند و در این رابطه شواهد گوناگونی دارند که برای نمونه میتوان به پارهکردن لاستیک خودروها و تهدید مرگ اشاره کرد.
تهدیدات فیزیکی هم وجود داشته که برای نمونه میتوان به دستکاری متعدد خودروها اشاره کرد. مکانیکی که اتوبوس تور شن یون را بررسی میکرد، توضیح داد که لاستیکها بهنحوی سوراخ شده بودند که در نگاه اول به چشم نمیآمدند، اما ممکن بود در سرعت بالا باعث ترکیدن لاستیک در بزرگراه شوند؛ اتفاقی که میتوانست اتوبوس حامل هنرمندان گروه را واژگون کند.
مقامات چینی سالهاست که از فشار دیپلماتیک برای تحت فشار گذاشتن سالندارها استفاده میکنند، یا در اروپا به دولتهایی که مدیریت تالارهای ملی را برعهده دارند فشار میآورند تا اجراهای شن یون را لغو کنند. رسانههای محلی این اقدامات را مصداق رسوایی دانسته و مقامات اروپایی بارها از مداخله یک رژیم خارجی در امور هنری ابراز نارضایتی کردهاند. مقامات محلی در موارد متعدد مکاتبات سفارتخانههای چین را در اختیار رسانهها گذاشتهاند که نشان میداد این مراکز خواهان لغو یا تحریم اجراهای شن یون شده بودند.
اما رژیم چین در مواردی هم موفق بوده است.
تئاتر سلطنتی مادرید در سال ۲۰۱۹ در برابر فشارهای دیپلماتیک چین تسلیم شد و اجراهای شن یون را بدون اطلاع به تماشاچیان لغو کرد. یک نهاد غیردولتی با سفارت چین در مادرید تماس گرفته و صدای لو فن، سفیر چین در اسپانیا را ضبط کرده بود که میگفت مدیر سالن را با این استدلال متقاعد کرد که نباید بازار چین را از دست بدهد.
رویدادهای مشابهی هم در کره جنوبی رخ داده است. گروههای محلی شن یون در سالهای اخیر با لغو برنامهها یا مخالفت مکرر سالندارها مواجه بودهاند. سفارت چین در سئول در سال ۲۰۲۳ در اقدامی کمسابقه اعتراف کرد که به نهادهایی مانند شبکه ملی کیبیاس اطلاع داده که اجازه ندهند شن یون در سالنهای این شبکه برنامه اجرا کند.
رژیم چین از سال ۲۰۱۶ اجراهای فرهنگی و سالنهای نمایش دنیا را به یکی از ارکان فرعی راهبرد جهانی توسعه اقتصادی خود تبدیل کرده که به طرح کمربند و جاده معروف است. رژیم چین «اتحادیه بینالمللی سالنهای نمایش جاده ابریشم» را تأسیس کرده که از ۱۳۰ سالن و نهاد فرهنگی جهانی تشکیل شده و سالانه ۲۴ میلیون مخاطب را پای برنامههای خود میکشاند.
رژیم چین در زمینه دروغپراکنی و غلطرسانی هم فعال است. برای نمونه، حزب کمونیست جامعه رقص را با این ادعا هدف گرفته که رقص کلاسیک چینی از سوی آکادمی رقص دولتی پکن ابداع شده است. این درحالی است که رقص کلاسیک چینی قدمت بسیار بیشتری دارد. رژیم همچنین شبکه رباتیکی را در شبکههای اجتماعی به راه انداخته که به اشاعه روایتهای تبلیغاتی منفی درباره شن یون دامن میزنند.
اقدامات اخیر چین برای ایجاد اخلال در برنامههای شن یون به «سواتینگ» (تماس جعلی با پلیس) شباهت دارند. مرکز اپرای کندی در واشینگتن در ماه فوریه در صبح همان روزی که قرار بود شن یون در این سالن روی صحنه برود تخلیه شد. گفته بودند در سالن بمبگذاری شده است؛ تهدیدی که در یک سال گذشته برای حمله به اجراهای شن یون در نقاط مختلف جهان بارها تکرار شده است. به گفته شن یون، نهادهای انتظامی بارها تأیید کردهاند که تماسها از داخل چین گرفته میشوند.
پشت صحنه ماجرای موفقیت شن یون
اپک تایمز از سال ۲۰۰۶ به پوشش واکنش مخاطبان به برنامههای شن یون پرداخته که عموماً مثبت و در بسیاری از موارد عمیق و تأملبرانگیز بوده است. تماشاگران اغلب هنر نهفته در اجراها و علاقه و تعهد هنرمندان در پاسداری از فرهنگ ازدسترفته چین را تحسین میکنند.
شن یون مهمترین گروه رقص کلاسیک چین در سطح جهان است و اجراهای دوساعته آن از حدود ۱۵ بخش کوتاه تشکیل شده که شامل رقصهای داستانی، رقصهای قومی و محلی و آوازهای اصیل و زیبای چینی میشوند. بسیاری از مؤلفههای این برنامهها بیهمتا هستند: یک پرده دیجیتالی انحصاری که امکان رفتوآمد بین پشت صحنه و روی صحنه را فراهم میکند، ارکستر زنده که سازهای کهن چینی را با ارکستر سمفونیک غربی تلفیق میکند و شگفتیهای دیگری که در حین اجرا آشکار میشوند. شن یون، که مرکز آن در نیویورک است، مأموریت خود را احیای ۵ هزار سال تمدن چینی اعلام کرده که در سالهای اخیر تحت عنوان «چین ماقبل کمونیسم» بر سر زبانها افتاده است.
فردریک اتین، مدیر یک شرکت فرهنگی، پس از تماشای اجرای فصل گذشته این گروه در پاریس گفت: «صحنههای باشکوه، رنگارنگ، مسرتبخش و نشاطآور این برنامه روایتگر یک داستان بودند و شایسته است که تا حد ممکن دیده شوند.»
پریتی اوپالا، بازیگر و ملکه زیبایی پیشین هند، گفت که اجرای فصل گذشته شن یون نسبت به ده سال پیش، که برای اولینبار به تماشای اجرای این گروه رفته بود، او را شگفتزده کرد.
او گفت: «وقتی پای چنین نمایشی مینشینید، هویت خود را به خاطر میآورید، اینکه چرا اینجایید و اینکه وجود همه انسانها به یکدیگر متکی است. مردم صرفاً برای دیدن یک نمایش زیبا به اینجا نمیآیند، بلکه درنهایت با حس رضایت، مثبتاندیشی و امیدواری سالن را ترک میکنند.»
کارلوس روکاف، معاون پیشین ریاستجمهوری آرژانتین و از چهرههای برجسته تاریخ سیاسی کشور، شن یون را «شگفتانگیز» توصیف کرد.
او گفت: «اجرای شن یون فوقالعاده و مقاومت آن در برابر کمونیسم قابل تحسین است.»
تماشاگران بارها گفتهاند از اینکه چین روزگاری از فرهنگها و آداب و رسوم بهنمایشدرآمده در اجراهای شن یون برخوردار بوده اطلاعی نداشتهاند؛ حتی کسانی که بیشتر عمرشان را در چین سپری کرده بودند.
چینیها در بین تماشاگران شن یون در اقلیت هستند. با اینحال، بعضیها به اپک تایمز گفتهاند که از سر کنجکاوی به دیدن نمایشی میروند که در چین ممنوع است. واکنش تماشاگران چینی هم عمدتاً مثبت بوده است.
جوانی با نام خانوادگی چن از چین به تایوان سفر کرده بود تا اجرای شن یون را تماشا کند. چن گفت اجرای شن یون مانند طنابی بود که او را از دل گرفتاریها بیرون کشید. او نظر خود را درباره واکنش کلی مردم چین به اجرای شن یون با ما به اشتراک گذاشت:
«این اجرا ما را به بازنگری در تاریخی وامیدارد که تحت لوای حزب کمونیست چین به خوردمان داده شده است: نسخهای غیرواقعی از تاریخ. اگر مردم با تاریخ واقعی چین روبهرو شوند و فضیلتهای نهفته در سنتها را بشناسند، در رفتار گذشته خود بازنگری کرده و نسبت به اصلاح خود اقدام خواهند کرد. این روند کشور را وارد دوران تازهای خواهد کرد.»
اگر از بالا به این قضیه نگاه کنیم، حزب کمونیست بخش کوچکی از داستان است. سال گذشته تماشاگران در اقصینقاط جهان گفتند که تلاش حزب کمونیست برای جلوگیری از اجراهای شن یون مضحک بوده و این حس بعد از تماشای اجرای این گروه دوچندان شده است.
ریک فیشر، پژوهشگر ارشد مرکز ارزیابی و راهبرد بینالمللی، نویسنده و کارشناس امور چین، که چند روز بعد از خبر دروغین بمبگذاری در مرکز کندی موفق شد اجرای شن یون را تماشا کند، گفت: «حس میکردم چکیدهای از ۵ هزار سال فرهنگ چین را میبینم. اجرای شن یون پیام بسیار مثبتی دارد و تصویر چینی را به دنیا مخابره میکند که میتواند در صلح و صفا با جهان همزیستی کند، نه چینِ تحت حاکمیت حزب کمونیست که با کل جهان در ستیز است.»
او افزود: «برخلاف حزب کمونیست چین، اجرای شن یون تصویر مثبتی از فرهنگ چین به جهان ارائه میکند؛ تصویری که چین را کشوری مهربان، خداجو و خیرخواه نشان میدهد. حزب کمونیست چین نمیتواند چنین چشماندازی را تحمل کند.»
