دکتر آنتونیو گراسفو
گزارش شده که چین قصد دارد صدها سامانه پدافند هوایی همراه خود را از طریق مسیری که از سینکیانگ شروع میشود و از پاکستان میگذرد در اختیار ایران قرار بگذارد. پکن و اسلامآباد این موضوع را تکذیب کردهاند.
انتظار میرود جمهوری اسلامی طی چند هفته آتی نخستین محموله از مجموع ۴۰۰ سامانه پدافند هوایی همراه ساخت چین را تحویل بگیرد. ارزش این محمولهها بین ۶۰ تا ۷۰ میلیون دلار برآورده شده است. گفتنی است که قرارداد مربوطه شامل سامانههای موشکی دوشپرتاب چینی کیودبلیو-۱۲ و افان-۱۶ میشود که برای سرنگونی هواپیماهای کمارتفاع، هلیکوپترها و پهپادها طراحی شدهاند. این قرارداد بین جمهوری اسلامی و شرکت سرمایهگذاری بینالمللی ژونگچینگ بائوشانگ منعقد شده که در هنگکنگ فعالیت دارد و بهعنوان واسطه بین ایران و تأمینکننده چینی عمل میکند.
قرار است که این سامانهها ابتدا از ارومچی، مرکز منطقه خودمختار سینکیانگ چین، بهصورت هوایی ارسال شوند و از طریق پاکستان به دست ایران برسند. هنوز مشخص نیست که مسیر انتقال از طریق پاکستان تا ایران هوایی خواهد بود یا از مسیر زمینی استفاده خواهد شد. تهران برای انتقال تجهیزات نظامی ساخت چین و قطعات دارای کاربرد دوگانه از مسیرهای زمینی جایگزین استفاده میکند تا خطرات احتمالی در مسیر انتقال تجهیزات به حداقل برسد.
یک مسیر ریلی به طول تقریبی ۱۰ هزار و ۵۰۰ کیلومتر که از مراکز حملونقل چین مانند شیآن آغاز میشود و از قزاقستان و ترکمنستان میگذرد و به بندر خشک آپرین در تهران میرسد، از سال ۲۰۱۴ برای انتقال کالاهای صادراتی چین به ایران مورد استفاده قرار گرفته است. چین با توسعه این مسیر در سال ۲۰۲۵ زمان ترانزیت کالا را به حدود ۱۵ روز کاهش داد. کمیسیون ارزیابی اقتصادی و امنیتی آمریکا-چین در کنگره آمریکا اعلام کرده که پکن از طریق شبکههای ترانشیپ و شرکتهای صوری مستقر در هنگکنگ، چین و کشورهای ثالث در دور زدن محدودیتهای صادراتی ایران نقش دارد و قطعات مورد نیاز صنایع پهپادی و موشکی این کشور را تأمین میکند.
گزارشها نشان میدهند که امضای این قرارداد از مهمترین اقدامات تهران برای بازسازی پدافند هوایی کوتاهبرد این کشور است که متعاقب جنگ با آمریکا و اسرائیل انجام میگیرد؛ جنگی که از ضعف جمهوری اسلامی در حفاظت از پایگاههای نظامی و زیرساختهای راهبردی خود پرده برداشت.
چین و پاکستان این موضوع را تکذیب کردهاند. روابط عمومی ارتش پاکستان به خبرگزاری آناتولی گفت: «گمانهزنیها بیاساس و فاقد اعتبار هستند.» مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، هم در نشست خبری روز ۳۰ ژوئیه در پاسخ به پرسشی درباره ارسال تسلیحات به پاکستان گفت: «این گزارش صحت ندارد و فاقد اعتبار است.»
ارسال این محمولهها پیشتر هم انجام گرفته است. در ماه آوریل گزارش شد که چین قصد دارد این سامانهها را در عرض چند هفته به ایران تحویل دهد و ظاهراً برای لاپوشانی منشأ محمولهها از کشورهای ثالث کمک میگیرد. سخنگوی سفارت چین در واشینگتن این موضوع را تکذیب کرد. نهادهای اطلاعاتی آمریکا چند روز بعد به اطلاعاتی دست یافتند که نشان میداد پکن درحال بررسی طرح انتقال سامانههای راداری پیشرفته به ایران است که آن هم برای لاپوشانی نقش این کشور از طریق کشورهای ثالث انجام میگیرد.
تکذیب مقامات چینی درحالی مطرح شده که میگویند شی جینپینگ، رهبر چین، پیشتر به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اطمینان داده که چنین کاری نخواهد کرد. ترامپ در پستی که در روز ۲۴ ژوئیه در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر کرد، گفت که شی در دیدار ماه مه در پکن به او گفته که چین «تحت هیچ شرایطی» به ایران سلاح نخواهد داد و این تعهد شامل حال شرکتهای چینی هم میشود. ترامپ گفت حرف شی را «قبول کرده است.»
با اینحال، اسناد وزارت خزانهداری و وزارت امور خارجه آمریکا وعدههای شی را زیر سؤال میبرند. وزارت امور خارجه آمریکا در ۱۰ ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد که سیزده فرد و نهاد مرتبط با ایران، بلاروس، چین و هنگکنگ را بهدلیل تأمین یا خرید تسلیحات برای ایران اعم از سامانههای پدافند هوایی همراه در فهرست تحریمها قرار داده است. این اقدام متعاقب اجرای تحریمهای ۸ مه ۲۰۲۶ و با هدف اجرای قطعنامه ۱۹۲۹ شورای امنیت سازمان ملل انجام گرفت که انتقال، فروش یا تأمین تسلیحات متعارف از جمله سامانههای پدافند هوایی همراه برای ایران را ممنوع کرده است.
در گزارش اطلاعاتی وزارت امور خارجه آمریکا به چند نام مشخص اشاره شده است. سجاد احدزاده، رئیس مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت ایران، ظاهراً برای تأمین سامانههای پدافند هوایی همراه با شرکت یوشیتا شانگهای اینترنشنال چین ارتباط گرفته است. این شرکت در ۸ مه ۲۰۲۶ در فهرست تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا قرار گرفت. از این گذشته، شرکت آرمری الاینس بلاروس هم بهعنوان واسطه ایران و شرکتهای چینی شناسایی شده و گفته میشود که در تأمین صدها سامانه پدافند هوایی همراه نقش داشته است.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا هم این فهرست را گسترش داده است. این دفتر یکی دیگر از شبکههای زنجیره تأمین سامانههای پدافند هوایی همراه را هدف گرفته و از نقش مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت ایران در تأمین سامانههای پدافند هوایی همراه از طریق تأمینکنندگان چینی پرده برداشته است. این تحریمها براساس فرمان اجرایی ۱۳۳۸۲ (توقیف اموال اشاعهدهندگان تسلیحات کشتار جمعی و حامیان آنها) و فرمان اجرایی ۱۳۹۰۲ (تحریم فعالان بخش اقتصادی ایران) اعمال شدهاند.
پیشتر هم مستنداتی در رابطه با تأمین برنامه تسلیحاتی ایران از طریق واسطههای چینی گردآوری شده است. وزارت امور خارجه آمریکا در سال ۲۰۲۳ شبکهای متشکل از هفت فرد و شش نهاد ایرانی و چینی را بهدلیل همکاری با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوی اسلامی و نامه موشکهای بالستیک این کشور تحریم کرد. نام وابسته دفاعی جمهوی اسلامی در پکن هم در فهرست این تحریمها قرار دارد که به گفته وزارت امور خارجه آمریکا هماهنگی خریدهای مرتبط با امور دفاعی از چین را برعهده داشته است.
گزارشات دیگری هم منتشر شده که نشان میدهند جمهوی اسلامی برای خرید موشکهای کروز هایپرسونیک ضدکشتی از چین اقدام کرده است. البته هنوز مشخص نیست این توافق به امضای طرفین رسیده باشد. انبیسی در ماه مه گزارش داد موشکی که گفته میشود جنگنده اف-۱۵ آمریکا را در جنوب غربی ایران سرنگون کرده احتمالاً ساخت چین بوده که البته صحت و سقم آن همچنان در دست بررسی است.
نقش پاکستان در انتقال این تسلیحات با توجه به «پیوند آهنین» این کشور با چین و تغییر سیاستهای اسلامآباد در زمینه ترانزیت کالا اهمیت ویژهای دارد. وزارت بازرگانی پاکستان در روز ۲۵ آوریل از راهاندازی یک کریدور ترانزیتی به ایران از طریق دالان اقتصادی چین-پاکستان و مسیرهای زمینی ایران خبر داد و شش مسیر مجزا برای تحویل بیش از ۳ هزار کانتینری در نظر گرفت که بهدلیل محاصره دریایی آمریکا در بندر کراچی و بندر قاسم بلاتکلیف مانده بودند.
محاصره آمریکا کشتیهای ورودی به بنادر ایران و کشتیهای خروجی را هدف میگیرد، اما امکان توقیف محمولههای زمینی و هوایی را که هرگز وارد آبهای ایران نمیشوند ندارد. مسیر هوایی ارومچی به پاکستان و انتقال زمینی به ایران میتواند محاصره دریایی آمریکا را دور بزند.
راجا کریشنامورتی، نماینده دموکرات ایالت ایلینوی و عضو ارشد کمیته دائمی منتخب مجلس نمایندگان در امور اطلاعاتی و کمیته منتخب مجلس در مورد رقابت راهبردی با حزب کمونیست چین، در روز ۶ اوت در نامهای رسمی به مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، پیت هگست، وزیر دفاع، و جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، این پرسش را مطرح کرد که «ارزیابی شما درباره اطلاع پاکستان از این قرارداد و انتقال محموله مذکور چیست؟» او همچنین پرسید که آیا دولت آمریکا تکذیب مقامات پکن را معتبر میداند یا خیر و از آنها خواست که پاسخ مکتوب خود را حداکثر تا روز ۱۶ اوت ارائه کنند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
