دوستان پشمالوی ما فراتر از یک همنشین بامزه هستند و سلامتی ما را هم بهبود میدهند.
سگی که پشت در مینشیند، شاید فقط منتظر بیرونرفتن از خانه نباشد. همین عادت روزانه سگها بهشکل نامحسوس بر روند سالخوردگی انسان اثر میگذارد.
پژوهشها نشان دادهاند که نگهداری از حیوانات خانگی- بهویژه سگها- با تنهایی کمتر، تحرک بیشتر و در شماری از سالمندان با کاهش شتاب افت عملکرد ذهنی ارتباط دارد.
پژوهشهای جدید نشان دادهاند که این فواید در حضور حیوان خانگی خلاصه نمیشوند، بلکه رفتارها و روابطی هم که بهواسطه مراقبت از حیوان خانگی شکل میگیرند مفید و مؤثر هستند.
آیا حیوانات خانگی مغز ما را جوان نگهمیدارند؟
افت عملکرد ذهنی جزو موضوعات مورد توجه پژوهشگران است.
پژوهشگران در مطالعهای که در نشریه ساینتیفیک ریپورتس منتشر شد، ۶۳۷ داوطلب سالم در رده سنی ۵۰ تا ۱۰۰ سال را بهمدت سیزده سال بررسی کردند و دریافتند که افت عملکرد ذهنی افرادی که حیوان خانگی داشتند، در مقایسه با دیگران آهستهتر رخ میدهد. در بین افرادی که سگ داشتند، آنهایی که هرروز با سگشان پیادهروی میکردند، از نظر ذهنی دیرتر پیر میشدند.
مطالعه دیگری که حدود ۸ هزار داوطلب ۵۰ ساله و مسنتر در آن حضور داشتند، نشان داد که نگهداری از حیوانات خانگی با کاهش سرعت افت حافظه کلامی و سهولتِ گفتاری ارتباط دارد. با اینحال، این ارتباط فقط در افرادی مشاهده شد که تنها زندگی میکردند. کسانی که با فرد یا افراد دیگر زندگی میکردند، شرایط دیگری داشتند.
این مطالعات مشاهدهای بوده و ثابت نمیکنند که حضور حیوان خانگی از مغز محافظت میکند. افرادی که از سلامت کافی برای نگهداری از حیوان خانگی برخوردارند، از بسیاری جهات با دیگران تفاوت دارند.
کوئو لانسین، متخصص گربهها، معتقد است که فعالیت مغزی مرتبط با مراقبت از حیوان خانگی اهمیت بسزایی دارد. او به اپک تایمز گفت: «دستگاه عصبی انسان انعطافپذیر است و فعالیتهایی که ما را مجبور به حرکت، برنامهریزی، واکنش و تعامل میکنند، پیوسته مغز را درگیر نگهمیدارند.»
نگهداری از سگ و دمانس
مطالعه بزرگ پژوهشگران ژاپنی سرنخ دیگری در اختیار ما قرار داده است.
پژوهشگران بیش از ۱۱ هزار سالمند ژاپنی را بررسی کردند و دریافتند که احتمال ابتلا به دمانس در بین افرادی که سگ دارند، در بازه زمانی چهارساله این مطالعه تقریباً ۴۰ درصد کمتر از افرادی بود که هرگز یا در آن مقطع سگ نداشتند. نگهداری از گربه شرایط متفاوتی داشت.
این ارتباط در بین افرادی که سگ داشتند و بهطور مرتب ورزش میکردند و به لحاظ اجتماعی منزوی نبودند، بهمراتب قویتر بود.
این نکته میتواند به روشنشدن موضوع کمک کند. پیادهروی با سگ، فعالیت بدنی را با حضور در فضای باز و تعامل با همسایگان و دیگر افرادی که سگ دارند تلفیق میکند. غذا دادن به حیوان خانگی و مراقبت از او هم در برنامه کارهای روزانه قرار میگیرد.
مسئله این نیست که سگها از دمانس جلوگیری میکنند. این پژوهشها چیز دیگری میگویند: نگهداری از سگ، شما را به انجام کارهایی ترغیب میکند که با سالخوردگی سالم ارتباط مستقیم دارند.
معاشرت، استرس و نظم روزانه
اگر امکان ارتباط و معاشرت با انسانها وجود نداشته باشد، داشتن حیوان خانگی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پژوهشگران در مطالعهای با بررسی داوطلبان ۶۰ ساله و مسنتر به این نتیجه رسیدند که احساس تنهایی در افرادی که حیوان خانگی داشتند، ۳۶ درصد کمتر از دیگران بود. افرادی که تنها و بدون حیوان خانگی زندگی میکردند، بیش از دیگران احساس تنهایی میکردند.
مطالعه نشریه پلوس وان در دوران همهگیری کووید-۱۹ نشان داد افرادی که سگ داشتند، در مقایسه با افرادی که عاشق سگ بودند اما سگ نداشتند، کمتر دچار افسردگی میشدند و احساس میکردند از حمایت اجتماعی بیشتری برخوردارند.
پژوهشهای مربوط به حیوانات خانگی و سلامت روان نتایج ضدونقیضی دارند. حیوانات خانگی جای روابط انسانی را نمیگیرند و نباید نگهداری از حیوان خانگی را راهکار درمان افسردگی یا تنهایی دانست.
فایده احتمالی حیوانات خانگی از تلفیق معاشرت و نظم روزانه نشأت میگیرد.
حیوانات خانگی نیاز به غذا، حمام و بازی دارند. سگها بهویژه عاشق پیادهروی هستند. این مسئولیتها باعث میشوند روزتان روال مشخصی داشته باشد و احساس کنید کاری برای انجامدادن و هدفی برای دنبالکردن دارید؛ بهویژه اگر بازنشسته یا تنها باشید.
تعامل انسان و حیوان بر نحوه واکنش بدن به استرس اثر میگذارد. پژوهشها نشان دادهاند که تعامل با حیوان خانگی با تغییر فشار خون، ضربان قلب و هورمونهای استرس ارتباط دارد. ارتباط چشمی با سگها باعث ترشح اکسیتوسین میشود که به هورمون پیوند اجتماعی معروف است.
البته حیوانات خانگی میتوانند عامل استرس هم باشند. هزینههای دامپزشکی، مشکلات رفتاری، اختلال خواب و مسئولیت مراقبت از آنها به این معنی است که تجربه نگهداری از حیوان خانگی تا حد زیادی به خود فرد، حیوان و شرایط زندگی آنها بستگی دارد.
وقتی حیوانات وارد فرایند درمان میشوند
رابطه انسان و حیوان حتی به حوزه مراقبتهای بهداشتی هم راه پیدا کرده است.
بوریس لوینسون پزشک روانشناس است و بهعنوان یکی از پیشگامان این حوزه شناخته میشود. او شخصاً شاهد بوده که سگش، جینگلز، به بچهها کمک میکند که حضور پررنگتری در جلسات رواندرمانی داشته باشند. لوینسون در سال ۱۹۶۴ اصطلاح «درمان به یاری حیوانات خانگی» را ابداع کرد.
اینروزها از حیوانات آموزشدیده در بیمارستانها، خانههای سالمندان، برنامههای توانبخشی و دیگر مراکز استفاده میشود. نقش درمان به یاری حیوانات خانگی در کاهش اضطراب و استرس و افزایش مشارکت بیماران در فرایند درمان مورد مطالعه قرار گرفته است.
سگها برای کمک به افراد مبتلا به صرع آموزش میبینند تا هنگام وقوع حمله یا بعد از آن به صاحبشان واکنش نشان دهند. حس بویایی فوقالعاده سگها هم زمینهساز تحقیق درباره شناسایی علائم زیستی بیماریهایی مانند سرطان شده است.
این کارکرد با نگهداری مرسوم از حیوان خانگی تفاوت دارد، زیرا حیوانات در این موارد برای ایفای نقش درمانگر انتخاب میشوند و آموزش میبینند.
آیا داشتن حیوان خانگی برای همه مفید است؟
نگهداری از حیوان خانگی فواید زیادی برای سلامتی دارد، اما آوردن حیوان خانگی به منزل با هدف بهبود سلامتی مستلزم بررسیهای بیشتر است.
کوئو توصیه میکند که جثه، خلقوخو، وضعیت سلامتی و میزان جنبوجوش حیوان را در کنار توان جسمانی و شرایط محل زندگی خود در نظر بگیرید.
جثه حیوان برای سالمندان اهمیت زیادی دارد. یک سگ بزرگ یا پرانرژی میتواند قلادهاش را بکشد یا به حرف صاحبش گوش ندهد و باعث زمینخوردن او شود.
به نیازهای حیوان توجه کنید. مراقبتهای دامپزشکی، غذا، نظافت، آلرژی، محدودیتهای محل سکونت، سفر و امکان مراقبت دائمی از حیوان از جمله مسائلی هستند که باید قبل از آوردن حیوان خانگی در نظر بگیرید. رفاه و راحتی حیوان هم حائز اهمیت است.
برای افرادی که عاشق حیوانات هستند اما نمیتوانند مسئولیت نگهداری تماموقت از آنها را برعهده بگیرند، وقتگذراندن با حیوان خانگی اعضای خانواده، فعالیت داوطلبانه در مراکز نگهداری از حیوانات یا شرکت در برنامههای سازمانیافته تعامل با حیوانات میتواند مؤثر باشد.
حیوانات خانگی جای دارو و درمان را نمیگیرند. نقش حیوان خانگی در حفظ سلامتی آنطور که تصور میشود پیچیده نیست و به دلیل سادگیاش مورد توجه قرار گرفته است.
حیوان خانگی باعث میشود که برای او وقت بگذارید و به برنامه روزانهتان نظم و ترتیب میدهد. اگر حیوان خانگیتان سگ باشد، بهانه خوبی برای بیرون رفتن از خانه پیدا میکنید.
همین کارهای بهظاهر کوچک به مرور زمان اثر بزرگی از خود بهجا میگذارند.
