نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو
استیلای فزاینده چین در بنادر آفریقا بهویژه در سواحل اقیانوس اطلس در کنار تقویت روابط نظامی و کارزار تبلیغاتی پکن در رابطه با اقدامات تجاوزگرانه این کشور، تهدیدی نوظهور برای امنیت ملی دیگر کشورها به شمار میرود.
داگوین اندرسون، ژنرال نیروی هوایی آمریکا، در نشست کمیته نیروهای مسلح سنا در ژوئیه ۲۰۲۵ هشدار داد که آفریقا بهزودی به میدان اصلی رقابت جهانی تبدیل خواهد شد و چین، روسیه و گروههای تروریستی تهدیدات فزاینده خود را متوجه امنیت ملی آمریکا خواهند کرد.
اندرسون که برای رهبری ستاد فرماندهی ارتش آمریکا در آفریقا انتخاب شده است، بر تغییر رویه چین از تعامل اقتصادی به حضور نظامی فزاینده و عملیات اطلاعاتی تهاجمی در قاره آفریقا تأکید دارد. او بهطور مشخص درباره سرمایهگذاریهای چین در بنادر آفریقا بهویژه در سواحل اقیانوس اطلس ابراز نگرانی کرده است، زیرا میتواند درصورت بروز درگیری از این بنادر برای محدود کردن دسترسی آمریکا استفاده کند.
شرکتهای دولتی چین در حدود یکسوم از ۲۳۱ بندر آفریقا سهامدار هستند که شامل ۷۸ تأسیسات در ۳۲ کشور میشود. چین عمدتاً بر غرب آفریقا تمرکز داشته و در ۳۵ بندر غربی نفوذ دارد، اما تعداد بنادر تحت نفوذ چین در شرق این قاره فقط ۱۷ مورد است. بسیاری از این بنادر از سوی کشتیهای نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق چین برای انجام مانورهای نظامی مورد استفاده قرار گرفتهاند. سلطه روزافزون پکن شامل بنادر اصلی نیجریه، تانزانیا و نامیبیا نیز میشود.
حضور قدرتمند چین در بنادر غرب آفریقا، دسترسی نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق چین به اقیانوس اطلس را افزایش میدهد و این کشور را وارد دایره امنیتی آمریکا میکند؛ منطقهای که دفاع از آن به دلیل کمبود جزایر و نقاط پشتیبانی، بسیار دشوارتر از مناطق اقیانوس آرام است. آفریقا تنها ۴ هزار و ۸۰۰ کیلومتر با سواحل شرقی آمریکا فاصله دارد که تقریباً با مسافت نیویورک تا کالیفرنیا برابری میکند. این یعنی وجود یک پایگاه تدارکاتی چین در سواحل اقیانوس اطلس میتواند شهرهایی مانند نیویورک، واشینگتن دیسی و آتلانتا را در تیررس زیردریاییهای این کشور قرار دهد.
زیردریاییهای هستهای چین میتوانند برای یک مدت طولانی درون دریاها تردد کنند، اما در اقیانوس اطلس امکان دریافت پشتیبانی و تجدید آماد ندارند. راهاندازی یک پایگاه این مشکل را حل کرده و نهتنها امکان استقرار پایدار نیروهای چینی را مهیا میکند، بلکه شرایط را برای استقرار پیشدستانه با هدف جمعآوری اطلاعات، تسلیح موشکهای کانتینری و ایجاد اخلال در عملیات آمریکا یا متحدان این کشور فراهم میسازد.
کشتیهای نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق چین از سال ۲۰۰۰ تاکنون ۵۵ مرتبه در بنادر آفریقا پهلو گرفتهاند که از جمله میتوان به بنادر کشورهای غرب آفریقا مانند مراکش و موریتانی اشاره کرد. این امر از برنامهریزی چین برای گسترش استفاده نظامی از این تأسیسات حکایت دارد. مستحکم شدن جای پای چین در سواحل آفریقا، شرایط را برای حزب کمونیست چین فراهم میکند تا بر تجارت جهانی اثر بگذارد و قدرت خود را در هردو سوی اقیانوس اطلس به رخ بکشد.
پکن پیشتر تمایل خود را برای تبدیل بنادر تجاری به زیرساختهای نظامی نشان داده است. برای نمونه، میتوان به پروژه سال ۲۰۱۸ این کشور در جیبوتی اشاره کرد که گروه بازرگانی دولتی چین به موجب آن تصمیم گرفت در کنار یک بندر تجاری برای نیروی دریایی خود یک پایگاه اختصاصی بسازد. نام هفت بندر دیگر در آفریقا در سواحل اقیانوس اطلس و غرب اقیانوس هند بهعنوان گزینههای احتمالی چین برای گسترش فعالیتهای نظامی مطرح شده است.
علاوه بر ساخت پایگاه، چین همکاریهای نظامی دوجانبه با کشورهای آفریقایی را به سرعت گسترش میدهد. در سال ۲۰۰۰، کمتر از ۵ درصد از تسلیحات آفریقا از طریق چین تأمین میشد. در حال حاضر، خودروهای زرهی ساخت چین در ۷۰ درصد از کشورهای آفریقایی به کار گرفته میشوند و این کشور به بزرگترین تأمینکننده تسلیحاتی قاره آفریقا تبدیل شده است. آموزش افسران نیز به همین صورت بوده و از کمتر از ۲۰۰ افسر آفریقایی آموزشدیده در چین در آغاز قرن به بالغ بر ۲ هزار نفر رسیده است.
چین از سال ۲۰۰۶ تاکنون ۲۰ رزمایش مشترک با ارتشهای آفریقایی برگزار کرده که از نظر مقیاس و پیچیدگی سیر صعودی داشتهاند. برای نمونه، میتوان به برگزاری رزمایشهای زمینی و دریایی با تانزانیا و موزامبیک در اوت ۲۰۲۴ و رزمایشهای هوایی اخیر با مصر اشاره کرد. پکن یک ماه بعد وعده داد که ۱ میلیارد یوآن صرف پشتیبانی از نیروهای مسلح آفریقا خواهد کرد، به ۶ هزار نیرو آموزش خواهد داد و از ۵۰۰ افسر جوان برای آموزش، گشتزنی و رزمایش مشترک میزبانی خواهد کرد.
حزب کمونیست چین برای موجه جلوه دادن حضور نظامی فزاینده خود در آفریقا به یک کارزار تبلیغاتی هماهنگ متوسل شده که سعی دارد دیدگاه مردم آفریقا را نسبت به چین دستخوش تغییر کند. رژیم چین از طریق رسانههای دولتی مانند سیجیتیان و شینهوآ، همکاری با رسانههای محلی، برنامههای آموزشی خبرنگاران و شبکههای ماهوارهای مانند استارتایمز، تصویر یک شریک دستودلباز را از خود به نمایش میگذارد که گویی اهل مداخلهجویی نیست و همزمان آمریکا را با زیرکی تمام زیر سؤال میبرد.
این اقدامات بخشی از راهبرد گسترده «جنگ رسانهای» پکن هستند که در قالب ارائه محتوای بینالمللی رایگان یا ارزان به اتاقهای خبر آفریقایی و تأمین مالی مبادلات رسانهای و سمینارها انجام میگیرد. مرکز مطبوعات چین-آفریقا، خبرنگاران آفریقایی را در دورههای دهماهه به اتاقهای خبر چینی میفرستد تا درباره فعالیتهای حزب کمونیست گزارش تهیه کنند و روایتهای مطلوب پکن را اشاعه دهند. حزب کمونیست چین بهطور فزاینده از خبرنگاران آفریقایی در دستگاه تبلیغاتی خود استفاده میکند؛ تغییری بزرگ نسبت به دهه ۱۹۹۰ که در آن مقطع خبرنگاران چینی نقش اصلی را در پوششهای خبری ایفا میکردند. این تغییر رویه به دستگاه تبلیغاتی چین شکل و شمایل بومی بخشیده است.
حزب کمونیست چین با استفاده از بنادر، آموزش نظامی و کارزارهای تبلیغاتی به شکل سیستماتیک در حال تضعیف آمریکا بوده و در پی دستیابی به قدرت برابر در حوزه دریایی است. آفریقا به عرصه پیادهسازی بلندپروازیهای راهبردی پکن در حوزه نظامی، اقتصادی و ایدئولوژیک تبدیل شده است.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
