متخصصان قلب میگویند قبل از آنکه بتوانیم از ویتامین کا۲ برای پیشگیری از بیماریهای قلبی استفاده کنیم، به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.
ویتامین کا۲ شاید در جلوگیری از عامل خاموش مرگومیر قلبی مؤثر باشد: انباشت کلسیم در سرخرگها.
نتایج یک کارآزمایی بالینی دوساله نشان میدهد افرادی که به بیماری قلبی مبتلا بودند و ویتامین کا۲ مصرف میکردند، با کاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی روبهرو شدند. همچنین مقدار کلسیم انباشته در عروق کرونری در افرادی که ویتامین کا۲ دریافت کرده بودند، نسبت به داوطلبان گروه دارونما با سرعت کمتری افزایش یافت.
کلسیفیکاسیون عروق کرونری، که یکی از عوامل اصلی تصلب شرایین بهشمار میرود، میلیونها نفر را درگیر کرده است. برآوردها نشان میدهند که بیش از ۸۰ میلیون آمریکایی با عارضه سفتشدن سرخرگها دستبهگریبان هستند؛ امری که خطر حمله قلبی و سکته را بهشدت افزایش میدهد.
ویتامین کا تا حدی از پیشرفت تصلب شرایین جلوگیری میکند
یافتههای این کارآزمایی تصادفی کنترلشده که بهتازگی در نشریه کاردیولوژی جاما انتشار یافته است، نشان میدهند که مصرف ویتامین کا۲ به شکل «مناکینون-۷» طی ۲ سال میتواند شدت انباشت کلسیم در سرخرگهای بیماران قلبی را به حداقل برساند.
این مطالعه از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۲ در دو بیمارستان هلند انجام شد و ۱۸۰ بیمار با علائم انباشت کلسیم در آن حضور داشتند. پژوهشگران تأکید کردند که تعداد داوطلبان ناچیز است و برای رسیدن به نتیجهگیری قطعی به مطالعات بزرگتری نیاز داریم. داوطلبان بهطور تصادفی روزانه ۳۶۰ میکروگرم مناکینون-۷ یا دارونما دریافت کردند.
افرادی که مناکینون-۷ مصرف کردند، کلسیم کمتری در سرخرگهای خود داشتند. انباشت کلسیم باعث سفت و سختشدن سرخرگها میشود و مقدار کمتر آن نشان میدهد که مناکینون-۷ در مقایسه با دارونما مؤثر عمل کرده است.
سرعت افزایش کلسیم در گروه مناکینون-۷ بهطور سالانه ۱۹ واحد کمتر از گروه دارونما بود. درواقع، سرعت انباشت کلسیم طی ۲ سال حدود ۹ درصد کاهش یافت. میزان افزایش کلسیم موجود در سرخرگهای گروه درمان هم ۲ میلیگرم کمتر بود.
پژوهشگران نوشتند: «دادههای کنونی ضمن حمایت از فرضیه ما نشان میدهند که مصرف مناکینون-۷ میتواند طی ۲ سال سرعت کلسیفیکاسیون عروق کرونری را در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونری به حداقل برساند.»
به نظر میرسد اثربخشی مناکینون-۷ به کاهش سرعت پیشرفت کلسیفیکاسیون محدود میشود و نمیتواند از آن جلوگیری کند؛ زیرا نسبت بیمارانی که دچار کلسیفیکاسیون سریع شدند، در هردو گروه تقریباً یکسان بود.
پژوهشگران تأکید کردند که اثربخشی کلی کا۲ «محدود» بوده و کاربرد بالینی یافتههای حاضر باید در مطالعات بیشتر به اثبات برسد.
چرا کا۲ میتواند مؤثر باشد؟
مناکینون-۷ یکی از انواع ویتامین کا۲ است که نرخ جذب بالایی دارد. کا۲ مادهای مغذی است که کلسیم را بهجای رگها به سمت استخوانها هدایت میکند.
به نظر میرسد مناکینون-۷ فعالیت پروتئین ماتریکس Gla را افزایش میدهد؛ پروتئینی که بهطور طبیعی از انباشت کلسیم در عروق جلوگیری میکند. شکل غیرفعال این پروتئین در افرادی که مناکینون-۷ مصرف کرده بودند، بهشکل قابلتوجهی کاهش یافت که نشان میدهد پروتئینهای فعال بیشتری برای محافظت از عروق در دسترس بودهاند.
نتایج نویدبخش هستند، اما کاربرد بالینی آنها در هالهای از ابهام است. کاهش نسبتاً محدود انباشت کلسیم در طول مطالعه باعث نشد که سفتشدن سرخرگها یا تعداد بخشهای آسیبدیده دستخوش تغییر شود.
مهمتر آنکه نرخ حمله قلبی یا سکته در این کارآزمایی بررسی نشد. از اینرو، هنوز مشخص نیست که کاهش سرعت انباشت کلسیم درنهایت به کاهش حوادث قلبیعروقی منجر شده باشد. البته انباشت کلسیم در سرخرگها همیشه یکی از عوامل اصلی خطر حمله قلبی و دیگر مشکلات قلبیعروقی بوده است. از اینرو، پژوهشگران معتقدند که نتایج سیتیاسکن ارزش پیگیری دارند. البته این یافتهها بهتنهایی کاهش حوادث قلبیعروقی را ثابت نمیکنند.
دکتر سیریشا وادالی، متخصص قلب و فوقتخصص اختلالات چربی، که نقشی در این مطالعه نداشت، در گفتوگو با اپک تایمز این یافتهها را «نویدبخش» دانست.
وادالی گفت دلیل احتیاط او این است که پژوهشگران صرفاً نتایج سیتیاسکن را بررسی کردند و توجهی به حمله قلبی، سکته یا مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبیعروقی نداشتند.
وادالی افزود: «انباشت کلسیم در عروق کرونری جزو عوامل خطر اصلی بیماریهای قلبیعروقی است، اما همچنان به مطالعات بزرگتری نیاز داریم تا ثابت کنیم که کاهش سرعت کلسیفیکاسیون به بهبود علائم بلندمدت بیماران منجر میشود.»
او گفت: «مکملها میتوانند مؤثر باشند، اما پیشگیری از بیماریهای قلبیعروقی مستلزم رویکرد جامعتری است و اصلاح سبک زندگی باید همچنان مبنای پیشگیری باشد.»
وادالی افزود که شواهد نشان میدهند هیچ مکملی بهتنهایی نمیتواند تأثیر عوامل خطر بیماریهای قلبیعروقی را خنثی کند.
خطر مهم: تداخل با وارفارین
متخصصان قلب میگویند قبل از مصرف مکمل باید به تداخل ویتامین کا۲ (مناکینون) با قرص رقیقکننده خون وارفارین توجه کنید.
دکتر میرا کونداپاننی، دانشیار پزشکی و متخصص قلب، گفت: «وارفارین اثر ویتامین کا را خنثی میکند و مصرف مکمل ویتامین کا۲ میتواند اثربخشی این قرص را به حداقل برساند و باعث افزایش خطر تشکیل لخته خون شود.»
کونداپاننی به اپک تایمز گفت: «از اینرو، بیمارانی که قرص وارفارین میخورند، نباید بدون مشورت با پزشک خود به مصرف مکمل ویتامین کا۲ روی بیاورند.»
او افزود که وارفارین تنها داروی ضدانعقاد مؤثر برای بیمارانی است که دریچه قلب فلزی دارند و برای بیمارانی که دریچه بافتی دارند مؤثر نیست. این دارو همچنان برای بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی یا ترومبوآمبولی وریدی- تشکیل لخته خون در سیاهرگ- تجویز میشود.
کونداپاننی گفت: «با اینحال، به نظر نمیرسد ویتامین کا۲ با اثربخشی داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند آپیکسابان، ریواروکسابان و دابیگاتران تداخل داشته باشد.»
براساس شواهد موجود، ویتامین کا۲ برای افراد سالم حتی در دوزهای بالا بیخطر است و سقف ایمنی مشخصی برای آن تعیین نشده است.
کونداپاننی افزود: «همانطور که در مورد سایر مکملها شاهد هستیم، دادههای مربوط به ایمنی مصرف طولانیمدت مکملهای کا۲ هنوز به گستردگی داروهای تجویزی رایج نیست.»
