یافتههای یک مطالعه جدید باعث شده که فرضیههای قدیمی درباره ارتباط هورمونهای مردانه با سرطان زیر سؤال بروند.
وقتی پژوهشگران علت شیوع بیشتر و نرخ مرگومیر بالاتر گلیوبلاستوما در آقایان را بررسی میکردند، انتظار داشتند که تستوسترون به تشدید بیماری دامن میزند. اما نتیجه نهایی چیز دیگری بود.
مطالعه جدید پژوهشگران کلینیک کلیولند، که در نشریه نیچر منتشر شده است، فرضیههای قدیمی درباره ارتباط هورمونهای مردانه با سرطان مغز را زیر سؤال برده است.
نتایج نشان میدهند که تستوسترون به کاهش سرعت پیشرفت گلیوبلاستوما کمک میکند؛ نوعی سرطان تهاجمی مغز که شیوع آن در آقایان ۶۰ درصد بیشتر است.
دکتر آنتونی لتای، مدیر مؤسسه ملی سرطان، که زیر نظر مؤسسه ملی سلامت آمریکا فعالیت میکند، در بیانیهای گفت: «نتیجه بهدستآمده غافلگیرکننده و نویدبخش است و میتواند مسیر توسعه درمانهای جدید را برای سرطان کشنده گلیوبلاستوما هموار کند.»
گلیوبلاستوما حدود ۱۴ درصد از کل تومورهای مغزی شناساییشده در آمریکا را شامل میشود. هرساله بهطور متوسط بیش از ۱۲ هزار مورد جدید شناسایی میشود. شانس زندهماندن بیماران مبتلا به گلیوبلاستوما در ۲۰ سال گذشته اندکی بهبود یافته است، اما عمدتاً جزئی بوده و به ۱ یا ۲ سال محدود میشود. شانس زندهماندن بلندمدت- ۵ سال یا بیشتر- تغییری نکرده است.
تأثیر تستوسترون بر عملکرد سیستم ایمنی
دانشمندان مدتها بر این باور بودند که هورمونهای مردانه مانند تستوسترون با تضعیف واکنش سیستم ایمنی در مواجهه با برخی از سرطانها به روند رشد تومورها سرعت میبخشند. اما مطالعه جدید چیز دیگری میگوید: تستوسترون در آقایان سرعت رشد گلیوبلاستوما را کاهش میدهد. جالب اینجاست که مهار تستوسترون به رشد سریعتر تومورها منجر شد که نشان میدهد این هورمون نقش محافظتی دارد.
پژوهشگران متوجه شدند بیمارانی که به دلایل دیگر تحت درمان جایگزینی تستوسترون قرار داشتند، در مقایسه با بیمارانی که تحت هورموندرمانی نبودند، ۳۸ درصد کمتر در معرض خطر مرگومیر قرار داشتند.
این مطالعه بر نحوه تعامل تستوسترون با سلولهای ایمنی میکروگلیا تمرکز داشت.
تستوسترون در شرایط عادی میکروگلیا را کنترل میکند. اگر تستوسترون نباشد، این سلولها باعث ایجاد التهاب میشوند؛ اتفاقی که بر واکنش بدن به استرس اثر میگذارد، توان دفاعی سیستم ایمنی را به حداقل میرساند و درنهایت به رشد تومور دامن میزند.
پژوهشگران از مدلهای پیشبالینی مبتنی بر موشها و دادههای بیش از هزار و ۳۰۰ مرد مبتلا به گلیوبلاستوما برای بررسی تأثیر کاهش تستوسترون استفاده کردند.
پژوهشگران در بررسی موشها از روش اختهسازی برای حذف تستوسترون استفاده کردند که به رشد تومور مغزی سرعت بخشید، اما سرعت رشد تومورهای خارج از مغز را کاهش داد.
کاهش تستوسترون باعث افزایش سطح هورمونهای استرس شد که سلولهای ایمنی را سرکوب میکنند، به التهاب مغز دامن میزنند و محیط مناسبی برای رشد سریعتر تومورها فراهم میکنند.
افزایش سطح هورمونهای استرس باعث فعلوانفعالاتی شد که ارتباط مغز را با سایر نقاط بدن به حداقل میرساند. به این ترتیب، محیطی شکل گرفت که از فعالیت سیستم ایمنی در مغز جلوگیری میکرد و مانع دسترسی سلولهای ایمنی به تومور درحالرشد میشد. از اینرو، تومورها بدون هیچ مانعی به رشد خود ادامه میدادند. با اینحال، نویسندگان گفتند که تستوسترون در موشهای ماده چنین تأثیری ندارد.
جاستین لاثیا، استاد علوم سرطان و مدیر علمی مرکز تومور مغز و نوروآنکولوژی کلینیک کلیولند و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، در بیانیهای گفت: «مغز در طول تکامل بهنحوی شکل گرفته که از ورود عوامل خارجی جلوگیری کند که شامل حال سلولهای ایمنی سایر نقاط بدن هم میشود. مغز بافت بسیار حساسی است و واکنشهای ایمنی شدید را برنمیتابد.»
درمان به کمک تستوسترون خطراتی دارد
کارشناسان مستقل نسبت به تفسیر شتابزده نتایج هشدار دادند.
دکتر رندی دامیکو، جراح مغز و اعصاب بیمارستان نورثول لنوکس هیل در نیویورک، تأکید کرد که درمان به کمک تستوسترون با افزایش خطر عوارض قلبیعروقی، اختلالات انعقاد خون و بعضی از سرطانهای هورمونی مانند سرطان پروستات ارتباط دارد. البته برخی از مطالعات احتمال افزایش خطر سرطان پروستات بر اثر دریافت تستوسترون را رد کردهاند.
دامیکو گفت مطالعات پیشین نشان دادهاند که سیگنالدهی آندروژن «بعضاً به رشد تومورهای گلیوما کمک میکند.»
او افزود که این مطالعه راه را برای تحقیقات آتی هموار میکند تا امکان استفاده از هورمونها بهعنوان راهبرد درمانی مکمل بهویژه برای بیماران مبتلا به گلیوبلاستوما که از کمبود هورمون هم رنج میبرند بررسی شود.
دامیکو به اپک تایمز گفت: «همچنین این احتمال مطرح شده که میتوانیم از سطح هورمونها برای پیشبینی روند بیماری یا اثربخشی درمان استفاده کنیم.» دامیکو افزود اصل مطلب این است که مغز، سیستم ایمنی، غدد درونریز و محیط رشد تومور همگی در رفتار تومور دخیل هستند.
به تحقیقات بیشتری نیاز داریم
یافتههای این مطالعه با مشاهدات حاصل از دادههای انسانی همخوانی دارند.
پژوهشگران افزودند که سطح سلولهای ایمنی تی، که برای مبارزه با سرطان ضروری هستند، با افزایش سن در آقایان کاهش مییابد. بررسی دادههای سامانه ثبت سرطان نشان داد آقایانی که علاوه بر جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی تحت هورموندرمانی هم قرار گرفته بودند، بهطور متوسط حدود ۴۰ درصد بیشتر عمر کردند.
لاثیا گفت این مطالعه ابعاد تازهای از نقش هورمونها و سیستم عصبی در ابتلا به سرطان را آشکار کرده است. همچنین این احتمال مطرح شده که تستوسترون در آینده بهعنوان گزینه درمانی در دستور کار قرار میگیرد؛ امری که میتواند درمان گلیوبلاستوما را دستخوش تغییر کند.
دکتر آرون کوئن-گادول، جراح مغز و اعصاب، بنیانگذار و رئیس مؤسسه مغز و ستون فقرات اطلس در لسآنجلس، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «یافتههای این مطالعه نشان میدهند که تستوسترون میتواند در آینده بخشی از روند درمان گلیوبلاستوما باشد. این یافتهها مقدماتی بوده و براساس مطالعات پیشبالینی و دادههای مشاهدهای به دست آمدهاند و درحالحاضر از بکارگیری تستوسترون در درمان گلیوبلاستوما حمایت نمیکنند.»
کوئن-گادول تأکید کرد که این مطالعه از ارتباط قابلتوجه هورمونهای مردانه با گلیوبلاستوما حکایت دارد. با اینحال، شاخصهای کنونی هنوز آنقدر قابل اطمینان نیستند که بتوانیم از آنها بهعنوان شاخص پیشآگهی استفاده کنیم یا آنها را مبنای درمان قرار دهیم. برای تأیید کارایی احتمالی این شاخصها به مطالعات دقیقتری نیاز داریم.
