گرما به شکلهای مختلف باعث بهبود سلامت قلبیعروقی، سوختوساز بدن و سلامت روان میشود و با افزایش طول عمر ارتباط دارد.
کایلا بارنز-لنتس سه ماه از سونا فاصله گرفت تا ببیند چه اتفاقی رخ میدهد.
بارنز-لنتس از جمله زنانی است که وضعیت سلامتی او بیش از هرکس دیگری بهشکل عمومی مورد بررسی قرار گرفته است. او تجهیزات مرتبط با سلامتی و ابزارهای پایش نشانگرهای زیستی را در کل خانهاش تعبیه کرده است. با اینحال، بارنز-لنتس میگوید اگر بخواهد فقط یکی از گزینههای پروتکل سلامتمحور خود را انتخاب کند، ۲۵ دقیقه سونای روزانه را انتخاب میکند که در کنار دوستان یا با مطالعه کتاب از آن لذت میبرد. او و همسرش بهقدری به این عادت روزانه پایبند بودند که درنهایت شرکت ارائهدهنده تجهیزات سونای خانگی خود را خریدند.
بارنز-لنتس به اپک تایمز گفت: «بعد از رعایت اصول پایه که شامل ورزش، تغذیه، کاهش استرس، ایجاد ارتباطات اجتماعی، خواب و بهینهسازی محیط زندگی میشود، سونا مؤثرترین عادت برای افزایش طول عمر بهشمار میرود.»
دکتر یاری لاوکانن، متخصص قلب و پژوهشگر فنلاندی، در گفتوگو با اپک تایمز گفت: «بعضیها به اشتباه سونا را در حد یک روتین آرامشبخش یا کار تجملاتی تقلیل میدهند، اما این سنت فنلاندی فراتر از نشستن در دل گرما و بخار است و سامانههای قلبیعروقی، عصبی، ایمنی، روانی و سوختوساز بدن را تقویت میکند و جلوی مشکلات مرتبط با بیماری و سالمندی را میگیرد.
گرما تابآوری بدن را افزایش میدهد
بهبود تابآوری یکی از مهمترین فواید گرما بهشمار میرود. لاوکانن گفت: «سونا بهعنوان یک محرک خفیف یا متوسط میتواند مکانیزمهای انطباقی بدن را به کار بیندازد و تابآوری بدن را بالا ببرد.»
گرما بدن را تحت فشار قرار میدهد و بدن خودش را به شکلهای مختلف با شرایط دشوار تطبیق میدهد. لاوکانن در اینباره میگوید: دمای بدن بالا میرود، ضربان قلب افزایش پیدا میکند، رگها برای انتقال خون به سطح پوست و خنک کردن بدن گشاد میشوند، غدد پوستی فعال شده و بدن عرق میکند. از این گذشته، گلبولهای سفید در بدن گردش پیدا میکنند و مکانیزمهای ضدالتهابی برای احیای تعادل بدن وارد عمل میشوند.
احساس ما در این لحظه ترکیبی از درد و لذت است. وقتی گرما آزاردهنده میشود، سیستم عصبی به بدن فرمان میدهد که آدرنوکورتیکوتروپیک و بتا-اندورفین ترشح کند؛ دو هورمونی که باعث استرس میشوند. آدرنوکورتیکوتروپیک باعث ترشح کورتیزول میشود و بتا-اندورفین مثل یک مسکّن طبیعی عمل میکند. از اینرو، فرد احساس سرخوشی میکند که معمولاً در انتهای سونا به اوج خود میرسد؛ احساسی که به نشاط بعد از دویدن شباهت دارد.
از آنجا که استرس در بروز بسیاری از بیماریها نقش دارد، همین کاهش استرس میتواند علت فواید سلامتمحور سونا باشد. با اینحال، عوامل دیگری هم در این امر دخیل هستند.
استفاده از سونا با افزایش طول عمر ارتباط دارد
استفاده از سونا با کاهش خطر مرگ ناشی از هرعلت همراه است. اینطور به نظر میرسد که قرار گرفتن در معرض گرما از دستگاه قلبیعروقی محافظت میکند و تأثیری مشابه ورزشهای سبک یا متوسط دارد.
مطالعه نشریه طب داخلی جاما نشان داد آقایانی که هفتهای دو تا سه مرتبه از سونا استفاده میکردند، در مقایسه با آقایانی که هفتهای یک مرتبه به سونا میرفتند، ۲۳ درصد کمتر در معرض خطر مرگ ناشی از هرعلت قرار داشتند. این رقم برای افرادی که هفتهای چهار تا هفت مرتبه به سونا میرفتند ۳۷ درصد بود.
لاوکانن گفت: «استفاده از سونا و راهکارهای مشابه میتواند بخش مهمی از برنامه ارتقای سلامت عمومی باشد. این موضوع از نظر علمی درخور توجه است. مطالعات همهگیرشناختی هم به طرح یک پرسش بیولوژیکی منتهی شدهاند: چرا استفاده از سونا باعث ارتقای سلامتی میشود؟»
یافتههای مقدماتی نشان میدهند که استفاده بلندمدت از سونا با کاهش فشار خون و بهبود عملکرد بطن چپ قلب همراه است و سونا میتواند ضربان قلب شما را به اندازه ورزش بالا ببرد.
استفاده از سونا با کاهش خطر سکته و بیماریهای قلبی ارتباط دارد
مطالعه مروری نشریه مقالات کلینیک مایو نشان میدهد که سونای فنلاندی از گرمای خشک استفاده میکند و بر سطح کلسترول و تریگلیسرید، فشار خون، التهاب و عملکرد لایه درونی رگها اثر میگذارد که به نوبه خود به بهبود گردش خون، کاهش خطر لخته و کنترل التهاب کمک میکنند.
لاوکانن گفت: «این عوامل ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند. بهبود عملکرد عروق خطر بیماریهای قلبیعروقی را به حداقل میرساند و کاهش التهاب بر سلامت قلب و سوختوساز، دستگاه تنفسی و مغز اثر میگذارد. بهبود تعادل دستگاه عصبی خودمختار هم به ریکاوری بدن، کاهش استرس، بهبود کیفیت خواب و احساس تندرستی کمک میکند.»
مطالعه نشریه علوم اعصاب با بررسی هزار و ۶۲۸ خانم و آقای ۵۳ تا ۷۴ ساله نشان داد که چهار تا هفت جلسه سونا در هفته با کاهش ۶۱ درصدی خطر سکته همراه است.
پروتئینهای شوک حرارتی از مغز محافظت میکنند
پروتئینهای شوک حرارتی که نوعی سازوکار دفاعی سلولی هستند و بر اثر گرما فعال میشوند، در نحوه اثرگذاری گرما بر بدن و بهویژه مغز نقش دارند. پروتئینهای شوک حرارتی به ترمیم پروتئینهایی که ساختار طبیعی خود را از دست دادهاند کمک میکنند؛ پروتئینهایی که باعث تشکیل پلاک شده و با ایجاد شرایط آلزایمر و دیگر بیماریهای تحلیلبرنده عصبی باعث تخریب سلولهای مغزی میشوند.
مطالعه نشریه سن و سالخوردگی نشان داد که استفاده از سونا از دمانس و بیماری آلزایمر جلوگیری میکند و تأثیر آن بسته به تعداد جلسات افزایش مییابد. اگر چهار تا هفت مرتبه در هفته به سونا بروید، با کاهش ۶۶ درصدی خطر دمانس و آلزایمر مواجه خواهید شد.
بارنز-لنتس ۳۵ ساله از حالا به فکرِ پیشگیری از دمانس است و میگوید تحقیقات روزافزون به او انگیزه میدهند که به استفاده روزانه از سونا ادامه دهد. بارنز-لنتس افزود: «دو سوم تمام موارد آلزایمر به خانمها مربوط میشوند و میدانیم که سونا برای خانمها مفید است. به همین دلیل است که دوست دارم تا آخر عمرم به سونا بروم.»
پژوهشهای اولیه نشان میدهند که پروتئینهای شوک حرارتی از ما در برابر سرطان و بیماریهای قلبیعروقی محافظت میکنند. نقش این پروتئینها در بیماریهای خودایمنی بهمراتب پیچیدهتر است، زیرا هم باعث التهاب میشوند و هم ضدالتهاب هستند. با اینحال، قرار گرفتن در معرض گرما در درمان بیماریهایی مانند التهاب مفصل، دیابت نوع یک، لوپوس و آرتروز گردن امیدوارکننده بوده است.
قرار گرفتن در معرض گرما میتواند علائم افسردگی را به حداقل برساند
گرما با تسکین علائم افسردگی ارتباط دارد؛ امری که احتمالاً از بهبود خلقوخو و کاهش استرس نشأت میگیرد. با اینحال، شاید هم گرما به رفع مشکلات جسمانی مرتبط با افسردگی کمک میکند.
تحلیل فراگیر نشریه گزارش اختلالات عاطفی نشان میدهد که تسکین درد، بهبود کیفیت خواب، تنظیم عملکرد سیستم عصبی، کاهش التهاب، سازگاری با تغییرات دما و افزایش تابآوری در برابر استرس با کاهش شاخصهای افسردگی ارتباط دارند.
موارد مورد بررسی در این مطالعات شامل سونا، چشمه آب گرم، حمام آب گرم و تجهیزات گرمادرمانی بودند. پژوهشگران میگویند این یافتهها نشان میدهند که گرما میتواند جایگزین یا مکمل دارو و درمان روانشناختیِ افسردگی شود.
گرمادرمانی شاخصهای سوختوساز بدن را بهبود میبخشد
مطالعه کوچکی که در نشریه اکتا فیزیولوژیکا منتشر شد، نشان داد که گرمادرمانی برخلاف انتظار پژوهشگران باعث افزایش حساسیت به انسولین نشد، اما استراحت روزانه ۴ تا ۶ ساعته در یک محیط گرم باعث شد که کبد داوطلبان عملکرد بهتری در تنظیم قند خون داشته باشد. پژوهشگران بر این باورند که گرما سطح چربی موجود در کبد را به حداقل میرساند؛ عاملی که در بروز بیماری کبد چرب و نوسان قند خون دخیل است. یازده داوطلب بعد از ۱۰ روز مواجهه طولانیمدت با گرمای ملایم با کاهش سطح کلسترول و چربی و افزایش چربیسوزی مواجه شدند. پژوهشگران میگویند علت بهبودی داوطلبان این است که کبد آنها برای تأمین انرژی از چربی استفاده میکند.
نتایج سایر مطالعات درباره تأثیر گرما بر بیماران مبتلا به دیابت نوع دو، چاقی یا سایر اختلالات متابولیک همخوانی ندارند. با اینحال، بیماران مبتلا به دیابت اغلب با کاهش تولید پروتئینهای شوک حرارتی بهویژه در عضلات و بافتهای چربی مواجه میشوند. قرار گرفتن در معرض گرما و ورزش به احیای عملکرد طبیعی این پروتئینها کمک میکند.
عرق کردن به دفع سموم کمک میکند
کارشناسان حوزه سلامت میگویند دفع سموم باعث ارتقای سلامتی میشود، اما کمبود تحقیقات مناسب باعث شده که نتوانیم در این مورد با قطعیت نظر بدهیم. مطالعات نشان دادهاند که تعریق ناشی از سونا حاوی فلزات سنگین است. با اینحال، هنوز معلوم نیست که گرما بتواند به کاهش سموم موجود در بدن کمک کند.
شواهد نشان میدهند که تعریق در مقایسه با ادرار عملکرد بهتری در دفع مواد شیمیایی سمی از جمله ترکیبات پیشگیرنده شعله، آفتکشها، بیسفنول اِی و فتالاتها دارد.
از اینرو، بارنز-لنتس تصمیم گرفت سطح کلی سموم بدن خود را قبل و بعد از سه ماه دوری از سونا اندازهگیری کند. نتیجه مطابق انتظارش بود. میزان سموم محیطی بدن افزایش یافته بود.
بارنز-لنتس برای افزایش طول عمر خود تلاش کرده از مواد شیمیایی و عوامل بیولوژیکی فاصله بگیرد و به همین دلیل به رژیم غذایی سالم و ورزش منظم روی آورده و حتی به جایی نقل مکان کرده که با آتشسوزی جنگلی مواجه نشود. سموم محیطی باعث آسیب سلولی میشوند و بر میزان انرژی و عملکرد اندامها اثر میگذارند. مواجهه طولانیمدت با این مواد به زوال تدریجی دستگاه عصبی منجر میشود.
از اینرو، بارنز-لنتس سراغ شرکتی رفت که در ساخت سونای خانگی از چسب چوب و پلییورتان استفاده نمیکند؛ ترکیباتی که در مواجهه با گرما گازهای شیمیایی آزاد میکنند.
جنبههای کمتر شناختهشده گرمادرمانی و اهمیت آن
گرمادرمانی زمانی بیشترین تأثیر را دارد که حسابشده عمل کنید.
لاوکانن گفت: «گرمای بسیار ملایم ممکن است هیچ تأثیری نداشته باشد. همچنین گرمای بیشازحد یا قرار گرفتن در معرض گرما در شرایط نامناسب میتواند زیانبار باشد. فواید گرمادرمانی از مواجهه مکرر و حسابشده با گرما حاصل میشود و لزوماً نباید در معرض گرمای شدید قرار بگیرید.»
معتبرترین شواهد بلندمدتی که تا اینجا داریم، از مطالعات مربوط به سونای فنلاندی به دست آمدهاند که دمای آنها بین ۷۰ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد است. هرجلسه سونای فنلاندی بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد و باید هفتهای چهار تا هفت مرتبه از آن استفاده کنید.
لاوکانن میگوید دمای سونا باید بالا اما قابلتحمل باشد. نوشیدن آب کافی، خنک کردن بدن در پایان سونا و توجه به وضعیت جسمانی برای پیشگیری از عوارض ناشی از گرما اهمیت بسزایی دارد. او افزود افرادی که با بیماریهای ناپایدار قلبیعروقی از جمله بیماری دریچه قلب، فشار خون بالا یا پایین یا بیماریهای حاد دستبهگریبان هستند، باید قبل از گرمادرمانی با پزشک خود مشورت کنند.
سایر روشهای گرمادرمانی از جمله حمام آب گرم، اتاق بخار، روش مادون قرمز با دمای ۴۳ تا ۵۷ درجه سانتیگراد و گرمادرمانی ژاپنی (ترکیب روش مادون قرمز با پتوی گرم) ممکن است فواید مشابهی داشته باشند. البته این روشها پشتوانه علمی متفاوتی دارند.
لاوکانن گفت: «سازوکار بیولوژیکی مشابه این روشها درخور توجه است، اما نباید اینطور تصور کنیم که تمام روشهای گرمادرمانی از پشتوانه علمی یکسان یا پیامدهای مشابهی برخوردارند.»
او افزود که استفاده از سونا بهدلیل بهبود عملکرد قلب و کنترل استرس با ورزش مقایسه میشود، اما فعالیت بدنی با انقباض عضلات، تحرک و ایجاد فشار مکانیکی در مفاصل، استخوانها و عضلات همراه است؛ فوایدی که نمیتوان با قرار گرفتن در معرض گرما به آنها دست پیدا کرد. لاوکانن گفت توصیه او به بیماران این است که تا حد امکان ورزش کنند و برای کسب نتایج بهتر از سونا استفاده کنند. بعضیها به اشتباه تصور میکنند که سونا تمام بیماریها را درمان میکند، اما واقعیت چیز دیگری است. سونا جای سبک زندگی سالم را نمیگیرد، اما میتواند مکمل خوبی برای حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماریها باشد.»
