براساس یافتههای این مطالعه بزرگ که در نشریه دیابت انتشار یافته است، تیرزپاتاید، داروی محبوب دیابت که با نام تجاری مانجارو و زپباند عرضه میشود، خطر ابتلا به نوع حاد و کورکننده بیماری چشمی دیابتی را در افرادی که سابقه آسیبهای چشمی داشتهاند، بیش از دوبرابر افزایش میدهد.
این مطالعه نشان داد که ۱.۱ درصد از مصرفکنندگان تیرزپاتاید به رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو مبتلا شدند؛ یک بیماری حاد چشمی که به واسطه دیابت موجب نابینایی میشود. آمار مبتلایان در بین افرادی که تیرزپاتاید مصرف نمیکردند تنها ۰.۵ درصد بود.
بیشتر موارد ابتلا در بین بیمارانی بوده که پیشتر به دلیل دیابت دچار آسیبدیدگی شبکیه شده بودند.
دادههای حدود ۷ هزار بیمار
محققان سوابق پزشکی الکترونیکی بالغ بر ۶ هزار و ۸۰۰ بزرگسال مبتلا به دیابت نوع ۲ را با استفاده از دادههای مرکز دیابت کالج سلطنتی لندن مورد بررسی قرار دادند. محققان در این مطالعه ۳ هزار و ۴۳۵ بیمار را که بهمدت دستکم ۶ ماه تیرزپاتاید مصرف کرده بودند، با تعداد مشابه بیمارانی که تیرزپاتاید مصرف نکرده بودند، مورد مقایسه قرار دادند.
مطالعه فوق بر بیمارانی تمرکز داشت که قبل و بعد از مصرف تیرزپاتاید در اکتبر ۲۰۲۲ تحت غربالگری چشم قرار گرفته بودند. بیماران با دقت و براساس جنسیت، مدت زمان ابتلا به دیابت، کنترل قند خون، وضعیت سلامت شبکیه و داروهای مصرفی دستهبندی شده بودند.
نرخ شیوع رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو در بین کل دیابتیها حدود ۲.۳ تا ۷.۵ درصد است.
محققان دریافتند که مصرف تیرزپاتاید با افزایش بیش از دوبرابری احتمال ابتلا به رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو همراه بوده که ۱۱۵ درصد بیشتر از افرادی است که تیرزپاتاید مصرف نمیکردند.
این آمار معادل حدود ۷ مورد ابتلا در هر هزار بیمار مصرفکننده تیرزپاتاید است.
رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو باعث ایجاد عروق خونی غیرطبیعی در ناحیه شبکیه و یا عصب بینایی میشود که درصورت عدم درمان موجب نابینایی خواهد شد.
این عارضه حادترین مرحله رتینوپاتی دیابتی است که از عوارض دیابت به شمار میرود.
عدم درمان این عارضه موجب خونریزی زجاجیه، پارگی شبکیه و گلوکوم نئوواسکولار میشود که همگی میتوانند باعث نابینایی شوند. فتوکواگولاسیون لیزری، تزریق دارو و عمل جراحی به پیشگیری یا کاهش روند افت بینایی کمک میکنند.
زمانبندی و عوامل خطر
میانگین زمان تشخیص رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو در بیمارانی که تیرزپاتاید مصرف میکردند، حدوداً ۱۱ ماه بعد از آغاز دارو بود. بیشتر بیماران پیشتر دچار آسیب خفیف شبکیه و تورم ناشی از دیابت شده بودند.
اما بیمارانی که سابقه آسیبدیدگی شبکیه نداشتند، در مورد ابتلا به عوارض چشمی با خطر کمتری مواجه بودند. در بین افراد این گروه، مصرف تیرزپاتاید با ۲۷ درصد کاهش احتمال ابتلا به رتینوپاتی در دوره رهگیری همراه بود.
تغییر ناگهانی قند خون و خطرات چشمی
تیرزپاتاید با تقلید از هورمونهای طبیعی بدن باعث تحریک ترشح انسولین و سرکوب اشتها میشود و قند خون بیمار را به شدت کاهش میدهد. تحقیقات قبلی نشان دادهاند که کاهش سریع قند خون باعث تشدید زودهنگام رتینوپاتی دیابتی میشود، زیرا تغییر ناگهانی سطح قند خون فشار زیادی به عروق خونی ظریف شبکیه وارد میکند.
دکتر مینال آگاروال، متخصص بیناییسنجی، که نقشی در این مطالعه نداشت، توضیح داد که این پدیده از قدیم با کنترل شدید قند خون مرتبط بوده است. کاهش قند خون میتواند جریان خون را دستخوش تغییر کند و باعث مختل شدن سد خونی-شبکیهای شود که به شبکیه چشم لطمه میزند.
بیماران حاضر در این مطالعه با کاهش متوسط ۰.۴ درصدی هموگلوبین A1c (میانگین قند خون در ۲ تا ۳ ماه گذشته) مواجه شدند که کاهش نسبتاً ناچیزی به شمار میآید. از اینرو، ارتباط بین افزایش نرخ رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو با مصرف تیرزپاتاید به احتمال زیاد دلیلی فراتر از افت سریع قند خون دارد.
آگاروال افزود: «اما این امر به معنای پرهیز از تجویز تیرزپاتاید برای بیماران نیست. تجویز این دارو باید با پایش مناسب و کاهش تدریجی قند خون انجام شود.»
اهمیت پایش سلامت چشم
یافتههای این مطالعه بر ضرورت پایش منظم چشم در بیمارانی تأکید دارد که تیرزپاتاید مصرف میکنند؛ بهویژه آن دسته از افرادی که سابقه آسیبدیدگی شبکیه را دارند.
آگاروال گفت بیمارانی که این دارو را مصرف میکنند، باید با علائم هشداردهنده رتینوپاتی دیابتی آشنایی داشته باشند.
این علائم شامل موارد زیر هستند:
- تغییر ناگهانی در وضعیت بینایی
- مشاهده لکه یا سایههای تیره در میدان دید مرکزی یا محیطی (اسکوتوما)
- مشاهده جرقه نوری که ممکن است نشانه کشیدگی یا پارگی شبکیه باشد
- اعوجاج خطوط صاف که میتواند نشانه تورم شبکیه باشد
آگاروال افزود: «راهکار اصلی برای پیشگیری یا مدیریت رتینوپاتی در بیمارانی که باید قند خونشان را پایین بیاورند، کنترل قند و چربی خون و کاهش تدریجی قند جهت جلوگیری از افت ناگهانی هموگلوبین A1c است؛ بهویژه اگر بیمار مدتها نسبت به دیابت خود بیتفاوت بوده باشد.»
محققان تأکید کردند که تیرزپاتاید مزایای قابلتوجهی در کنترل قند خون و پیشگیری از عوارض بلندمدت دیابت دارد، اما پزشکان باید خطرات احتمالی را با دقت زیر نظر بگیرند؛ بهویژه اگر بیمار پیشتر دچار امراض چشمی بوده باشد.
شرکت ایلای لیلی، که داروی تیرزپاتاید را تولید میکند، به درخواست ما برای اظهارنظر در اینباره پاسخ نداد.
