تیرامین در بیشتر افراد بیضرر است، اما در افرادی که به آن حساسیت دارند باعث بروز علائم آزاردهنده میشود. در این مقاله با علائم حساسیت به تیرامین و روشهای کنترل آن آشنا خواهید شد.
زوئی در ۴۵ سالگی تصور میکرد که شناخت خوبی از بدنش دارد، تا اینکه ناگهان با تپش قلب شدید و اضطراب طاقتفرسا مواجه شد که خودش آنها را به استرس کاری نسبت میداد. آنروز فقط یک تکه پیتزای پپرونی و یک عدد موز خورده بود. اما وقتی چند ساعت بعد از خوردن پاستا با پنیر و یک لیوان شراب قرمز، که شام همیشگیاش بود، با یک سردرد شدید مواجه شد، به ارتباط علائم خود با غذا شک کرد؛ بهویژه وقتی که شب بعد همان غذا را خورد و دوباره با همان علائم مواجه شد.
زوئی برای یافتن پاسخ به دنیای تغذیه رجوع کرد و متوجه شد که بدنش به سطح بالای تیرامین واکنش نشان میدهد. تیرامین ترکیبی طبیعی است که در پنیرهای کهنه مانند پارمزان، گوشتهای فرآوریشده و شراب قرمز یافت میشود. انباشت این ترکیب در بدن زوئی باعث بروز واکنشهای آزاردهنده شده بود.
حساسیت به تیرامین زمانی رخ میدهد که بدن به دلیل کمبود آنزیم مونوآمین اکسیداز-آ نتواند تیرامین را بهطور کامل تجزیه کند. کمبود این آنزیم موجب بروز علائمی مانند افزایش ناگهانی فشار خون، تپش قلب، حالت تهوع، میگرن و اضطراب میشود. سطح پایین آنزیم مونوآمین اکسیداز-آ ممکن است به دلایل ژنتیکی یا مصرف بعضی از داروها باشد. میگرن مزمن نیز در بین این افراد شایع است. علائم معمولاً ۱ تا ۱۲ ساعت بعد از مصرف غذاهای حاوی تیرامین بروز پیدا میکنند.
برای بررسی اینکه آیا ناراحتی شما از حساسیت به تیرامین نشأت میگیرد یا خیر، بهتر است علائم و رژیم غذایی خود را کنترل کنید. تیرامین میتواند بهصورت پنهانی در بدن انباشته شود، بهویژه اگر ندانسته غذاهای سرشار از تیرامین بخورید. تحقیقات نشان میدهند که آگاهی نقش بسزایی در شناسایی و کنترل حساسیتها و موارد عدم تحمل غذا ایفا میکند.
سیستم دفاعی بدن در برابر تیرامین
آنزیم مونوآمین اکسیداز-آ وظیفه تجزیه انتقالدهندههای عصبی یا ترکیبات شیمیایی مغز مانند سروتونین، دوپامین و نوراپینفرین را برعهده دارد و ترکیبات آمینه موجود در غذا مانند تیرامین را درهم میشکند. سطح این ترکیبات شیمیایی باید متعادل باشد، زیرا انباشت بیش از اندازه آنها موجب اختلالات عصبی میشود.
ژن مونوآمین اکسیداز-آ میزان فعالیت این آنزیم را تنظیم میکند. تفاوتهای ژنتیکی سرعت تجزیه تیرامین را کاهش میدهند و باعث افزایش حساسیت به تیرامین میشوند. این تفاوتها در بعضی از افراد باعث کاهش اثربخشی داروهای ضدافسردگی میشوند.
استرس مزمن نیز به این مشکل دامن میزند، زیرا سطح نوراپینفرین را بالا میبرد و فعالیت حداقلیِ مونوآمین اکسیداز-آ را تشدید کند که باعث افزایش شدت علائمی مانند فشار خون بالا و نوسانات خلقی میشود. از آنجا که علائم معمولاً چند ساعت بعد از مصرف غذاهای حاوی تیرامین بروز پیدا میکنند، تشخیص آنها دشوارتر میشود.
حساسیت به تیرامین ممکن است با عارضههای زیر همراه باشد:
۱. میگرن: افزایش ناگهانی نوراپینفرین بر اثر تیرامین باعث تنگشدن عروق خونی و فعالشدن مسیرهای درد در مغز میشود. این امر معمولاً با تأخیر رخ میدهد و ممکن است چند ساعت بعد از صرف غذا بروز پیدا کند که تشخیص آن را دشوارتر میکند.
۲. اضطراب و نوسانات خلقی: افزایش بیش از حد نوراپینفرین میتواند تعادل هیجانی شما را مختل کند. نتایج یک مطالعه نشان داد که بعضی از گونههای ژنتیکی با شدت اضطراب پایه در بیماران روانی ارتباط مستقیم دارند که از نقش کلیدی آنزیم مونوآمین اکسیداز-آ در سلامت روان حکایت دارد.
۳. بحران فشار خون بالا: در افرادی که از داروهای مهارکننده آنزیم مونوآمین اکسیداز-آ (یک داروی ضدافسردگی که از تجزیه بعضی از انتقالدهندههای عصبی جلوگیری میکند) استفاده میکنند، مصرف غذاهای حاوی تیرامین باعث افزایش خطرناک فشار خون میشود. این پدیده اولینبار در سال ۱۹۶۰ تحت عنوان «واکنش پنیر» در مرکز توجه قرار گرفت. حتی مقدار کمی پنیر (بین ۶ تا ۱۰ میلیگرم تیرامین) هم میتواند در افراد حساس عوارض ایجاد کند. ۳۰ گرم پنیر چدار حدود ۴۲ میلیگرم تیرامین دارد.
تشخیص حساسیت به تیرامین
ثبت مواد غذایی مصرفی و حالتهای روحی به شما کمک میکند که متوجه شوید کدام غذاها باعث بروز علائم میشوند و تا چه اندازه میتوانید عوارض جانبی را تحمل کنید (اثر «آستانه تحمل»).
اقداماتی که باید انجام دهید:
- تمام چیزهایی را که میخورید و مینوشید، همراه با زمان و مقدار آنها یادداشت کنید.
- حالتهای روحی و هر علامتی را که حس میکنید (مانند سردرد، تهوع، تعریق، تپش قلب یا اضطراب)، یادداشت کنید. واکنش به ترکیبات غذایی معمولاً با چند ساعت تأخیر بروز پیدا میکنند.
- سطح استرس، خواب و هر عامل دیگری را که ممکن است بر علائم اثر بگذارند، کنترل کنید.
- یادداشتهای خود را یک تا دو هفته بعد مرور کنید و دنبال الگوهای ثابت باشید. برای نمونه، اگر بعد از خوردن مرغ مانده از وعده قبلی دچار سردرد شدید، میفهمید که باید از این گزینه پرهیز کنید.
کنترل حساسیت به تیرامین
کنترل حساسیت به تیرامین ممکن است در آغاز دشوار به نظر برسد، اما اگر این کار را به مراحل سادهتر تقسیم کنید و پیشرفت خود را با یادداشتبرداری زیر نظر بگیرید، آسانتر خواهد شد. بدین ترتیب میتوانید از آگاهی خود در انتخاب مواد غذایی استفاده کنید و عادتهایی بسازید که باعث بهبود حالتان میشوند.
۱. غذاهای تازه را انتخاب کنید
بهجای غذاهای کهنه، تخمیری یا فرآوریشده، از گوشت، ماهی، میوه و سبزیجات تازه استفاده کنید. برای نمونه، بهجای چدار کهنه از پنیر موتزارلا یا ریکوتا و و بهجای سالامی از بوقلمون تازه استفاده کنید.
از مصرف مواد غذایی ترشیده، باقیمانده وعدههای قبلی که بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت از زمان تهیه آنها میگذرد، یا هر چیزی که «تاریخ مصرف» آن گذشته خودداری کنید. میزان تیرامین در غذاهای کهنه و فاسد چندبرابر میشود.
از غذاها به شکل درست نگهداری کنید. باقیمانده وعدههای قبلی را بلافاصله پس از خنک شدن در فریزر بگذارید و غذاهای پختنی را ظرف ۴۸ ساعت میل کنید.
۲. استرس را کنترل کرده و یک برنامه منظم تنظیم کنید
استرس میتواند واکنشهای ناشی از تیرامین را تشدید کند. فعالیتهای ساده مانند تنفس عمیق، مدیتیشن یا یوگای سبک را امتحان کنید. به زمان خواب و وعدههای غذایی خود نظم بدهید تا بدنتان در مواجهه با فشارها عملکرد بهتری داشته باشد.
۳. آستانه تحمل خود را پیدا کنید
آستانه تحمل هر فرد در مواجهه با تیرامین متفاوت است. اگر بعد از مصرف بعضی از غذاها دچار علائم شدید، کمتر بخورید یا برای چند روز از آن غذا پرهیز کنید تا بدنتان فرصت بازیابی پیدا کند. اگر مطمئن نیستید، یادداشتهای خود را به متخصص تغذیه نشان دهید. متخصص در شناسایی محرکها و غذاهای بیخطر به شما کمک خواهد کرد. انجام آزمایش ژنتیک نیز به شما کمک میکند که در تنظیم رژیم غذایی خود نیاز کمتری به آزمون و خطا پیدا کنید. اما بهتر است تغییرات را از پایه شروع کنید.
