یک مطالعه جدید نشان داد که تعداد وعدههای غذایی فوقفرآوریشده بهطور مستقیم بر خطر ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی اثر میگذارد. افرادی که روزانه بیش از ۹ وعده غذای فوقفرآوریشده میخوردند، در مقایسه با افرادی که تقریباً ۱ وعده در روز غذای فوقفرآوریشده مصرف میکردند، ۶۷ درصد بیشتر در معرض ابتلا به مشکلات مهم قلبی مانند حمله قلبی، سکته یا مرگومیر ناشی از بیماری قلبی قرار داشتند.
تعداد وعدهها روی بستهبندی مواد غذایی درج میشود. مقدار هر وعده توسط تولیدکننده تعیین میشود و ربطی به میزان کالری ندارد. دو عدد بیسکویت، یک قوطی نوشابه و نصف یک غذای حاضری معادل یک وعده غذای فوقفرآوریشده است. با مصرف این غذاها در قالب وعدههای اصلی یا میانوعده، نوشیدن نوشابه یا آبمیوه و خوردن دسر ممکن است به اندازه ۹ وعده غذای فوقفرآوریشده مصرف کنید.
بسیاری از محصولات بستهبندیشده و نیمهآماده مانند چیپس، بیسکوئیت، غذاهای منجمد، گوشتهای فرآوریشده، نوشیدنیهای قندی، غلات صبحانه و انواع نان جزو غذاهای فوقفرآوریشده بهشمار میآیند.
نخستین مطالعه بزرگ در آمریکا
ارتباط بین غذاهای فوقفرآوریشده و مشکلات قلبی در بین سیاهپوستان آمریکایی قویتر از دیگر گروههای نژادی بود. هر وعده اضافی با افزایش ۳٫۲ درصدی خطر بیماریهای قلبی در افراد غیرسیاهپوست همراه بود، درحالیکه این خطر برای سیاهپوستان ۶.۱ درصد بود که از افزایش تقریباً دو برابری خطر حکایت دارد.
پژوهشگران از دادههای ۶ هزار و ۸۱۴ بزرگسال آمریکایی در محدوده سنی ۴۵ تا ۸۴ سال استفاده کردند. هیچکدام از داوطلبان سابقه بیماری قلبی نداشتند.
آنها مقدار مصرف غذاهای فوقفرآوریشده را به کمک پرسشنامه ارزیابی و مواد غذایی را براساس سیستم طبقهبندی نووا دستهبندی کردند؛ سیستمی که مواد غذایی را در چهار گروه مختلف طبقهبندی میکند: از مواد غذایی طبیعی یا کمفرآوریشده مانند ذرت تازه گرفته تا مواد غذایی فوقفرآوریشده مانند چیپس ذرت.
داوطلبانی که بیشترین مصرف را داشتند، بهطور متوسط روزانه ۹٫۳ وعده غذای فوقفرآوریشده میخوردند. این درحالی است که این مقدار در گروه کممصرف معادل ۱٫۱ وعده بود.
افزایش خطر قلبی حتی با نظر گرفتن عواملی مانند مقدار کالری دریافتی، کیفیت کلی رژیم غذایی، دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بالا و چاقی همچنان به قوت خود باقی بود؛ امری که نشان میدهد فرایند فرآوری- نه صرفاً ترکیب مواد غذایی- نقش بسزایی در این مورد دارد.
دکتر امیر حیدر، نویسنده اصلی مطالعه و پژوهشگر قلب و عروق در مرکز علوم سلامت دانشگاه تگزاس در هیوستون، میگوید: «نکته کلیدی این است که مصرف بیشتر غذاهای فوقفرآوریشده ارتباط معناداری با افزایش خطر بیماریهای قلبی دارد.»
فقط کالری مطرح نیست
دکتر حیدر میگوید غذاهای فوقفرآوریشده جدا از دریافت کالری اضافی یا رژیم غذایی نامناسب از طرق مختلف به خطر بیماری قلبی دامن میزنند. عواملی مانند مقدار بالای انرژی هر وعده، قندها و چربیهای افزوده و تأثیر آنها بر سوختوساز و التهاب در این امر دخیل هستند.
مصرف بیشتر این غذاها باعث بروز اختلالات متابولیکی از جمله مقاومت به انسولین و افزایش چربی خواهد شد؛ دو عاملی که جزو دلایل اصلی بیماریهای قلبیعروقی بهشمار میآیند.
حیدر میگوید: «غذاهای فوقفرآوریشده اغلب حاوی امولسیفایر، مواد نگهدارنده و ترکیبات مصنوعی هستند که ممکن است میکروبیوم روده را مختل کنند و به تشدید التهاب سیستمیک دامن بزنند. این عوامل نشان میدهند که این غذاها بهنحوی بر خطر بیماریهای قلبیعروقی اثر میگذارند که نمیتوان آن را با تکیه به معیارهای سنتی کیفیت رژیم غذایی توضیح داد.»
چرا باید محتاطانه عمل کنیم
اتکای این مطالعه به خوداظهاری داوطلبان ممکن است با خطا همراه باشد. این مطالعه همچنین غذاهای فوقفرآوریشده را بهطور مجزا بررسی نکرده و برای نمونه نشان نمیدهد که مثلا پیتزای نیمهآماده خطرناکتر از نوشابه رژیمی است یا بعضی از اقلام خطر کمتری دارند.
حیدر میگوید: «بیشتر مطالعات از جمله مطالعه حاضر بهطور مشخص برای ارزیابی دستههای مختلف غذاهای فوقفرآوریشده طراحی نشدهاند. از اینرو، وقتی این غذاها را به دستههای کوچکتر تقسیم میکنیم، دقت آماری کاهش یافته و احتمال سوگیری افزایش مییابد.»
درحالحاضر هیچ روش استانداردی برای طبقهبندی غذاهای فوقفرآوریشده در مطالعات مختلف وجود ندارد؛ امری که مقایسه نتایج را دشوارتر میکند.
حیدر میگوید به برچسب مواد غذایی توجه کنید و سراغ غذاهای کمفرآوریشده بروید. با خواندن فهرست مواد تشکیلدهنده میتوانید از مقدار قند، نمک و چربیهای افزوده که معمولاً در این غذاها بهوفور یافت میشوند مطلع شوید.
کیفیت کلی رژیم غذایی حائز اهمیت است
لیندسی مالون، مدرس تغذیه در دانشکده پزشکی دانشگاه کیس وسترن رزرو، که نقشی در این مطالعه نداشت، میگوید: «یک الگوی غذایی سالم عمدتاً براساس غذاهای کامل و کمفرآوریشده مانند سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، مغزها، دانهها و منابع سرشار از پروتئین شکل میگیرد.»
او افزود که وقتی این اقلام پایه رژیم غذایی باشند، بهطور طبیعی فضای کمتری برای اقلام فوقفرآوریشده باقی میماند.
مالون میگوید: «من به همه توصیه میکنم که در فروشگاهها سراغ اقلام تکمادهای مانند سیب، خیار، جو دوسر، حبوبات، مرغ و تخممرغ بروند.»
او افزود که تغذیه سالم لزوماً به معنی تهیه غذاهای سخت و پیچیده نیست.
او افزود: «بسیاری از غذاهای آماده از کمترین فرآوری برخوردارند. میوهها و سبزیجات منجمد، حبوبات کنسروی، جو دوسر، برنج نیمهآماده، تن ماهی و سبزیجات آماده مصرف، امکان تهیه وعدههای سریع و متعادل را فراهم میکنند.»
برای میانوعده میتوانید اقلام پروتئینی را با مواد غذایی تازه ترکیب کنید تا سطح انرژیتان پایدار بماند و احساس سیری بیشتری کنید. برای نمونه، میتوانید از خیارهای کوچک بههمراه مغزها یا دانههای برشتهشده، سیب یا نارنگی بههمراه فرآوردههای گوشتی یا ماست یونانی کمقند با میوه استفاده کنید.
مالون میگوید: «بهتر است ببینید واقعاً گرسنه هستید یا خیر. اگر آنقدر گرسنه نیستید که غذای کامل بخورید، ممکن است اصلاً نیازی به میانوعده هم نداشته باشید. شاید پرسش اصلی این باشد که آیا اصلاً به میانوعده نیاز دارم یا خیر، نه اینکه چه میانوعدهای بهتر است.»
