مصرف روزانه پروبیوتیکها نمیتواند جای غذاهای سرشار از فیبر را که به حفظ سلامت روده کمک میکنند بگیرد.
مردم دوست دارند از رودههای خود مراقبت کنند؛ اما ظاهراً علاقه چندانی به تغذیه صحیح آن ندارند.
این نتیجه مطالعه نزدیک به ۶۳ هزار داوطلب است: افراد برای بهبود سلامت رودههای خود از مکملهای پروبیوتیک استفاده میکنند، اما رژیم غذاییشان را تغییر نمیدهند.
محبوبیت این مکملها شاید این تصور را ایجاد کند که مصرف روزانه پروبیوتیکها برای مراقبت از رودهها کفایت میکند. ماریا مارکو، میکروبشناس و استاد دانشگاه کالیفرنیا-دیویس، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «اگر رژیم غذایی فاقد میوه، سبزیجات و دیگر غذاهای گیاهی حاوی فیبر باشد، با مصرف پروبیوتیک راه به جایی نخواهید برد.»
مارکو گفت: «پروبیوتیکها در کنار رژیم غذایی سالم مؤثر عمل میکنند و جای غذاهای سالم را نمیگیرند.» فیبر و پروبیوتیکها دو کارکرد متفاوت دارند. فیبر خوراکی به تغذیه میکروبهای روده کمک میکند و باعث بهینهسازی محیط روده میشود، اما پروبیوتیک ماهیت متفاوتی دارد. او گفت: «پروبیوتیک مثل یک موجود زنده است و حکم میکروبی را دارد که وارد بدن میشود.» اگر رژیم غذایی فاقد فیبر کافی باشد، مکمل پروبیوتیک هم تأثیر چندانی نخواهد داشت و بعید است که تمام فواید خود را در اختیار ما بگذارد.
آیا مکملها به میانبر سلامتی تبدیل شدهاند؟
وندانا شث، متخصص تغذیه و رژیمدرمانی، که نقشی در این مطالعه نداشت، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «جذابیت مکملها در این است که پیچیدگی خاصی ندارند. مکمل میخرید و مصرف میکنید. هیچ زحمتی ندارد. با این کار به سلامتیتان کمک میکنید.»
شث گفت تغییر شیوه غذاخوردن کار پیچیدهتری است. غذاخوردن به عادتها، اولویتها، فرهنگ، خانواده، اوضاع مالی و لذت از خوردن گره خورده است. مصرف مکمل فقط چند ثانیه طول میکشد، اما برای تغییر شیوه غذاخوردن باید عادتهای جدیدی در پیش بگیرید.
با اینحال، سادگی مصرف مکمل به این معنی نیست که حتماً اثربخش است و بهمنزله بیاثربودن آنها نیست. برخی از مکملها در موارد خاص مؤثر عمل میکنند که از جمله میتوان به مصرف فولیک اسید در دوران بارداری اشاره کرد. برخی دیگر مانند مکملهای ویتامین دی به جبران کمبود مواد مغذی کمک میکنند.
مزیتی که غذا نسبت به پروبیوتیکها دارد
مارکو گفت سلامت روده در داشتن میکروبهای «مفید» خلاصه نمیشود. اتفاقاتی که در روده رخ میدهد، با دیگر نقاط بدن از جمله سوختوساز، خلقوخو و رفتار ارتباط دارد. او گفت: «اگر بتوانیم پروبیوتیک و فیبر بیشتری را در وعدههای غذایی خود بگنجانیم، نهتنها به روده بلکه به تمام اندامهای بدن کمک خواهیم کرد.»
شث میگوید از تغییرات کوچک شروع کنید: تنوع مواد غذایی را افزایش دهید و از غذاهای گیاهی و سرشار از فیبر مانند لوبیا، عدس، سبزیجات، میوه، غلات کامل، مغزیجات و دانهها استفاده کنید. غذاهای تخمیری مانند ماست پروبیوتیک، کفیر و کیمچی هم میتوانند بخشی از این رژیم غذایی باشند.
غذاهای کامل و مکملها جای یکدیگر را نمیگیرند، زیرا به لحاظ ساختاری متفاوت هستند و تفاوتشان در عادتهای غذایی خلاصه نمیشود. غذاهای مختلف حاوی فیبر، مواد مغذی و ترکیبات گیاهی هستند، اما پروبیوتیکها سویههای مشخصی از میکروارگانیسمها را در اختیار بدن میگذارند. شث گفت: «میکروبهای روده تحت تأثیر غذاهایی هستند که هرروز میخوریم، اما اثربخشی پروبیوتیکها به سویه مورد نظر بستگی دارد.»
غذاهای تخمیری جایی میان ایندو قرار دارند. این خوراکیها حاوی میکروبهای زنده هستند، اما همزمان فیبر و دیگر ترکیباتی را که درحین تخمیر تولید میشوند در اختیار بدن میگذارند. از اینرو، تفسیر نتایج پژوهشی درباره غذاهای تخمیری دشوار است. مارکو میگوید اگر مطالعهای نشان دهد خوردن کیمچی یا ترشی مفید است، نمیتوان با اطمینان گفت که فواید آن از میکروبها، فیبر یا ترکیبات مغذی نشأت میگیرد. اما پروبیوتیکها صرفاً با توجه به یک فایده مشخص بررسی میشوند.
اگر پروبیوتیک مصرف میکنید
غیر از عبارت «پروبیوتیک» باید به برچسب محصول هم توجه کنید. آنچه اهمیت دارد، سویه میکروب و دلیل مصرف آن است. مارکو میگوید برای بررسی محصولات و سویههای مختلف به راهنمای پروبیوتیک آمریکا مراجعه کنید که فواید مربوط به علائم گوارشی، عملکرد ایمنی یا خواب را بررسی کرده است. خلاصهای از شواهد مربوط به فواید پروبیوتیک برای اخذ تصمیمات بالینی در این راهنما ارائه شده است.
برای نمونه، در این راهنما آمده که بیفیدوباکتریوم انیمالیس زیرگونه لاکتیس به رفع یبوست کمک میکند. مطالعات مربوط به این سویه با بررسی شیر تخمیری نشان دادهاند که این باکتری به عبور مواد غذایی از دستگاه گوارش سرعت میبخشد و بعضاً باعث افزایش دفعات اجابت مزاج میشود.
کارآزماییهای بالینی هم نشان دادهاند که بیفیدوباکتریوم لانگوم به بهبود علائم سندرم روده تحریکپذیر کمک میکند.
شث میگوید مکملها را به چشم یکی از وسایل موجود در جعبه ابزار نگاه کنید و آنها را بهعنوان جایگزین غذا در نظر نگیرید. او افزود که هنگام انتخاب مکمل به پرسشهای زیر پاسخ دهید:
- آیا واقعاً به مکمل نیاز دارم؟
- مکمل مربوطه چه دردی از من دوا کند؟
- آیا شواهد علمی محکمی درباره مکمل مربوطه وجود دارد؟
- آیا مکمل مربوطه با داروهای مصرفی یا سلامتیام سازگار است؟
شث گفت: «مصرف مکمل بهطور خودکار به این معنی نیست که سلامت رودهتان را تضمین کردهاید. مکمل به رفع کمبود کمک میکند، اما نمیتواند همه کمبودها را جبران کند. ادامه این مسیر به انتخابهای غذایی روزمره ما بستگی دارد.»
