سرطان مثانه یکی از شایعترین سرطانهای دستگاه ادراری و دهمین علت مرگومیر ناشی از سرطان بهشمار میرود. این بیماری از آن جهت حائز اهمیت است که درمان آن درصورت تشخیص زودهنگام امکانپذیر است.
خیلیها تصور میکنند که سرطان مثانه بدون هشدار ظاهر میشود، اما این بیماری اغلب نشانههای ظریفی دارد.
سرطان مثانه میتواند با عفونت ادراری یا خونریزی بعد از یائسگی اشتباه گرفته شود.
علائم و نشانههای اولیه سرطان مثانه
شایعترین و اغلب نخستین علامت سرطان مثانه، وجود خون در ادرار است. رنگ ادرار ممکن است از صورتی کمرنگ به دودی، قهوهای و قرمز روشن یا تیره تغییر پیدا کند. گاهی فقط یک یا دو مرتبه متوجه خون میشوید و همین مسئله باعث میشود که مشکل را پیگیری نکنید یا آن را با مشکلات شایع مانند عفونت دستگاه ادراری یا خونریزی بعد از یائسگی اشتباه بگیرید. این مسئله تشخیص بیماری را به تأخیر میاندازد و باعث میشود سرطان به مرحلهای برسد که روند درمان را دشوارتر میکند.
سایر علائم شایع عبارتند از:
- احساس درد، سوزش یا تحریک هنگام ادرار کردن
- نیاز ناگهانی و شدید به ادرار حتی در مواقعی که مثانه پر نیست
- تکرر ادرار بیشازحد
- بیدارشدنهای شبانه بهدلیل نیاز شدید به ادرار
علائم مراحل پیشرفته بیماری
وقتی سرطان مثانه پیشرفت میکند یا از مثانه به دیگر نقاط بدن میرسد، علائم بیشتری ظاهر میشوند که برای نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- احساس درد در ناحیه پهلو (درد در پهلوی کمر، زیر دندهها و بالای کمر)
- شکمدرد
- درد یا حساسیت استخوانها
- کاهش اشتها یا کاهش وزن بیدلیل
- ورم کردن پاها
- خستگی مداوم
- ناتوانی در ادرار کردن
علت سرطان مثانه چیست؟
مثانه اندامی کیسهمانند در بخش تحتانی شکم است که ادرار را تا زمان تخلیه در خود نگهمیدارد. این اندام بخشی از دستگاه ادراری است که کلیهها، حالبها و مجرای ادرار را دربرمیگیرد. کلیهها مواد زائد را از خون خارج کرده و ادرار تولید میکنند و حالبها آن را به مثانه انتقال میدهند تا از طریق مجرای ادرار از بدن خارج شود. مجرای ادرار در خانمها کوتاهتر و در آقایان بلندتر است.
سرطان مثانه زمانی رخ میدهد که سلولهای غیرطبیعی در داخل یا اطراف مثانه تشکیل شوند. این بیماری در حدود ۹۰ درصد از موارد از نوع کارسینوم اوروتلیال است که در پوشش داخلی مثانه رخ میدهد. تومور در بیشتر موارد فقط در لایه داخلی رشد میکند. از آنجا که سلولهای اوروتلیال سایر بخشهای دستگاه ادراری از جمله لگنچه کلیوی، حالبها و مجرای ادرار را هم دربرمیگیرند، ممکن است این نقاط هم درگیرِ تومور شوند. از اینرو، پزشکان معمولاً برای بررسی و پیگیری بیماری کل دستگاه ادراری را معاینه میکنند.
کارسینوم سلول سنگفرشی و آدنوکارسینوم هم دو نمونه دیگر هستند. نوع اول سلولهای سطحی پوست و نوع دوم سلولهای غدهای را درگیر میکند.
علت دقیق سرطان مثانه هنوز مشخص نیست، اما پژوهشگران به عوامل مختلفی پی بردهاند که باعث افزایش خطر ابتلا میشوند. این عوامل شامل ژنتیک و فاکتورهای دیگر هستند.
سرطان مثانه زمانی ایجاد میشود که جهش ژنتیکی خاصی در ژنها رخ میدهد و سلولها بهشکل غیرطبیعی رشد میکنند و باعث تشکیل تومور میشوند. جهشها عمدتاً اکتسابی هستند که یعنی بهمرور زمان رخ میدهند و جنبه موروثی ندارند. FGFR3، PIK3CA، KDM6A و TP53 از جمله ژنهایی هستند که بیش از بقیه درگیر میشوند. این روند عمدتاً با ازدسترفتن بخشی از مواد ژنتیکی کروموزوم شماره ۹ همراه است و نقش بسزایی در شروع بیماری دارد. جهشها گاهی بر اثر تماس با مواد سرطانزا و گاهی بهطور تصادفی رخ میدهند.
برخی از ژنهای موروثی مانند GSTM1 و NAT2 توان بدن در تجزیه مواد شیمیایی زیانآور را کاهش میدهند و حساسیت به مواد سرطانزا مانند دخانیات و ترکیبات صنعتی را دوچندان میکنند. برخی از سندرمهای موروثی از جمله سندرم لینچ و سندرم کاودن هم به خطر ابتلا دامن میزنند.
عوامل محیطی، مشکلات پزشکی و سبک زندگی هم پوشش داخلی مثانه را در معرض مواد شیمیایی زیانآور، تحریک مزمن یا آسیبهای طولانیمدت قرار میدهند و به خطر سرطان مثانه دامن میزنند:
- سیگار: سیگار کشیدن مهمترین عامل خطر سرطان مثانه است و خطر ابتلا را دستکم سهبرابر میکند و عامل حدود نیمی از موارد بیماری بهشمار میرود. ترکیبات شیمیایی مضر سیگار وارد جریان خون میشوند، از طریق کلیهها تصفیه شده و در ادرار انباشته میشوند و در آنجا با پوشش داخلی مثانه تماس پیدا میکنند. خطر بیماری با ترک سیگار بهتدریج کاهش مییابد.
- تماس با مواد شیمیایی: تماس با مواد شیمیایی صنعتی بهویژه آمینهای آروماتیک مانند بنزیدین و بتا-نفتیلآمین، که در صنایع رنگ، لاستیک، چرم، نساجی و چاپ کاربرد دارند، خطر ابتلا را افزایش میدهند. نقاشها، ماشینکارها، ناشرها، آتشنشانها، آرایشگرها و رانندههای کامیون ممکن است بهدلیل تماس مداوم با رنگ، بخارهای شیمیایی یا دود دیزل در معرض خطر بیشتری باشند. از آنجا که بروز علائم سرطان مثانه ممکن است دههها به طول بیانجامد، پیامدهای آن گاهی ۳۰ تا ۴۰ سال بعد ظاهر میشوند.
- تماس با آرسنیک: تماس با آرسنیک طبیعی و صنعتی از طریق آب آلوده، خطر سرطان مثانه را دوچندان میکند. آرسنیک سرطانزاست و به دیانای آسیب میزند، سازوکار ترمیم سلولها را مختل کرده و بیان ژنها را تغییر میدهد.
- داروها و مکملها: داروی پیوگلیتازون که برای دیابت تجویز میشود بهویژه در دوز بالا با افزایش خطر سرطان مثانه ارتباط دارد. مکملهای حاوی آریستولوچیک اسید، که در برخی از گیاهان مورد استفاده در داروهای سنتی یافت میشود، با سرطانهای اوروتلیال از جمله سرطان مثانه ارتباط دارند، زیرا باعث آسیبدیدن دیانای سلولهای اوروتلیال میشوند.
- تحریک مزمن مثانه و عفونتها: عفونتهای درازمدت دستگاه ادراری، سنگ کلیه یا مثانه، استفاده طولانیمدت از سوند و عفونتهای انگلی مانند شیستوزومیازیس (تب حلزون) با افزایش خطر سرطان مثانه بهویژه کارسینوم سلول سنگفرشی ارتباط دارند. تصور میشود که تحریک و التهاب مزمن پوشش مثانه در این امر دخیل باشند.
- تماس با پرتوها: قرار گرفتن در معرض پرتوها از جمله پرتودرمانی شکم یا لگن، تماس شغلی با پرتوها یا قرار گرفتن در معرض رویدادهای هستهای به افزایش خطر سرطان مثانه دامن میزنند.
- مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآوریشده: مصرف زیاد ایندو ماده غذایی با افزایش ۲۰ درصدی خطر سرطان مثانه همراه است. البته مصرف متعادل گوشت قرمز فرآورینشده میتواند مواد مغذی مهمی مانند پروتئین، آهن و ویتامین ب۱۲ مورد نیاز بدن را فراهم کند که به حفظ بافتها و عملکرد سیستم ایمنی کمک میکنند.
- آب ناکافی: ننوشیدن آب کافی میتواند خطر سرطان مثابه را چندبرابر کند، زیرا نوشیدن مایعات به شستوشوی مثانه کمک میکند و مدت تماس مواد زیانآور با پوشش مثانه را به حداقل میرساند.
- قهوه بدون کافئین: مطالعهای در سال ۲۰۲۵ با بررسی بیش از ۱۲۰ هزار داوطلب نشان داد آقایانی که قهوه بدون کافئین مینوشند، در مقایسه با افرادی که اهل قهوه نیستند، بیشتر دچار سرطان مثانه میشوند.
- مصرف تریاک: تریاک کاربردهای پزشکی دارد و به تسکین درد کمک میکند، اما مصرف از روی اعتیاد با افزایش خطر سرطان مثانه ارتباط دارد.
- سابقه سرطان: سابقه ابتلا به سرطانهای اوروتلیال از جمله سرطان مثانه به خطر تشکیل تومورهای جدید در دیگر نقاط دستگاه ادراری دامن میزند، حتی اگر سرطان اولیه از بین رفته باشد. سرطان مثانه بعد از درمان بین ۵۰ تا ۸۰ درصد احتمال عود دارد که بهصورت عود سرطان قبلی یا ابتلا به یک سرطان جدید و مستقل رخ میدهد.
- سابقه شیمیدرمانی: برخی از داروهای شیمیدرمانی مانند سیکلوفسفامید یا ایفوسفامید باعث تحریک مثانه شده و خطر سرطان مثانه را افزایش میدهند.
- ناهنجاریهای مادرزادی: بیماریهای نادر مانند ناهنجاری اوراکال و بیرونزدگی مثانه به افزایش خطر سرطان مثانه در آینده دامن میزنند. ناهنجاری اوراکال به اتصال غیرطبیعی مثانه و ناف اطلاق میشود که با تشکیل کیست یا سرطان همراه است. در حالت بیرونزدگی مثانه هم مثانه نوزاد در دوران جنینی بهطور کامل بسته نمیشود و در معرض آسیب قرار میگیرد؛ عارضهای که خطر عفونت مزمن و سرطان را افزایش میدهد.
- پیوند عضو: افرادی که عضو پیوندی میگیرند، از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی استفاده میکنند و این داروها با افزایش خطر عفونتهای مثانه ارتباط دارند که خطر ابتلا به سرطان مثانه را چندبرابر میکنند.
عوامل جمعیتی و متغیرهای غیرقابل اصلاح هم بر خطر ابتلا به سرطان مثانه اثر میگذارند:
- سن: خطر ابتلا با افزایش سن بیشتر شده و عمدتاً افراد بالای ۵۵ سال را درگیر میکند.
- جنسیت: آقایان حدود سهبرابر بیشتر از خانمها در معرض ابتلا به سرطان مثانه قرار دارند.
- قومیت: نژاد و قومیت بی تاثیر نیست چنانچه نرخ ابتلا به سرطان مثانه در بین سفیدپوستها تقریباً دوبرابر بیشتر از سیاهپوستها و جوامع اسپانیاییتبار است و آمریکاییهای آسیاییتبار کمتر درگیر این بیماری میشوند. دلیل این تفاوت هنوز مشخص نیست.
سرطان مثانه چگونه تشخیص داده میشود؟
غربالگری
برخی از پزشکان برای افرادی که با خطر بالای سرطان مثانه دستوپنجه نرم میکنند، آزمایش ادرار، سیتولوژی و گاهی سیستوسکوپی تجویز میکنند.
با اینحال، نهادهای پزشکی برجسته از جمله انجمن سرطان آمریکا بهطور کلی غربالگری روتین سرطان مثانه را برای افراد فاقد علامت و گروههای کمخطر توصیه نمیکنند، زیرا شواهد نشان میدهند که غربالگری تأثیر مشخصی بر کاهش نرخ مرگومیر ناشی از این بیماری ندارد.
فرایند تشخیص معمولاً با بررسی علائم و تعیین شیوه معاینه فیزیکی آغاز میشود و با انجام آزمایشات تکمیلی ادامه پیدا میکند.
تصویربرداری و روشهای تشخیصی
پزشک ممکن است برای بررسی دستگاه ادراری، شناسایی تومورها و ارزیابی دامنه سرطان از تصویربرداری و روشهای تشخیصی استفاده کند.
- سیستوسکوپی: در این روش از لولهای باریک و مجهز به دوربین برای بررسی مثانه و مجرای ادرار استفاده میشود تا تومورها یا دیگر ناهنجاریها شناسایی شوند. این روش امکان نمونهبرداری یا شستوشوی مثانه را هم فراهم میکند. نوع فلورسنت آن که از رنگ مخصوص و نور آبی برخوردار است، عملکرد بهتری در تشخیص سلولهای سرطانی دارد.
- یورتروسکوپی: مشابه روش سیستوسکوپی است، اما فقط بخشهای فوقانی دستگاه ادراری از جمله حالبها و لگنچه کلیوی را بررسی میکند.
- نمونهبرداری یا برداشت تومور مثانه از طریق مجرای ادرار: بافت تومور از طریق مجرای ادرار برداشته میشود و تحت بررسی قرار میگیرد. این روش درمان اصلی بیماری در مراحل اولیه به شمار میرود.
- پیلوگرام داخلوریدی: در این روش یک ماده رنگی به بدن تزریق شده و با استفاده از اشعه ایکس از دستگاه ادراری تصویربرداری میشود تا ناهنجاریها شناسایی شوند.
- سیتیاسکن یا سیتی اوروگرافی: این روش به تهیه تصاویر دقیقی منجر میشود که به تشخیص تومورها و دامنه گسترش سرطان کمک میکنند.
- امآرآی: تصاویر دقیقی فراهم میکند که از آن برای بررسی احتمال گسترش سرطان استفاده میشود.
- سونوگرافی: با استفاده از امواج صوتی اندامهای اطراف مثانه را بررسی میکند و علائم گسترش سرطان را به تصویر میکشد.
آزمایش خون
آزمایش خون به بررسی عملکرد اندامها و شناسایی علائم گسترش سرطان کمک میکند.
- آزمایش عملکرد کلیه: مشکلات احتمالی کلیه یا انسدادها را مشخص میکند.
- آزمایشهای مرتبط با کبد (مانند آلکالین فسفاتاز): احتمال گسترش سرطان به استخوان یا کبد را ارزیابی میکند.
سایر آزمایشها
آزمایشات دیگری هم وجود دارد که به بررسی علائم ادراری و شناسایی تغییرات مرتبط با سرطان مثانه کمک میکنند.
- آزمایش جریان ادرار: کیفیت جریان ادرار و مدتزمان تخلیه مثانه را اندازهگیری میکند.
- آزمایشات مبتنی بر ادرار: این آزمایشات اغلب در مراحل اولیه انجام میگیرند. وجود خون، باکتری و سلولهای غیرطبیعی در آزمایش ادرار بررسی میشود. کشت ادرار برای شناسایی باکتریها و احتمال عفونت دستگاه ادراری انجام میگیرد. در سیتولوژی از بررسی سلولهای موجود در ادرار یا شستوشوی مثانه برای شناسایی سلولهای غیرطبیعی یا سرطانی استفاده میشود. آزمایش نشانگرهای زیستی ادرار هم با بررسی مؤلفههایی انجام میگیرد ممکن است نشانه سرطان مثانه باشند.
آزمایش ژنتیک
آزمایش ژنتیک فقط به برخی از بیماران توصیه میشود؛ بهویژه افرادی که در سن پایین مبتلا شدهاند یا در زمینه سرطان روده بزرگ و مثانه سابقه خانوادگی دارند. این آزمایش با بررسی تغییرات ژنتیکی موروثی که به خطر بیماری دامن میزنند انجام میگیرد.
درجات و مراحل مختلف سرطان مثانه
سرطان مثانه بعد از تشخیص قطعی براساس درجه (گرید) و مرحله (استیج) بیماری دستهبندی میشود تا شیوه درمان مشخص شود و روند پیشرفت بیماری ارزیابی شود.
درجه سرطان نشان میدهد که سلولهای سرطانی در مقایسه با سلولهای سالم تا چه حد غیرطبیعی هستند. سرطانهای درجهپایین بیشتر شبیه سلولهای طبیعی هستند، رشد آهستهتری دارند و احتمال گسترش آنها کمتر است؛ اما سرطانهای درجهبالا شکل غیرطبیعی دارند، سریعتر رشد میکنند و احتمال گسترش یا عود آنها بیشتر است. سرطانهای تهاجمی مثانه در زمان تشخیص از نوع درجهبالا هستند.
مرحله سرطان به میزان پیشرفت بیماری و محل گسترش آن در بدن اشاره دارد.
سرطان مثانه در مرحله صفر به پوشش داخلی مثانه محدود میشود و در مرحله ۱ به بافت زیرین این پوشش نفوذ میکند، اما هنوز به عضله دسترسی ندارد.
مرحله ۲ نقطه عطف بیماری بهشمار میرود، زیرا سرطان در این مرحله به عضله مثانه میرسد. سرطان در مرحله ۳ از مثانه خارج شده و به چربی یا اندامهای مجاور میرسد. این بیماری در مرحله ۴ به اندامهای دوردست مانند ریهها، استخوانها یا کبد دسترسی پیدا میکند. وقتی سرطان مثانه از مرحله ۲ به مرحله ۴ میرسد، شانس بقای ۵ ساله بیمار بهشدت کاهش پیدا میکند و از ۷۳ درصد به ۹ درصد میرسد.
درمان سرطان مثانه
شیوه درمان سرطان مثانه به مرحله و درجه سرطان و وضعیت کلی سلامتی و اولویتهای بیمار بستگی دارد.
۱. درمان زودهنگام (مراحل ۰ و ۱)
سرطان مثانه در مراحل اولیه به پوشش داخلی یا بافت همبند مجاور محدود است و هنوز به عضله نرسیده است. شیوه درمان براساس شدت بیماری تعیین میشود.
- جراحی: جراحی درمان اصلی سرطان مثانه در مراحل اولیه است. روش استاندارد این است که تومور را از طریق مجرای ادرار برداریم. این کار در برخی از موارد بهتنهایی کفایت میکند، اما گاهی برای اطمینان از درمان تکرار میشود.
- ایمنیدرمانی یا شیمیدرمانی درونمثانهای: ممکن است بیمار پس از برداشت تومور تحت ایمنیدرمانی یا شیمیدرمانی درونمثانهای قرار بگیرد که یعنی دارو مستقیماً داخل مثانه تزریق میشود. باسیل کالمت-گرن برای ایمنیدرمانی و میتومایسین یا جمسیتابین برای شیمیدرمانی جزو رایجترین داروها هستند. بیماران گروه کمخطر یا خطر متوسط ممکن است یکبار بعد از جراحی تحت شیمیدرمانی قرار بگیرند، اما بیماران گروه خطر متوسط یا پرخطر معمولاً ۶ هفته با باسیل کالمت-گرن تحت درمان قرار میگیرند. اگر درمان موفقیتآمیز باشد، مرحله درمان نگهدارنده آغاز میشود که در مورد شیمیدرمانی تا ۱ سال و در مورد باسیل کالمت-گرن تا ۳ سال ادامه خواهد داشت تا از عود بیماری جلوگیری شود. اگر سرطان عود کند یا برطرف نشود، درمان باسیل کالمت-گرن تکرار خواهد شد.
- سیستکتومی (برداشت مثانه): در موارد حاد یا زمانی که سایر شیوههای درمانی مؤثر نباشند، برداشتن جزئی یا کامل مثانه تجویز میشود.
۲. درمان سرطان مثانه تهاجمی (مراحل ۲ و ۳)
توالی شیوههای درمانی به حفظ یا برداشت مثانه بستگی دارد.
- جراحی: برداشت کامل مثانه رایجترین روش است که بعد از آن مسیر جدیدی برای خروج ادرار تعبیه میشود؛ روشی که به آن تغییر مسیر ادراری میگویند. در این روش معمولاً غدد لنفاوی لگن هم برداشته میشوند. در برخی از موارد بهویژه زمانی که حفظ مثانه در دستور کار قرار داشته باشد، تومورها از طریق مجرای ادرار برداشته میشوند و برداشت جزئی مثانه کمتر انجام میگیرد.
- بازسازی مثانه و استوما: بعد از برداشتن مثانه، مسیر خروج ادرار به طرق مختلف بازسازی میشود. در روش یوروستومی (کاندوئیت ایلئال) یک حفره روی شکم ایجاد میشود تا ادرار از آن طریق وارد یک کیسه خارجی شود. به این ترتیب، بخشی از روده کوچک به مخزن داخلی مجرای ادرار تبدیل میشود تا بیمار بتواند بهشکل طبیعی ادرار کند. در روشی دیگر از خودِ روده برای تعبیه مخزن داخلی استفاده میشود، اما تخلیه ادرار از طریق سوند و از راه استوما انجام میگیرد و دیگر از کیسه خارجی استفاده نمیشود.
- شیمیدرمانی: شیمیدرمانی معمولاً قبل از برداشت مثانه انجام میگیرد، اما گاهی بعد از جراحی یا در شرایطی که انجام جراحی ممکن نیست، بهتنهایی در دستور کار قرار میگیرد. شیمیدرمانی معمولاً با تزریق وریدی انجام میشود و اغلب شامل ترکیبات دارویی مبتنی بر سیسپلاتین است.
- پرتودرمانی: پرتودرمانی ممکن است پس از برداشتن تومور بههمراه شیمیدرمانی انجام شود یا درصورت عدم امکان جراحی، بهتنهایی در دستور کار قرار بگیرد. در این روش از اشعه پرتوان ایکس برای ازبینبردن سلولهای سرطانی مثانه استفاده میشود. در همینحال، هدف این است که آسیبدیدگی بافتهای سالم به حداقل برسد.
- روش حفظ مثانه: در برخی موارد، برداشت تومور از طریق مجرای ادرار بههمراه شیمیدرمانی و پرتودرمانی ترکیبی به حفظ مثانه کمک میکند. این روش معمولاً با درمان غدد لنفاوی لگن ادامه پیدا میکند تا جلوی گسترش پنهان سرطان گرفته شود.
- درمان هدفمند: در این روش، مولکولهای خاص سلولهای سرطانی مورد هدف قرار میگیرند تا رشدشان متوقف شود و آسیب کمتری به سلولهای سالم وارد شود. اگر با جهش ژنهای FGFR2 یا FGFR3 مواجه باشیم و شیمیدرمانی جواب ندهد، میتوان از داروی اردافیتینیب استفاده کرد.
- ایمنیدرمانی: ایمنیدرمانی به سیستم ایمنی کمک میکند که با سرطان مثانه مقابله کند. این روش ممکن است زمانی در دستور کار قرار بگیرد که سرطان بعد از شیمیدرمانی به رشد خود ادامه میدهد، ظرف یک سال عود میکند، به جراحی یا شیمیدرمانی پاسخ نمیدهد یا خطر عود بالایی دارد. این روش اغلب بهتنهایی و گاهی بههمراه شیمیدرمانی و یا بهعنوان درمان نگهدارنده بعد از شیمیدرمانی انجام میگیرد.
۳. درمان سرطان مثانه متاستاتیک (مرحله ۴)
درمان در این مرحله بیشتر بر تسکین علائم، بهبود کیفیت زندگی و کاهش سرعت پیشرفت بیماری تمرکز دارد، نه علاج آن.
روشهای درمان بسته به میزان گسترش بیماری متفاوت هستند، اما در موارد زیر خلاصه میشوند:
- ترکیب داروهایی مانند پمبرولیزوماب و انفورتومب ودوتین
- شیمیدرمانی مجزا یا شیمیدرمانی بههمراه ایمنیدرمانی نگهدارنده
- ایمنیدرمانی مجزا
- پرتودرمانی بههمراه شیمیدرمانی برای افزایش اثربخشی
- جراحی از جمله برداشت کامل مثانه یا تغییر مسیر ادراری که برای کاهش علائم یا جلوگیری از عوارضی مانند انسداد مجرای ادرار انجام میگیرد
- مراقبت تسکینبخش برای کنترل علائم و ارتقای کیفیت زندگی بیمار
۴. درمان سرطان مثانه عودکننده
درمان سرطان مثانه عودکننده به این بستگی دارد که چه روشهایی قبل از عود سرطان در دستور کار قرار گرفتهاند. درمان میتواند شامل شیمیدرمانی سیستمیک، ایمنیدرمانی یا درمان هدفمند باشد. در برخی موارد، برای عود موضعی یا غیرتهاجمی از جراحی استفاده میشود که گاهی با شیمیدرمانی و ایمنیدرمانی ادامه پیدا میکند. همچنین ممکن است پرتودرمانی بهعنوان درمان تسکینبخش برای کاهش علائم در دستور کار قرار بگیرد.
۵. طب سوزنی و طب فشاری
طب سوزنی و طب فشاری بهعنوان درمان مکمل و ایمن به افرادی توصیه میشود که تحت جراحی سرطان دستگاه ادراری قرار گرفتهاند. پژوهشها نشان میدهند که ایندو روش درد ناشی از جراحی و دوره نقاهت و نیاز به مصرف داروهای افیونی را کاهش میدهند، به پیشگیری یا درمان تهوع و استفراغ بعد از عمل کمک میکنند و احیای عملکرد روده و توانایی غذاخوردن را بهبود میبخشند؛ امری که میتواند مدتزمان بستری در بیمارستان را کوتاهتر کند.
طب سوزنی به کاهش درد و علائم ادراری در بیماران مبتلا به سرطان مثانه که تحت درمان با باسیل کالمت-گرن قرار دارند کمک میکند.
۶. رواندرمانی شناختی
در رواندرمان شناختی از تکنیکهایی مانند تنفس عمیق و تخیل فعال استفاده میشود تا مغز یاد بگیرد مثانه را بدون اتکا به دارو یا جراحی کنترل کند. این روش در کنترل بیاختیاری ادرار و بهبود سلامت مثانه بهویژه در خانمها مؤثر است.
۷. درمانهای نوظهور و آزمایشی
پژوهشگران همچنان درحال بررسی راهکارهای جدید هستند تا بتوانند سرطان مثانه را با دقت بیشتری درمان کنند و در مواردی که روشهای استاندارد مؤثر نیستند، به نتایج بهتری دست پیدا کنند:
- ژندرمانی: این روش آزمایشی با تغییر دیانای بیمار از جمله افزودن ژنهای سالم، اصلاح یا حذف ژنهای معیوب یا جلوگیری از رشد تومورها به مقابله با سرطان کمک میکند. این روش در مواردی تجویز میشود که تومور هنوز به لایه عضلانی مثانه نرسیده و بیمار به روشهای استاندارد درونمثانهای پاسخ نمیدهد.
- پیوند آنتیبادی-دارو: در این روش، آنتیبادیهای جستوجوگر با یک داروی قوی شیمیدرمانی ترکیب میشوند تا دارو بهشکل مستقیم به تومور برسد و آسیب کمتری به سلولهای سالم وارد شود؛ امری که به کاهش عوارض جانبی درمان کمک میکند. پیوند آنتیبادی-دارو تا اینجا برای سرطان متاستاتیک به تأیید رسیده و تا هروقت که لازم باشد بهصورت تزریق وریدی منظم انجام میگیرد.
رویکردهای طبیعی و سبک زندگی برای مقابله با سرطان مثانه
انتخابهای مربوط به سبک زندگی به سلامت عمومی کمک میکنند، عوارض جانبی درمان را کاهش میدهند و خطر عود بیماری را به حداقل میرسانند.
۱. رژیم غذایی
رژیم غذایی مشخصی برای سرطان مثانه وجود ندارد، اما داشتن یک رژیم متعادل در طول درمان و دوران نقاهت به حفظ سلامت عمومی کمک میکند.
یک مطالعه قدیمی نشان داده که مصرف بروکلی بهویژه بروکلی خام با کاهش قابلتوجه نرخ مرگومیر کلی و مرگومیر ناشی از سرطان مثانه ارتباط دارد. سایر میوهها، سبزیجات و سبزیجات چلیپایی ارتباط چندانی با افزایش شانس بقا ندارند.
برخی غذاها یا مکملها به کاهش علائم ناشی از درمان کمک میکنند. برای نمونه، منیزیم اکسید، آب معدنی و پسیلیوم باعث رفع یبوست میشوند و پروتئینهای کمچرب به حفظ قدرت عضلانی در طول شیمیدرمانی کمک میکنند. حفظ آب بدن از طریق نوشیدن آب یا دمنوشهای گیاهی یا آبهای طعمدار بسیار مؤثر است، هرچند میزان مایعات مصرفی باید با پزشک در میان گذاشته شود.
افرادی که تهوع و اسهال دارند، از خوردن وعدههای کوچکتر، انتخاب غذاهای کمفیبر و زودهضم، پرهیز از غذاها و نوشیدنیهای خیلی داغ یا خیلی سرد و محدود کردن لبنیات، غذاهای چرب یا تند، نوشیدنیهای قندی، کافئین و الکل سود میبرند. همچنین میتوان کمبود الکترولیتها را با خوردن موز، آبگوشت و مغزیجات جبران کرد. برای بهبود مزه دهان در طول شیمیدرمانی میتوان در غذا از لیمو یا لیموترش استفاده کرد.
۲. مدیتیشن و ذهنآگاهی
مطالعهای در سال ۲۰۲۵ نشان داد که ترکیب شیمیدرمانی با داروی اپیروبیسین و مداخلات مبتنی بر ذهنآگاهی، با کاهش عوارض جانبی درمان و فشار روانی بیماران مبتلا به سرطان دستگاه ادراری، به بهبود روند درمان کمک میکنند.
مدیتیشن و یوگا هم به کاهش استرس و بهبود علائم جسمانی مانند درد و خستگی کمک میکنند و کیفیت زندگی خانمهای نجاتیافته از سرطان را بهبود میبخشد.
۳. ورزش
ورزش با بهبود کیفیت زندگی بازماندگان سرطان مثانه ارتباط مستقیم دارد. یک مطالعه مروری نظاممند در سال ۲۰۲۱ با بررسی ۲۳ پژوهش نشان داد که داشتن سبک زندگی سالم از جمله فعالیت بدنی منظم میتواند خطر ابتلا به سرطان مثانه را به حداقل برساند و به بهبود و ارتقای کیفیت کلی زندگی بازماندگان کمک کند.
۴. موسیقی
مطالعهای در سال ۲۰۲۴ با بررسی ۱۶۰ آقای مبتلا به سرطان مثانه که در انتظار سیستوسکوپی بودند نشان داد افرادی که با هدفونهای مجهز به نویز کنسلینگ موسیقی گوش میکردند، اضطراب کمتری داشتند و میزان رضایتمندی و تمایل آنها به ادامه درمان نسبت به افرادی که اهل موسیقی نبودند بیشتر بود.
پیشگیری از سرطان مثانه
ما نمیتوانیم از تمام موارد سرطان مثانه جلوگیری کنیم، اما چند راهکار علمی وجود دارد که خطر ابتلا به این بیماری را بهشکل قابلتوجهی کاهش میدهند.
توصیههای غذایی
توصیههای زیر ممکن است در پیشگیری از سرطان مثانه مؤثر باشند:
- افزایش مصرف سبزیجات بهویژه سبزیجات فاقد نشاسته مانند سبزیهای برگدار، بروکلی و فلفل
- گنجاندن غلات کامل و فیبر خوراکی در رژیم غذایی
- مصرف ماهی و سبزیجات چلیپایی که خطر بیماری را به حداقل میرسانند
- مصرف غذاهای سرشار از ویتامینهای ئی، ث و دی
- کاهش مصرف گوشتهای فرآوریشده و مصرف متعادل گوشت قرمز
- حفظ آب کافی بدن
سایر نکات
عوامل مرتبط با سبک و محیط زندگی در کاهش خطر سرطان مثانه دخیل هستند:
- ترک سیگار یا پرهیز از شروع سیگار کشیدن
- داشتن وزن سالم
- استفاده از لباس و ماسک محافظ هنگام کار با مواد شیمیایی خطرناک
- پرهیز از داروهای شیمیایی و داروهای گیاهی حاوی آریستولوچیک اسید
- پرهیز از مصرف تریاک
- درمان سریع عفونتهای دستگاه ادراری و پیگیری سنگ کلیه یا مثانه
- کاهش مواجهه غیرضروری با پرتوها
کاهش خطر عود بیماری
شواهد نشان میدهند که مصرف دوزی بالای برخی ویتامینها و مواد معدنی از جمله ویتامینهای آ، ب۶، ث و ئی در کنار سلنیوم و روی به کاهش خطر عود بیماری کمک میکند.
در همینحال، مصرف زیاد قرصهای فولیک اسید میتواند خطر عود سرطان مثانه غیرتهاجمی را دوچندان کند. از اینرو، بیماران باید در این مورد محتاط باشند و درباره میزان دریافت فولات با پزشک خود مشورت کنند.
عوارض احتمالی سرطان مثانه
عوارض سرطان مثانه به میزان رشد تومور و انسداد جریان ادرار، خونریزی، گسترش بیماری به اندامهای دیگر، عفونتهای مکرر و پیامدهای جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی بستگی دارد. عوارض احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- کمخونی
- تورم حالبها بهدلیل تجمع ادرار
- تنگی مجرای ادرار
- ازدستدادن کنترل مثانه
- اختلال نعوظ در آقایان
- اختلال عملکرد جنسی در خانمها
