تقلای شی جینپینگ برای حفظ قدرت در پایان ماه اوت به اوج خود رسید. این درحالی است که مقامات حزب کمونیست چین اداره امور کشور را بدون نیاز به او برعهده گرفتهاند.
اکنون پرسش اصلی به آینده حزب کمونیست چین و نحوه مدیریت جمهوری خلق چین در دوره پرتلاطم فروپاشی اقتصادی مربوط میشود. آیا حزب کمونیست برای حفظ مشروعیت خود در ورطه ایدئولوژی فروخواهد غلتید؟ حزب کمونیست تا چه زمانی میتواند به بقای خود ادامه دهد؟ آن هم در شرایطی که قدرتهای خارجی از جمله آمریکا به دنبال تثبیت شرایط هستند تا تبعات اقتصادی جهانی به حداقل برسد.
واپسین تلاشهای شی، که همچنان ادامه دارد، در پایان اوت با واکنش قاطع مخالفان او در حزب کمونیست مواجه شد و آخرین حامیان نیز به حاشیه رانده شدند. با اینحال، بعضی از نزدیکان او از جمله لی چیانگ، نخستوزیر چین، کای کی، عضو ارشد دبیرخانه حزب کمونیست، عضو میانرده کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب و مدیر اداره کل حزب، و دینگ شهشیانگ، معاون اول نخستوزیر، به شدت تحت نظر قرار دارند تا معلوم شود که آیا میتوانند به بازگشت لحظهآخری شی و بازپسگیری قدرت کمک کنند یا خیر. حامیان باقیمانده شی در سمتهای عالی از جانب خود او منصوب شدهاند و اساساً با سقوط شی دیگر جایی در حزب نخواهند داشت.
بزرگان حزب کمونیست چین در نشست محرمانه سالانه خود در مجموعه بیدایهه در اوایل اوت به ژنرال ژانگ یوشیا، معاون ارشد کمیسیون مرکزی نظامی، چراغ سبز نشان دادند تا درصورت لزوم از دسترسی شی به زنجیره فرماندهی جلوگیری کند.
احتمالاً خبر قطعی انتقال قدرت، که ممکن است با ادبیات سیاسی ملایمتری اعلام شود، در چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی حزب کمونیست در ماه اکتبر به اطلاع عموم خواهد رسید. به گزارش منابع حاضر در نشست بیدایهه، قرار بر این بود که بازنشستگی داوطلبانه شی به مشکلات سلامتی او نسبت داده شود.
اما شکی نیست که مخالفان شی و بهویژه افرادی که بر هو جینتائو (دبیرکل حزب از ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ و رهبر ارشد حزب از ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳) تمرکز دارند، بر این باورند که بقای حزب کمونیست به سرنگونی موفقیتآمیز شی بستگی خواهد داشت. شی هنوز حامیان زیادی دارد که میتوانند در حمایت از او وارد صحنه شوند. مرزبندیها از چند ماه قبل مشخص شده و نیروها در برابر یکدیگر صفآرایی کردهاند.
در اطلاعیه روز ۳۰ ژوئیه درباره تاریخ چهارمین نشست عمومی هیچ اشارهای به شی نشد. از اینرو، شی میداند که حزب به توانایی خود در حذف او اطمینان دارد. او در این مدت سرگرم چانهزنی بر سر بقای خود بوده و همزمان سعی داشته تا سر در بیاورد که آیا از نظر سیاسی و در ارتش آزادیبخش خلق از پشتوانه لازم برای جلوگیری از کودتا برخوردار است یا خیر.
ژنرال ژانگ، که قرار بود عضو اصلی تیم انتقال قدرت در امور نظامی باشد، مورد حمایت لیو یوآن، ژنرال بازنشسته ارتش، قرار دارد که برای این کار از نو به خدمت گرفته شده است. این فرایند شامل محدود کردن آزادی عمل شی و کنترل خانواده او خواهد بود. در زمان موعود نیز تماس شی با رهبران خارجی و حامیان داخلی او محدود خواهد شد. از این گذشته، حضور او در رویدادهای عمومی در ماه اوت محدودتر شده بود.
قدرت شی در فرماندهی ارتش آزادیبخش خلق و نیروهای امنیتی از طریق زنجیره فرماندهی قطع خواهد شد و ارتش کنترل کامل رسانهها را به دست خواهد گرفت.
اما بعد از تمام این اتفاقات این پرسش مطرح میشود که چه بر سر چین خواهد آمد؟ جمهوری خلق چین تا چه زمانی دوام خواهد داشت؟ حتی اگر پوسته ظاهری این جمهوری پابرجا بماند، آیا چین یکپارچه باقی خواهد ماند یا از نو به دوران جنگسالاری بازخواهد گشت و مناطق نظامی مهم کشور به دست اربابان جنگ خواهد افتاد؟ وضعیتی که با سقوط دودمان چینگ در حدود سال ۱۹۱۲ کلید خورد و تا بعد از به قدرت رسیدن مائو در سال ۱۹۴۹ همچنان ادامه داشت.
آیا حزب کمونیست بعد از سقوط شی- احتمالاً وانگ یانگ که در فاصله سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ بهعنوان رئیس کمیته ملی کنفرانس مشورتی سیاسی خلق چین خدمت میکرد، نقش دبیرکل جدید و رهبر جمهوری خلق چین را برعهده خواهد گرفت- بهطور موقت اوضاع را آرام خواهد کرد تا اقتصاد کشور بازسازی شود و ناآرامیهای اجتماعی به حداقل برسد؟
احتمالاً همینطور خواهد بود. اما وانگ ۷۰ سال دارد (شی دو سال بزرگتر است و ۷۲ سال دارد) و احتمالاً در کوتاهمدت مورد قبول جناحهای مختلف قرار خواهد گرفت. با اینحال، او بهعنوان فردی که بتواند دست به تغییرات بنیادین بزند یا به جلوگیری از روند فروپاشی چین کمک کند، شناخته نمیشود.
وانگ مورد حمایت هو چونچوآی ۶۲ ساله، معاون نخستوزیر سابق (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳)، خواهد بود که انتظار میرود به نخستوزیری برسد.
اما نباید انتظار داشت که ژانگ به راحتی کنار بکشد. او در مقابله با شی و برکناری او شجاعانه ظاهر شده و نقش بسزایی در این مسیر ایفا کرده که بزرگان حزب بدون او موفق به انجام آن نمیشدند. آیا نفوذ او بعد از انتقال قدرت کارساز خواهد بود؟ او فرزند یکی از فرماندهان اولیه ارتش آزادیبخش خلق است و شاید به فکر دستیابی به سمتهای راهبردیتر باشد. آیا ممکن است که ژانگ بهجای دبیرکل حزب به ریاست کمیسیون مرکزی نظامی برسد؟
ژانگ بهطور پیشفرض بهعنوان فردی شناخته میشود که قرار است شخص اول کشور را بعد از شی انتخاب کند. این موضوع باعث شده که ژانگ از سوی جناح شی مورد هدف قرار بگیرد؛ جناحی که سعی دارد بیسروصدا بر سر قدرت بماند.
نمایش ادامه خواهد یافت: نشست سازمان همکاری شانگهای از ۳۱ اوت تا ۱ سپتامبر در تیانجین برگزار شد. شی، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در این نشست حضور داشتند. شی روی کاغذ میزبان بود. حزب کمونیست چارهای جز این نداشت که اجازه دهد شی در این نشست حضور پیدا کند. درواقع، حزب بر حضور شی پافشاری کرد تا تداوم رهبری حزب را به رخ بکشد. اما بزرگان حزب از جمله ژانگ در این رویداد بر اقدامات و اظهارات شی نظارت داشتند.
سازمان همکاری شانگهای مانند بریکس هماهنگی خود را از دست داده و بیشتر به نشستی برای گردهمایی کشورهای اوراسیا تبدیل شده که بهرغم روابط خصمانه بسیاری از کشورهای عضو برگزار میشود. چنانکه انتظار میرفت، بیانیههای پایانی این نشست بیشتر جنبه نمایشی داشتند. با اینحال، برگزاری این نشست و رژه نظامی روز ۳ سپتامبر در پکن از این حکایت دارد که شی بدون ایجاد دردسر با سرنوشت خود کنار خواهد آمد. شی در هردو رویداد بیحوصله به نظر میرسید و کار خاصی برای تغییر نظر حزب مبنی بر کنارهگیری او از رهبری «مادامالعمر» حزب انجام نداد. با اینحال، تا زمانی که انتقال قدرت بهطور کامل انجام نشود، چهرههای کهنهکار حزب آرام و قرار نخواهند گرفت.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: گریگوری کاپلی رئیس انجمن مطالعات راهبردی بینالمللی واشینگتن و سردبیر مجله آنلاین «دفاع و سیاست راهبردی خارجی» است. کاپلی که در استرالیا متولد شده، نشان استرالیا را دریافت کرده و بهعنوان کارآفرین، نویسنده، مشاور دولتی و سردبیر نشریه دفاعی فعالیت داشته است.
