سه میراث فرهنگی ایران شامل جشن تیرگان، هنر سنتی نمدمالی و آیین گهواره و لالایی‌خوانی برای ثبت در فهرست میراث فرهنگی ناملموس جهان در آذرماه به رای گذاشته می‌شوند.
به گزارش ایلنا، علیرضا ایزدی، رئیس مرکز ثبت و حریم آثار تاریخی وزارت میراث فرهنگی روز سه‌شنبه، ۱۹ آبان اعلام کرد که این سه پرونده به‌صورت مشترک با کشورهای همسایه و آسیای مرکزی تهیه شده‌اند و در بیست‌ویکمین نشست کمیته بین‌دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو، از ۹ تا ۱۴ آذرماه در شهر شیامن چین بررسی خواهند شد.
جشن تیرگان
نخستین پرونده به جشن باستانی تیرگان اختصاص دارد که ایران آن را با همکاری ارمنستان و با عنوان «سنت پاسداشت آب و باران؛ تیرگان/وارداوار» ارائه کرده است.
جشن تیرگان یکی از جشن‌های باستانی ایران است که با آب، باران، طبیعت و آرزوی فراوانی و آبادانی پیوند دارد. این جشن در سیزدهمین روز از ماه تیر در گاه‌شماری زرتشتی برگزار می‌شود و در برخی مناطق ایران همچنان زنده مانده است. آب‌پاشی، گردهمایی خانواده‌ها، شادی و بستن دستبندهای رنگی موسوم به «تیر و باد» از آیین‌های شناخته‌شده این جشن است.
تیرگان در روایت‌های اساطیری ایران با داستان آرش کمانگیر نیز پیوند دارد؛ پهلوانی که بنا بر روایت‌های کهن، با پرتاب تیر خود مرز میان ایران و توران را مشخص کرد. از این رو، تیرگان علاوه بر پیوند با آب و باران، یادآور فداکاری، میهن‌دوستی و هویت فرهنگی ایرانیان نیز به شمار می‌رود. این جشن در مناطق مختلف ایران، از جمله مازندران، با آداب و رسوم محلی برگزار می‌شود.
هنر نمدمالی
دومین پرونده مربوط به هنر سنتی نمدمالی است که با مشارکت هشت کشور ایران، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، مغولستان، تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان تهیه شده است.
نمدمالی از هنرهای سنتی و کهن ایران است که سابقه آن به زندگی جوامع دامدار و عشایری بازمی‌گردد. در این هنر، پشم گوسفند با استفاده از آب، گرما، فشار و مالش به لایه‌ای فشرده و مقاوم به نام نمد تبدیل می‌شود. برخلاف پارچه‌بافی، برای تولید نمد از تار و پود استفاده نمی‌شود، بلکه الیاف پشم در اثر فشار و مالش به یکدیگر متصل می‌شوند.
نمد در گذشته کاربرد گسترده‌ای در زندگی روزمره مردم، به‌ویژه روستاییان و عشایر داشته است. از آن برای ساخت زیرانداز، کلاه، پوشاک، سجاده و پوشش چادرهای عشایری استفاده می‌شد. هنرمندان نمدمال با استفاده از پشم‌های رنگی، نقش‌هایی الهام‌گرفته از طبیعت، حیوانات و طرح‌های سنتی روی نمد ایجاد می‌کنند. این هنر در مناطقی مانند مازندران، سمنان، چهارمحال و بختیاری و دیگر نقاط ایران رواج داشته و مهارت‌های آن اغلب از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.
سنت گهواره و لالایی‌خوانی
سومین پرونده به سنت گهواره و لالایی‌خوانی اختصاص دارد که ایران همراه با تاجیکستان و ترکمنستان برای ثبت جهانی آن اقدام کرده است.
در بخشی از مستندات ارائه‌شده از ایران، تصاویری از مادران قشقایی و کرد هنگام گهواره‌جنبانی و خواندن لالایی ثبت شده است.
سنت گهواره و لالایی‌خوانی از میراث فرهنگی دیرینه ایران است که با زندگی خانوادگی، پرورش کودکان و انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر ارتباط دارد. لالایی‌ها آوازهای آرام و آهنگینی هستند که مادران و دیگر اعضای خانواده برای خواباندن و آرام کردن کودکان می‌خوانند. این آوازها اغلب به زبان‌ها و گویش‌های محلی اجرا می‌شوند و در کنار ابراز محبت مادرانه، بازتاب‌دهنده آرزوها، نگرانی‌ها، خاطرات و شرایط زندگی خانواده‌ها هستند.
لالایی‌های ایرانی در مناطق مختلف کشور، از جمله میان کردها، ترک‌ها، لرها، بلوچ‌ها و قشقایی‌ها، با آهنگ‌ها و واژگان متفاوتی خوانده می‌شوند. بسیاری از این آوازها بدون آنکه به‌صورت مکتوب ثبت شده باشند، سینه‌به‌سینه از مادران و مادربزرگ‌ها به نسل‌های بعد منتقل شده‌اند. از این رو، لالایی‌ها افزون بر نقش عاطفی خود، بخشی از میراث شفاهی و هویت زبانی و فرهنگی مردم ایران به شمار می‌روند.
این سنت تنها به آواز خواندن محدود نمی‌شود و ساخت و تزئین گهواره، شیوه‌های سنتی خواباندن و نگهداری از نوزاد و گهواره‌جنبانی را نیز در بر می‌گیرد. ایران همراه با تاجیکستان و ترکمنستان برای ثبت این میراث مشترک در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو اقدام کرده است.
ایزدی درباره علت ارائه پرونده‌های مشترک گفت که یونسکو برای تعداد پرونده‌های قابل بررسی محدودیت تعیین کرده و پرونده‌های چندملیتی از اولویت بیشتری برخوردارند.
به گفته او، در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، حداکثر ۶۰ پرونده در هر دوره بررسی می‌شود. همچنین کشورهایی که آثار کمتری در فهرست میراث ناملموس جهان دارند، در اولویت قرار می‌گیرند.
رئیس مرکز ثبت و حریم آثار تاریخی افزود که پرونده‌های امسال دو سال پیش به یونسکو ارسال شده‌اند.
ایزدی همچنین اعلام کرد که هنر آیینه‌کاری ایران در سال ۲۰۲۵ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شده و پرونده دانش سنتی تولید گلاب و آیین‌های فرهنگی مرتبط با آن نیز برای بررسی در سال ۲۰۲۷ ارائه شده است.
در صورت تایید سه پرونده جدید، جشن تیرگان، هنر نمدمالی و سنت گهواره و لالایی‌خوانی به‌عنوان میراث فرهنگی مشترک ایران و کشورهای مشارکت‌کننده در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت خواهند شد.
