پژوهشهای جدید نشان میدهند که عملکرد کلیهها در تنظیم مایعات بدن خلاصه نمیشود و در افزایش میل به نمک، کنترل فشار خون و ریکاوری بدن هم دخیل است.
خیلیها کلیهها را بهعنوان یک فیلتر پیشرفته میشناسند.
اما پژوهشهای جدید که در مراحل مقدماتی هستند و عمدتاً روی حیوانات انجام گرفتهاند، نشان میدهند که عملکرد کلیهها در این موارد خلاصه نمیشود.
کلیهها با سیستم ایمنی بدن و میل به غذا ارتباط دارند.
این پژوهشها که در سال ۲۰۲۶ با عنوان «نقش کلیه در سلامتی و بیماری» در همایش انجمن فیزیولوژی آمریکا ارائه شدند، حرفهای جدیدی برای گفتن دارند.
این پژوهشها عمدتاً در مراحل مقدماتی هستند و بر نمونههای حیوانی تمرکز دارند، اما نشان میدهند که دیدگاه دانشمندان در قبال عملکرد کلیهها دستخوش تغییر شده و اینکه نقش کلیهها فراتر از دفع و تنظیم مایعات بدن است.
۱. کلیهها ممکن است در افزایش میل به نمک دخیل باشند
دانشمندان افزایش میل به نمک را به فعلوانفعلات مغز نسبت میدهند.
باباتونده آنیدو، دانشجوی دکتری دانشکده پزشکی دانشگاه مینهسوتا و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، میگوید: «یافتههای جدید نشان میدهند که میل به مصرف نمک میتواند نتیجه ارتباط متقابل کلیه و مغز باشد.»
آنیدو در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «کلیهها نقش بسزایی در میل به مصرف نمک دارند.»
کلیهها وظیفه تنظیم نمک و تعادل مایعات بدن را برعهده دارند. از این گذشته، عصبهای حسی کلیهها بهطور مداوم اطلاعات مربوط به وضعیت داخلی بدن را به مغز ارسال میکنند؛ فرایندی که آنیدو و همکارانش آن را «ادراک درونی کلیهها» مینامند.
پژوهشگران برای بررسی تأثیر این ادراک درونی روی میل به نمک دست به آزمایش زدند و موشها را از سدیم و مایعات محروم کردند و سپس به آنها آب و محلول نمکی دادند. نتایج نشان داد موشهایی که عصبهای حسی سالمی داشتند، محلول نمکی بیشتری مینوشند. با اینحال، موشهایی که عصبهای حسی کلیهشان از کار افتاده بودند، محلول نمکی کمتری مصرف میکنند. مصرف آب در هردو گروه تقریباً یکسان بود.
آنیدو میگوید این یافتهها نشان میدهند که چرا کاهش مصرف نمک برای بعضیها دشوار است و شاید در آینده به کشف راهکارهای جدید برای کنترل مصرف بیشازحد نمک منجر شود.
۲. زمان غذا خوردن به اندازه نوع غذا حائز اهمیت است
توصیههای مربوط به حفظ سلامت کلیهها بیشتر روی نوع غذا و بهویژه کاهش مصرف نمک تمرکز دارند. اما یک مطالعه جدید با بررسی موشهایی که مستعد فشار خون بالا بودند نشان داده که زمان غذا خوردن به اندازه نوع غذا حائز اهمیت است.
پژوهشگران دریافتند موشهایی که هرروز در یک بازه زمانی معین غذا میخوردند و پیرو الگوی تغذیه با محدودیت زمانی بودند، در مقایسه با موشهایی که بدون برنامه غذا میخوردند، با ایجاد تغییرات مولکولی در کلیههای خود مواجه شدند که گفته میشود با کاهش التهاب ارتباط مستقیم دارد.
موشها در این آزمایش به دو گروه تقسیم شدند که هرکدام یک رژیم غذایی پرنمک داشتند.
موشهای گروه اول هروقت که میخواستند به غذای پرنمک دسترسی داشتند، اما موشهای گروه دوم فقط در یک بازه زمانی مشخص اجازه غذا خوردن داشتند که شبیه الگوی فستینگ مقطعی بود.
هردو گروه غذای یکسانی خوردند، اما موشهای گروه فستینگ کلیههای سالمتری داشتند و با التهاب کمتری دستوپنجه نرم میکردند. از این گذشته، ژنهایی در بدن این موشها فعال شده بود که در مصرف بهینه انرژی چربیها و کربوهیدراتها به کلیهها کمک میکرد.
پژوهشگران همچنین متوجه پیشرفت گلوکونئوژنز شدند؛ فرایندی که کلیهها به موجب آن گلوکز تولید میکنند. این امر میتواند نشانه ایجاد تغییرات متابولیکی گسترده بر اثر فستینگ باشد.
این یافتهها نشان میدهند که تغییر زمان غذا میتواند از کلیهها در برابر آسیب ناشی از رژیم غذایی نامناسب محافظت کند.
۳. ورزش به ریکاوری کلیهها کمک میکند
ورزش از قلب، عضلات و سوختوساز حمایت میکند. یک مطالعه جدید روی موشها نشان داده که ورزشکردن بعد از آسیبدیدگی کلیوی به بهبود عملکرد کلیهها کمک میکند.
پژوهشگران دریافتند موشهایی که چند هفته ورزش کرده بودند، پس از آسیب خونرسانی مجدد با سرعت بیشتری بهبود یافتند.
نشانههای آسیب کلیوی در موشهای گروه ورزش ظرف مدت سه روز تا حد زیادی برطرف شدند، اما موشهای گروه کمتحرک همچنان با علائم آسیبدیدگی دستوپنجه نرم میکردند.
سوپیا سیرز، دانشیار پزشکی مرکز علوم کاردیومتابولیک دانشکده پزشکی دانشگاه لوئیزویل و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «دادههای ما نشان میدهند که ورزش باعث افزایش مقاومت کلیه در برابر آسیبدیدگی میشود.»
او افزود: «مهمترین نکته این است که فعالیت بدنی برای سلامت کلیهها ضروری است.»
پژوهشگران هنوز درحال بررسی سازوکار این فرایند هستند. بعضیها به نقش سلولهای ایمنی ویژهای اشاره میکنند که به پاکسازی بافت آسیبدیده و ریکاوری آنها کمک میکنند.
سیرز افزود: «ساختار سلولهای ایمنی هم دستخوش تغییر میشود و سلولها نقش پررنگتری در مبارزه با التهاب و ریکاوری ایفا میکنند. درحالحاضر مشغول آزمایش هستیم تا ببینیم این فرایند دقیقاً چگونه عمل میکند.»
سیرز و همکارانش به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد ورزش حجم خون درون کلیهها را افزایش میدهد؛ امری که به کلیهها کمک میکند عملکرد بهتری در مقابله با فشارهای فیزیولوژیکی داشته باشند.
۴. برخی از سلولهای ایمنی ممکن است فشار خون را کنترل کنند
پژوهشهای جدید نشان میدهند که برخی از سلولهای ایمنی نقش مؤثری در کنترل فشار خون بالا دارند.
پژوهشگران در مطالعه فشار خون ناشی از نمک، که با مصرف غذاهای شور افزایش مییابد، دریافتند که حذف سلولهای ایمنی موسوم به سلولهای میلوئیدی نهتنها فشار خون را کاهش نمیدهد، بلکه باعث تشدید آن هم میشود.
موشهایی که فاقد این سلولها بودند، فشار خون بالاتری را تجربه کردند، نمک بیشتری در بدن خود داشتند و عملکرد رگهای خونی آنها ضعیفتر بود. این موشها همچنین نیتریک اکسید کمتری تولید کردند؛ ترکیبی که به شل شدن رگها و بهبود جریان خون کمک میکند.
این یافتهها نشان میدهند که دستکم برخی از سلولهای ایمنی در کنترل نمک اضافی رژیم غذایی مؤثر عمل میکنند. این کار با حمایت از دفع سدیم و بهبود عملکرد رگهای خونی انجام میگیرد.
جاسلین نسپو، پژوهشگر فیزیولوژی کلیه و پژوهشگر پسادکتری دانشگاه ادینبرو، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «یافتههای ما نشان میدهند که سیستم ایمنی در مواجهه با فشار خون بالا لزوماً علیه بدن عمل نمیکند و برخی از گلبولهای سفید از بدن در برابر فشار خون ناشی از نمک محافظت میکنند.»
وجود سازوکار مشابه در انسانها هنوز مشخص نیست. با اینحال، این یافتهها به درک بهتر تفاوتهای فردی در کنترل فشار خون کمک میکنند و شاید به کشف راهکارهای درمانی جدید برای فشار خون ناشی از نمک منجر شوند.
۵. تیم ریکاوری کلیهها در سیستم ایمنی
نقش سیستم ایمنی در کنترل فشار خون خلاصه نمیشود. مطالعه دیگری با بررسی موشها نشان داده که سیستم ایمنی نقش مهمی در ریکاوری کلیهها دارد.
پژوهشگران از تصویربرداری پیشرفته و ابزارهای ژنتیکی استفاده کردند تا عملکرد سلولهای ایمنی موسوم به ماکروفاژها را در کلیههای آسیبدیده موشها بررسی کنند و دریافتند که این سلولها در مراحل مختلف وظایف متفاوتی را برعهده میگیرند.
ماکروفاژها در مراحل اولیه آسیب وارد ناحیه آسیبدیده شده و در قسمت ملتهب کلیه تجمع میکنند تا به پاکسازی سلولی و فرایند ترمیم کمک کنند.
حذف برخی از این سلولها قبل از بروز آسیب میتواند مؤثر باشد، اما حذف آنها در مرحله ترمیم باعث کندشدن روند بهبودی میشود، بافت آسیبدیده را به حال خود میگذارد و به افزایش خطر ایجاد اسکار بلندمدت در کلیه دامن میزند.
ولید رحمانی، پژوهشگر دانشگاه واشینگتن در سنتلوئیس و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «هدف این است که ببینم ماکروفاژها بعد از آسیب حاد کلیوی چگونه عمل میکنند. برخی از ماکروفاژها التهابآفرین و آسیبزا هستند، اما برخی دیگر نقش محافظتی دارند و به ترمیم کلیهها کمک میکنند.»
این یافتهها نشان میدهند که شناخت پژوهشگران از عملکرد کلیهها دوچندان شده است: سلولهای ایمنی نه کاملاً «مفید» و نه کاملاً «مضر» هستند. اثربخشی آنها بسته به زمان فعالیت، محل قرارگیری و پیامهایی که از بافتهای اطراف دریافت میکنند متفاوت است.
امیدواریم که با شناخت بهتر این فرایند بتوانیم در آینده به راهکارهای درمانی جدیدتری برسیم و از سلولهای ایمنی خودِ کلیهها برای ترمیم و کاهش اسکار استفاده کنیم.
کلیهها فراتر از یک فیلتر هستند
کلیهها فراتر از یک فیلتر ساده هستند و در پنج مطالعه فوق بهعنوان بخشی از شبکه ارتباطی بدن ظاهر شدهاند. کلیهها بر رفتار، سوختوساز، فشار خون و پاسخهای ایمنی اثر میگذارند.
این یافتهها هنوز بهطور کامل به اثبات نرسیدهاند، اما درمجموع از تغییر کلی دیدگاه دانشمندان حکایت دارند: اینکه کلیهها فراتر از یک فیلتر تصفیهکننده عمل میکنند و برخلاف تصور رایج نقش بسزایی در سلامت کلی بدن دارند.
