ویتامین ث بیشتر بهواسطه تقویت سیستم ایمنی و نقش آنتیاکسیدانی آن شناخته میشود، اما این ویتامین مغز را هم دستخوش تغییر میکند؛ امری که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
ویتامین ث از قدیم بهعنوان تقویتکننده سیستم ایمنی شناخته شده است، اما پژوهشگران دریافتهاند که این ویتامین به محافظت از مغز در قبال سالخوردگی کمک میکند.
این فرضیه با نتایج مطالعهای که اخیراً با حضور بیش از ۲ هزار سالمند ژاپنی انجام گرفت همخوانی دارد. پژوهشگران دریافتند داوطلبانی که سطح ویتامین ث آنها پایینتر بود، ماده خاکستری کمتری داشتند. از این گذشته، ارتباط بین سلولهای عصبی مغز در بخشی که بر اثر بیماری آلزایمر آسیب میبیند ضعیفتر بود.
توماس هالند، پژوهشگر بالینی عملکرد ذهنی در دوران سالمندی، که نقشی در این مطالعه نداشت، میگوید: «اگر مغز را به یک شهر تشبیه کنیم، ماده خاکستری مصداق ساختمانها هستند و شبکههای عصبی حکمِ بزرگراههایی را دارند که این ساختمانها را به هم متصل میکنند.»
هالند به اپک تایمز گفت: «مغز افرادی که ویتامین ث بیشتری دارند، از ساختمانهای بیشتر و جادههای بهتری برخوردار است.»
تغییراتی که در نقاط کلیدی مغز رخ میدهند
نتایج این مطالعه، که در نشریه پلاس وان منتشر شده است، به داوطلبان بزرگسال با میانگین سنی ۷۰ سال مربوط میشود. داوطلبان برای بررسی حجم مغز و ارتباط سلولهای عصبی تحت امآرآی قرار گرفتند و سطح ویتامین ث آنها بهصورت ناشتا اندازهگیری شد.
پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که پایینبودن سطح ویتامین ث با کاهش حجم ماده خاکستری و تضعیف ارتباط سلولهای عصبی در شبکه حالت پیشفرض مغز ارتباط دارد؛ شبکهای متشکل از بخشهای بههمپیوسته که در حافظه، خوداندیشی و برنامهریزی برای آینده دخیل هستند.
ماده خاکستری محل استقرار بخش بزرگی از سلولهای عصبی است و کاهش حجم آن بهمنزله تحلیلرفتن و کوچکشدن بافت مغز است.
ارتباط فوق حتی بعد از در نظر گرفتن سن، جنسیت، عملکرد ذهنی، تحصیلات و سبک زندگی از جمله مصرف سیگار و الکل و فعالیت بدنی همچنان پابرجا بود.
دکتر توموهیرو شینتاکو، استادیار دانشگاه هیروساکی و نویسنده اصلی این مطالعه، به اپک تایمز گفت: «کاهش حجم مغز و تضعیف ارتباط سلولهای عصبی در شبکه حالت پیشفرض از جمله نشانههای بالینی اختلالات ذهنی مانند آلزایمر و افت خفیف عملکرد ذهنی هستند.»
شینتاکو افزود: «تأثیر ویتامین ث بر ساختار مغز با عوامل خطر مرتبط با سبک زندگی و بیماریهای عروقی برابری میکند؛ امری که نشان میدهد تفاوتهای جزئی در سطح کلان مؤثر ظاهر میشوند.»
چرا ویتامین ث برای مغز حائز اهمیت است؟
ویتامین ث بیشتر بهواسطه تقویت سیستم ایمنی و نقش آنتیاکسیدانی آن شناخته میشود، اما این ویتامین مغز را هم دستخوش تغییر میکند؛ امری که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این ویتامین به خنثیسازی رادیکالهای آزاد، که سطحشان با بالارفتن سن در بدن افزایش مییابد، کمک کرده و از سلامت بافت مغز هم محافظت میکند. ویتامین ث همچنین در تولید انتقالدهندههای عصبی دخیل است؛ همان پیامرسانهای شیمیایی که سلولهای مغزی از آنها برای ایجاد ارتباط استفاده میکنند.
بدن انسان نمیتواند ویتامین ث تولید کند و این ویتامین باید از طریق رژیم غذایی تأمین شود. مرکبات، انواع توت و سبزیهای دارای برگسبز جزو منابع ویتامین ث هستند.
مصرف مجاز روزانه این ویتامین برای خانمهای بزرگسال ۷۵ میلیگرم و برای آقایان بزرگسال ۹۰ میلیگرم است. برخی از پژوهشگران بر این باورند که دریافت مقادیر بیشتر با اشباع بافتهای بدن تأثیر بیشتری میگذارند، اما مقدار مصرف بهینه برای حفظ سلامت بلندمدت مغز هنوز نامعلوم است.
پژوهشهای پیشین
یافتههای جدید مکمل شواهدی هستند که نشان میدهند حفظ سطح ویتامین ث با بهبود عملکرد ذهنی ارتباط مستقیم دارد.
پژوهشگران هلندی در مطالعهای در سال ۲۰۰۲ با بررسی ۵ هزار و ۳۹۵ نفر در شش سال به این نتیجه رسیدند که دریافت ویتامین ث و ئی فراوان با کاهش ۱۸ درصدی خطر ابتلا به آلزایمر همراه است.
مطالعات دیگر نشان دادهاند که حتی اگر کمبود ویتامین ث در حد ایجاد علائم نباشد، همچنان با ضعف حافظه و کاهش سرعت پردازش اطلاعات در سالمندان ارتباط دارد.
پژوهشگران در یک مطالعه مروری در سال ۲۰۲۲ با بررسی دوازده مطالعه نشان دادند که افراد مبتلا به آلزایمر ویتامین ث کمتری نسبت به بزرگسالان سالم دارند؛ امری که نشان میدهد این ماده مغذی در روند پیشرفت آلزایمر دخیل است.
جن شاینمن، متخصص و کارشناس تغذیه ساکن نیویورک، به اپک تایمز گفت: «سالمندان بهدلیل کاهش اشتها، تنوع کمتر رژیم غذایی و تغییر فرایند هضم و جذب در سنین بالا، بیشتر در معرض کمبود ویتامین ث قرار دارند. به گفته شاینمن، بیماریهای مزمن، التهاب و برخی از داروها هم نیاز بدن به این ویتامین را دوچندان میکنند.
ویتامین ث تنها یک بخش ماجراست
پژوهشگران میگویند این مطالعه ثابت نمیکند که ویتامین ث بهطور مستقیم از مغز محافظت میکند، زیرا افرادی که از ویتامین ث بیشتری برخوردارند، معمولاً زندگی سالمتری هم دارند.
هالند گفت: «ویتامین ث باید بخشی از الگوی غذایی سالم مانند رژیم مدیترانهای یا رژیم «مایند» باشد؛ رژیمی که با هدف کاهش بیماریهای زوال عصبی طراحی شده است.
هالند افزود: «هیچ غذا یا ویتامینی بهتنهایی نمیتواند از دمانس پیشگیری کند. اما داشتن رژیم غذایی مغذی از جمله مصرف فراوان میوه و سبزیجات سرشار از ویتامین ث در بلندمدت به حفظ عملکرد ذهنی کمک میکند.»
