با رخداد درگیریهای خشونتبار در میانمار در ژانویه ۲۰۱۷ ، «خورشید خاتون» کشورش را ترک و با دو دخترش به بنگلادش فرار کرد؛ اما پنج ماه بعد به دنبال وقوع طوفان مورا در بنگلادش که درپی آن ۵۰۰ هزار نفر آواره شدند، کلبه محقر این زن هم نابود شد.
چند هفته بعد، با جاری شدن سیل در سراسر منطقه هیمالیا در جنوب چین، بیش از ۱۲ میلیون نفر مجبور به ترک خانه های خود شدند.
امسال، جاری شدن سیل تنها در جنوب شرقی استان جیانگشی چین تاکنون ۴۳۰ میلیون دلار خسارت به بار آورده است. در همسایگی این استان، در استان هونان، ۵۳ هزار خانه تخریب شده و آبهای روان هم هنوز باقی هستند.
طبق گزارش سیانان، تغییرات آب و هوایی بهطور فزایندهای سبب بارش بارانهای سیل آسا شده و صدها میلیون نفر در کشورهای در حال توسعه جنوب آسیا را در معرض خطر قرار داده است. بارانهای سیل آسایی که اخیرا در کشورهای خاورمیانه همچون ایران نیز شاهد آن بودهایم.
بیشتر بخوانید: فرارسیدن بحران آب
«دِوی کیرونو»، دانشمند هواشناسی سازمان تحقیقات علمی و صنعتی استرالیا به سیانان میگوید: «انتظار میرود طی ۳۰ سال آینده، وقوع بارندگیهای شدید در آسیا، حدود ۲۰ درصد افزایش یابد.»
جنوب آسیا در حال حاضر مرطوبترین منطقه در قاره و یکیاز مرطوبترین مناطق در جهان است که به طور متوسط حداقل هزار میلیمتر بارندگی در سال را برای خود ثبت کرده است.
مطالعهای در سال ۲۰۱۲ نشان داده که با افزایش شدت روند بارشی، بیش از ۱۳۷ میلیون نفر در هند، بنگلادش، چین و بسیاری از ساکنان کشورهای حوزه اقیانوس آرام، در معرض خطر سیلاب در سواحل و مناطق داخلی قرار خواهند داشت.
به سبب فقدان سیستم فاضلاب و تخلیه آبهای جاری، اخذ تدابیر کوتاهمدت، مهاجرت روستاییان به شهرها و رشد سریع شهرنشینی در جنوب آسیا، مشکلات جاری شدن سیل بسیار بیشتر شده است.
«پل سایرس»، مشاور صندوق جهانی طبیعت از دانشگاه آکسفورد در بازدید از مناطق آسیای جنوب شرقی میگوید: «همیشه بایستی سیستم تخلیه مناسب داشته باشید. این منطقه، گستره طبیعت و سرسبزی بوده و اکنون منطقه شهری شده است. از آنجاکه همه چیز با بتن اندود شده، اگر تخلیه مناسب انجام ندهید، سیلاب شدید همه جا را فراگرفته و میزان مرگومیر به شدت افزایش مییابد.»
«منطقه مرگ»
از سال ۱۹۵۰ تاکنون، بیشتر مرگومیرهای ناشی از سیل در جهان مربوط به سه کشور چین، هند و بنگلادش بوده است.
براساس آمار پایگاه اطلاعرسانی حوادث غیرمترقبه دانشگاه «کاتولیک دِ لوواین» بلژیک، از سال ۱۹۵۰، بیش از ۲.۲ میلیون نفر در این کشورها به علت وقوع سیل کشته شدهاند. طبق برآوردها حدود دو میلیون نفر از این افراد در سیل فاجعه بار سال ۱۹۵۹ چین جانشان را از دست دادهاند.
یک مقام ارشد کمیته بینالمللی تغییرات اقلیمی (IPCC) در آخرین گزارش خود نوشت: «بهخاطر بلایای طبیعی ناشی از تغییرات آب و هوایی، منطقه آسیا اکنون از زیانهای اقتصادی بزرگی رنج میبرد، بهطوریکه یک چهارم از زیانهای اقتصادی کل دنیا به تنهایی از بلایای طبیعی در آسیا نشات میگیرد.»
بیشتر بخوانید: خشکسالی و دیگر هیچ، آینده ترسناک ایران و خاورمیانه
«جلگههای سیلخیز»
مسئله سیلهای آسیا در واقع پیرامون سه رودخانه بزرگ سرچشمه گرفته از کوههای هیمالیا: گنگ، برهماپاترا و یانگ تسه، تمرکز یافته است. حدود ۵۰۰ میلیون نفر یا ۵۰ درصد جمعیت هند و بنگلادش و حدود ۳۰۰ میلیون نفر یا حدود ۲۵ درصد از جمعیت چین، در حوضه آبگیر این سه رودخانه زندگی میکنند. در مجموع، این سه آبراهه حدود ۱۴ درصد از کل جمعیت جهان را دربر دارند.
تنها در چین، جلگه پهناور و سیلخیز یانگ تسه که مملو از خاک حاصلخیز بوده و دسترسی آن به رودخانه آسان است، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تأمین میکند.
به سبب فقدان سیستم فاضلاب و تخلیه آبهای جاری، اخذ تدابیر کوتاهمدت، مهاجرت روستاییان به شهرها و رشد سریع شهرنشینی در جنوب آسیا، مشکلات جاری شدن سیل بسیار بیشتر شده است.
گزارشی از بانک توسعه آسیایی در سال ۲۰۱۲ اظهار داشت: «بسیاری از شهرهای آسیایی بهویژه برخی از کلانشهرها، در دلتای رودخانههای بزرگ ساخته شده اند، جایی که بنادر میتوانند شهرها را به اقتصاد جهانی پیوند دهند.»
هنگامیکه بارندگی در جلگهها شدید باشد، سطح آب رودخانهها بالا آمده و سیلاب در شهرها جاری میشود. برای نمونه، امسال بارانهای سیل آسا در حوالی شاخهای از یانگتسه در هونان، موجب بالا آمدن آب حدود ۳.۲ متر بالاتر از سطح هشدار شد که به دنبال آن سیلگیرها شکسته و خانهها و محصولات روی آب شناور شدند.
با این وجود، این رودخانهها سالیان زیادی است که در این منطقه جریان داشته، اما چرا اکنون خطر سیلاب هر روز افزایش مییابد؟
«سازههای بتنی و سیستم تخلیه آب»
به گفته کارشناسان، جاری شدن سیل در محیطهای شهری از لحاظ زیستگاهی و از دست دادن داراییها بسیار پرهزینه است؛ چرا که بدون وجود روشی طبیعی برای متفرق کردن سیلابها، آسیبی فراتر از انتظار متوجه شهرها خواهد بود.
«اَبِس جا»، مدیر بانک جهانی حمل و نقل و بحران شهری شرق آسیا و اقیانوس آرام، گفت: «بسیاری از شهرنشینیها در مقیاس وسیع و بدون برنامهریزی رخ داده است. بهطور مثال این شهرها هنگام ساخت به قدر کافی خطرات را در نظر نمیگیرند و به قدر کافی روی سیستم تخلیه آب و فاضلاب مقاوم سرمایه گذاری نمیکنند.»
و البته هجوم روستاییان به شهرهای این مناطق در هند و چین و به دنبال آن گسترش شهرها در جلگهها و ساخت و سازهای عجولانه معزل سیلاب را عمیقتر میکند.
زمانی که مائو زدانگ، دیکتاتور کمونیستی چین در سال ۱۹۷۶ درگذشت، تنها ۱۷ درصد از مردم این کشور در شهرهای بزرگ زندگی میکردند، اما طبق گزارش بانک جهانی، از سال ۲۰۱۶، در حال حاضر این جمعیت به بیش از ۵۶ درصد رسیده است.
هند هم که شروعی همزمان با چین داشت، اکنون جمعیت شهری آن دو برابر شده و ۳۳ درصد مردم آن در شهرهای بزرگ ساکن هستند.
آقای جا گفت: «تصمیم گیرندگان شهرسازی اکنون عاشق بتن هستند. آنها دوست دارند در زیرساختهای سفت و زمخت سرمایه گذاری کنند، اما پی بردهایم که برای اجتناب از مشکل سیل شهری لازم است در ساخت شهرها تعادل برقرار شود.»
«سیستمهای تخلیه طبیعی همچون فضاهای باز سبز و تالابها، در مناطق شهری با سازهها پوشانده شده و فضاهای مصنوعی نامناسب جایگزین آنان میشوند. درنتیجه بارانهای سنگین جایی برای رفتن ندارند و سیل جاری میشود.»
«تغییرات آب و هوایی خطرناک»
جا افزوده: «اگر میخواهید شواهدی از تغییرات آب و هوایی را ببینید، فقط به پنج سال اخیر آسیا نظری بیاندازید. بمبئی، شانگهای، هانوی، پکن و پنومپن، همه این کلانشهرها در آسیا وقوع سیلی عظیم را داشتهاند. بنابراین تردیدی نیست که وضعیت بدتر شود.»
«دِوی کیرونو» میگوید: «اثرات پیشبینی شده تغییرات اقلیمی در جهان به خوبی مستند شدهاند. بایستی دماهای به شدت بالا، افزایش بیشتر سطح دریا و بارانهای سنگینتر را انتظار داشت؛ اما به جای روزهای بیشتر باران در طی سال، تغییرات اقلیمی فقط موجب تشدید بارندگیهای سیلآسا میشوند.»
او گفت: «وقوع بارندگی سنگین به معنای بارش غیرمعمول شدید در بیشاز یک روز یا یک ساعت است که در آن احتمال جاری شدن سیل را افزایش میدهد. البته بارانهای سنگین لزوما باعث سیلابها نمیشوند، زیرا بستگی به توپوگرافی و زیرساختهای شهر دارد.»
«فقط خود سیلاب نیست که زندگی را در آسیا در خطر قرار میدهد، بلکه عواقب بعدی آن هم به همان اندازه میتواند مرگبار باشد. مثلا عوارضی که درپی سیلاب میآیند همچون افزایش دما؛ زیرا حتی یک درجه یا نیم درجه افزایش، در محیط زیست تغییر ایجاد میکند.»
«تغییرات به قدر کافی سریع نیستند!»
کارشناسان همگی اتفاق نظر دارند که برای اجتناب از وقوع سیلهای شدید در جنوب آسیا در آینده، هر دو تغییرات محلی و منطقهای مورد نیاز است.
به گفته آقای جا، برای کلانشهرهای تاسیس شده دو گزینه وجود دارد: یکی زیرساختهای فیزیکی برای دور نگه داشتن آب از شهروندان و دیگری اقدامات پیشگیرانه برای دور نگه داشتن مردم از آب.
او میگوید: «آمادگی، سیستمهای هشداردهنده، زیرساختهای سبز و چیزهایی شبیه به آن مورد نیاز هستند. پی بردهایم که سیستمهای هشداردهنده، احتمالا بهترین سرمایه گذاری است که یک کشور و یک شهر میتواند ایجاد کند. یک دلار سرمایه گذاری در برقراری سیستمهای هشداردهنده، میتواند به میزان چهار تا هشت دلار از تلف شدن داراییها جلوگیری کند.»
اما انجام این کارها احتمالا کم هزینه نخواهد بود. مطالعهای در سال ۲۰۱۰ نشان داد که بیشاز ۲.۶ میلیارد دلار برای حفاظت از جادهها، راه آهن و سیستمهای تخلیه آب برای بنگلادش مورد نیاز است.
مقامات دولتی در حال حاضر در تلاشند تا به طرق مختلف با تهدیدهای سیلابهای گسترده مبارزه کنند. گفته میشود که چین در حال صرف میلیاردها دلار برای ساخت «شهر اسفنجی» است که بتواند با روشهایی آب باران را به طور موثر جذب کند.
اما متخصصان معتقدند تغییرات محلی کافی نیست و میگویند که حوضههای سیلاب در چین، هند و بنگلادش به هماهنگی در شهرهای مختلف نیاز دارند تا بهترین مکان برای ایجاد مسکن را پیدا کرده و سیل را در مسیر آنها متوقف کنند.
«جسیکا لاموند»، دانشیار مدیریت بحران سیل در دانشگاه غرب انگلستان میگوید: «تغییرات محلی برای مقابله با سیل در مناطق شهری ایده آل نیست؛ شهرها باید،تا جایی که امکان دارد، با آب در مناطق حوزه بالادستی مقابله کنند و رویکرد خود را در مناطق شهری کاهش دهند.»
مطالب دیگر:
بریتانیا در تلاش برای نشان دادن اتحاد بر برگزیت در میان انتقادها
