سقوط ناگهانی دو تن از ارشدترین فرماندهان نظامی چین باعث گمانهزنیهایی شده است مبنی بر اینکه شی جینپینگ، رهبر چین، وارد مرحلهای سرنوشتساز و بالقوه بیثباتکننده از تثبیت قدرت داخلی شده است.
در ۲۴ ژانویه (۴ بهمن)، وزارت دفاع ملی چین اعلام کرد که ژانگ یوشیا، عضو دفتر سیاسی و نایبرئیس کمیسیون مرکزی نظامی، و لیو جنلی، عضو این کمیسیون و رئیس ستاد مشترک ارتش، به اتهام «نقضهای جدی انضباط و قانون» تحت تحقیق قرار گرفتهاند. این اعلامیه یکی از دراماتیکترین پاکسازیها در بالاترین سطوح ارتش آزادیبخش خلق چین در چند دهه اخیر بهشمار میرود.
به گفته ون روی، تحلیلگر امور جاری چین مستقر در کره جنوبی، اقدام شی جینپینگ بهمعنای رویارویی آشکار با سه گروه قدرتمند است که مدتها در درون حزب کمونیست چین ریشه دواندهاند؛ ساختار نظامی، نخبگان موسوم به «شاهزادگان» و رهبران بازنشسته حزب.
ون روی در شبکه ایکس نوشت: «شی جینپینگ سرانجام جعبه پاندورا را باز کرده است. آنچه در ادامه میآید ممکن است بسیاری را شوکه کند.»
ریشههای عمیق ژانگ یوشیا در ارتش
در مرکز این طوفان، ژانگ یوشیا قرار دارد که بهطور گسترده یکی از ریشهدارترین چهرهها در ارتش آزادیبخش خلق تلقی میشود. او بیش از پنج دهه در ارتش خدمت کرده و فرزند ژانگ زونگشون است؛ ژنرالی از دوران انقلاب که نفوذش به سالهای نخست تاریخ نظامی حزب کمونیست چین بازمیگردد.
به گفته ون روی، شبکههای خانوادگی ژانگ در ارتش نسل به نسل امتداد یافته و آنچه او «شبکهای فوقالعاده پیچیده از وفاداری و حمایت» توصیف میکند را شکل داده است. او افزود: «شی جینپینگ عملاً تصمیم گرفته وارد نبردی تا پای جان با نیرویی عظیم شود» و تأکید کرد دامنه نفوذ ژانگ بسیار فراتر از عناوین رسمی اوست.
ون افرادی را که ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند به دو گروه کلی تقسیم کرد؛ افسرانی که بهطور فعال با شی مخالفت کرده و با ژانگ همسو بودند، و کسانی که بهصورت علنی شی را به چالش نکشیدند؛ اما ارتباطات نزدیکی با خانواده ژانگ داشتند. او گفت: «هر دو گروه اکنون در محدوده ضربه شی جینپینگ قرار دارند» و افزود که بعید است شی میان این دو تمایزی قائل شود.
به گفته ون، حتی کسانی که مستقیماً در کشمکشهای جناحی دخیل نبودهاند نیز ممکن است اکنون از ترس تبدیلشدن به قربانیان جانبی، احساس اجبار به واکنش کنند. او گفت: «شی آنها را رها نخواهد کرد. از نگاه او، بهتر است اشتباهی بکشد تا اینکه بگذارد کسی فرار کند.»
ون هشدار داد که اقدامات شی میتواند موجب آشفتگی گسترده در نیروهای مسلح شود.
او گفت: «برای حذف تهدیدهای آینده، شی تلاش خواهد کرد همهچیز را از ریشه درآورد. چنین طرز فکری ناگزیر موجهای بزرگی در درون ارتش ایجاد میکند.»
بنا به ارزیابی ون، شی جینپینگ بهطور فزایندهای فرماندهان ارشد ارتش آزادیبخش خلق را بهعنوان دشمنان بالقوه میبیند.
او گفت: «او تقریباً خود را در تقابل با خودِ ارتش قرار داده است. آیا واقعاً کسی فکر میکند این افسران فقط مینشینند و منتظر بازداشتشدن میمانند؟»
آقازادههای و رهبران سالخورده حزب زیر فشار
فراتر از ارتش، ون دو گروه دیگر را نیز شناسایی کرد که به باور او اکنون شی جینپینگ با آنها وارد تقابل شده است. گروه نخست «آقازادهها» هستند؛ فرزندان رهبران انقلابی حزب کمونیست چین که بهطور سنتی نفوذی نامتناسب در ساختار حزب–دولت داشتهاند.
او گفت: «اگر شی بتواند یک آقازاده حزبی مانند ژانگ را که نفر اول نایبرئیسی کمیسیون مرکزی نظامی است پاکسازی کند، آنگاه آقازادهها عملاً آخرین خط دفاعی خود را از دست دادهاند.»
ون افزود که اکنون ترس در میان این طبقه نخبه گسترده شده و برخی از آنها ممکن است رویارویی را مسئلهای مربوط به بقا تلقی کنند.
به گفته ون، گروه سوم را رهبران بازنشسته حزب تشکیل میدهند. او به صحنه جنجالی کنگره بیستم حزب کمونیست چین اشاره کرد؛ جایی که هو جینتائو، رهبر پیشین چین، بهطور علنی از جلسه پایانی بیرون برده شد؛ نمادی از آمادگی شی برای تحقیر و کنارزدن کانونهای قدرت سابق.
ون گفت: «شی جینپینگ در ضربهزدن شدید به چهرههای سالخوردهای که پشتپرده از ژانگ یوشیا حمایت کردهاند، تردید نخواهد کرد. نتیجه این روند چندان دشوار به تصور نیست.»
قمار بر سر بنیانهای حزب
ون استدلال کرد که این سه گروه؛ یعنی ارتش، آقازادههای و رهبران سالخورده حزب، ستونهای اصلی حاکمیت حزب کمونیست چین را تشکیل میدهند. ارتش آزادیبخش خلق که حزب آن را «شاهرگ حیاتی» خود میداند، نقشی محوری در ثبات رژیم دارد؛ اما وضعیت کنونی کمیسیون مرکزی نظامی نشان میدهد که پاکسازی تا چه اندازه پیش رفته است.
از میان هفت عضو کمیسیون مرکزی نظامی، تنها دو نفر همچنان در جایگاه خود باقی ماندهاند؛ خود شی جینپینگ بهعنوان رئیس، و نایبرئیس ژانگ شنگمین. در میان ژنرالهای شاغل نیز تنها چهار نفر با درجه ژنرال تمامعیار باقی ماندهاند؛ از جمله ژانگ شنگمین، وزیر دفاع دونگ جون و دو فرمانده مناطق عملیاتی که اواخر سال گذشته ارتقا یافتهاند.
ون گفت: «از نگاه شی، دیگر راه بازگشتی وجود ندارد. وقتی این مسیر را آغاز کرد، فقط یک راه پیش رویش ماند؛ ادامهدادن، هرچقدر هم که تاریک شود.»
ون افزود که دیگر جناحهای حزب که سالها از تمرکز قدرت در دست شی ناراضی بودهاند، ممکن است یا در برابر او همسو شوند یا ترجیح دهند کنار بایستند. به گفته او، تعداد افرادی که واقعاً حاضرند به شی کمک کنند، بسیار اندک است.
به ارزیابی ون، تشدید نبردهای داخلی شی میتواند آغاز سقوط حزب کمونیست چین باشد. برکناری دو تن از عالیرتبهترین ژنرالهای چین، به باور ون، نشان میدهد که اتکای شی به پاکسازیها برای حفظ قدرت رو به افزایش است و به همان نسبت، خطر واکنشهای داخلی نیز بیشتر میشود.
