راهکارهای درمان لخته خون در طب سنتی چینی بر تقویت انرژی حیاتی بدن و بهبود گردش خون متمرکز هستند.
یک آقای ۲۶ساله کانادایی، که شیفته بسکتبال بود، حدود یک سال پیش با تورم و درد مداوم در ساق پای چپ خود مواجه شد. رنگ پوست ناحیه درگیر بهتدریج به بنفش مایل به سیاه تغییر کرد که باعث شد دیگر نتواند به ورزش مورد علاقهاش ادامه دهد.
پزشک خانوادگی او تشخص داد به ترومبوز سیاهرگی عمقی اندام تحتانی مبتلا شده و توصیه کرد که ۶ ماه از داروی ضدانعقاد وارفارین استفاده کند. با اینحال، علائم برطرف نشدند و او دچار جراحتهای پوستی شد. بیمار درنهایت به طب سنتی چینی روی آورد.
جاناتان لیو، مدیر مرکز درمانی لیوز ویزدم هیلینگ در انتاریوی کانادا، پس از معاینه بیمار در چارچوب طب سنتی چینی نسخهای برای او نوشت که با هدف تقویت «چی» (انرژی حیاتی) و گردش خون تنظیم شده بود؛ مفاهیمی که در علم پزشکی با بهبود سوختوساز انرژی و جریان خون سروکار دارند.
علائم بیمار در کمتر از یک ماه برطرف شد و رنگ پوست پای او به حالت طبیعی بازگشت. از این گذشته، جراحتها التیام یافتند و او توانست دوباره بسکتبال بازی کند.
راهکارهای خودآزمایی لخته خون
لیو گفت: «بروز ناگهانی درد، تورم یا ناراحتی در اندامها میتواند جزو نشانههای هشداردهنده لخته خون باشد. برای ارزیابی اولیه میتوانید از راهکارهای زیر استفاده کنید.
بررسی دما
دمای هردو پا را مقایسه کنید. اگر یکی از پاها خیلی گرمتر بود، ممکن است به ترومبوز سیاهرگی مبتلا باشید و اگر یکی از پاها خیلی سردتر بود، احتمالاً ترومبوز شریانی دارید.
تفاوت دمای محسوس نباید نادیده گرفته شود.
بررسی رنگ پوست
به تغییر رنگ پوست توجه کنید. رنگپریدگی و احساس سرما میتواند نشانه ترومبوز شریانی باشد، اما اگر پوست به رنگ بنفش تیره یا سیاه درآمد و با تورم و احساس گرما مواجه شدید، ممکن است ترومبوز سیاهرگی داشته باشید.
مقایسه اندازه پاها
تورم ناشی از لخته خون معمولاً هردو پا را درگیر نمیکند. اندازه پاها را مقایسه کنید. اگر یکی از پاها متورم و بزرگتر از دیگری بود و پاها به شکل محسوسی نامتقارن بودند، میتوان گفت که پای بزرگتر مشکل دارد.
تست راه رفتن و استراحت
افرادی که با لنگش عروقی، درد، گرفتگی یا خستگی عضلات پا دستبهگریبان هستند، میتوانند این راهکار ساده را امتحان کنند. روی یک سطح صاف با سرعت عادی حدود ۳ تا ۵ دقیقه راه بروید و ببینید آیا در ساق، مچ یا روی پا احساس درد و ناراحتی دارید. اگر احساس درد و ناراحتی داشتید، ۱ تا ۵ دقیقه استراحت کنید. اگر علائم برطرف نشدند، ممکن است مشکل از بافت نرم باشد. اما اگر علائم با استراحت بهسرعت بهبود پیدا کردند، احتمالاً انسداد سیاهرگی عمقی دارید.
تفاوت ترومبوز شریانی و سیاهرگی
لیو میگوید درد ترومبوز شریانی معمولاً شدیدتر است و سریعتر از ترومبوز سیاهرگی پیشرفت میکند. ازاینرو، درمان فوری اهمیت بسزایی دارد.
لیو به پرونده بیمار ۷۸ سالهای اشاره کرد که بهدلیل یبوست و شکمدرد به او مراجعه کرده بود. شکمدرد بیمار با وجود بهبود عملکرد روده ادامه یافت. بررسیهای بیشتر نشان داد که بیمار آنوریسم آئورت شکمی دارد. این عارضه به بزرگشدن آئورت اطلاق میشود که درصورت پارگی با خطر خونریزی داخلی همراه است.
لیو به بیمار گفت که باید هرچه سریعتر جراحی شود. بیمار تحت عمل استنتگذاری قرار گرفت، اما استنت جابهجا شد و به ترومبوز شدید شریانی در اندامهای تحتانی انجامید. بیمار درنهایت جان خود را از دست داد.
لیو توضیح داد که علائم ترومبوز شریانی بهطور کلی از کاهش خونرسانی نشأت میگیرند. لنگش متناوب، سرمای غیرطبیعی یک پا، تغییر رنگ پوست به سفید، بنفش یا قرمز تیره و درد شدید از جمله علائم این عارضه هستند.
همچنین این امکان وجود دارد که نبض سرخرگ محیطی ضعیف باشد یا اصلاً احساس نشود. انسداد شریانی میتواند بهسرعت به ایسکمی حاد منجر شود، زیرا شریانها هستند که خون را به بافتها منتقل میکنند. این وضعیت در موارد حاد به نکروز بافت یا قطع عضو میانجامد.
ترومبوز سیاهرگی عمدتاً روی بازگشت خون به قلب اثر میگذارد. علائم اولیه اغلب خفیفتر هستند و روند پیشرفت کندتری دارند. خطر اصلی در جداشدن لخته و جابهجایی آن در جریان خون نهفته است که درصورت ورود به ریه به آمبولی و درصورت ورود به مغز یا قلب به سکته مغزی یا حمله قلبی منجر میشود که خطر مرگ بسیار بالایی دارد.
راهکارهای طبیعی برای پیشگیری از لخته خون
کنترل لخته خون در طب سنتی چینی بر تقویت انرژی حیاتی و بهبود گردش خون متمرکز است. بهکارگیری توصیههای طب سنتی در زندگی روزمره به کاهش خطر تشکیل لخته کمک میکند.
غذاهای دارویی و دمنوشهای گیاهی
لیو گفت: «پژوهشهای داروشناسی درباره داروهای گیاهی چینی نشان داده که بسیاری از گیاهان سنتی که با هدف «به جریان انداختن خون و رفع رکود» مصرف میشوند، از ترومبوز جلوگیری میکنند.
با اینحال، تأثیر گیاهان سنتی با داروهای ضدانعقاد تفاوت دارد.
گیاهان سنتی صرفاً عوامل انعقاد خون را هدف نمیگیرند، بلکه کارکردهای مختلفی دارند که برای نمونه میتوان به کاهش التهاب، گشادسازی رگها، کاهش فشار خون، کاهش غلظت خون و چربی، مهار پلاکتها و بهبود گردش خون اشاره کرد که بهطور کلی به کاهش احتمال تشکیل لخته کمک میکنند.
لیو گیاهانی مانند دان شن و چوآن شیونگ را برای مراقبت روزانه توصیه میکند. از این گیاهان بهطور سنتی برای به جریان انداختن خون و رفع رکود استفاده میشود.
مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که دان شن با کاهش انباشت گونههای اکسیژنفعال و محدودکردن آزادسازی دیانای میتوکندریایی از طریق پلاکتها از ترومبوز جلوگیری کرده و پلاکتها را بدون افزایش خطر خونریزی مهار میکند.
آش لوبیای سیاه و چوآن شیونگ
مواد لازم
- ۶ گرم چوآن شیونگ
- ۲۵ گرم لوبیای سیاه
- ۵۵ گرم برنج ژاپنی
- شکر قهوهای به میزان دلخواه
طرز تهیه
- لوبیاها را بشویید و ۲ ساعت درون آب بگذارید.
- لوبیاها را به همراه چوآن شیونگ شستهشده و برنج درون آب بریزید.
- قابلمه را به نقطه جوش برسانید. سپس حرارت را کم کنید و تا مخلوطتان غلیظ شود.
- قبل از سرو به مقدار دلخواه از شکر قهوهای استفاده کنید.
دمنوش دان شن
مواد لازم
- ۱۲ گرم دان شن
- ۴۸۰ گرم آب
طرز تهیه
- دان شن را حدود ۱۵ ثانیه با آب تمیز بشویید.
- آن را درون فلاسک بریزید.
- آب را بجوشانید و روی دان شن بریزید.
- درپوش فلاسک را بگذارید و اجازه دهید ۱۵ دقیقه دم بکشد. دمنوش را روزی یکبار بنوشید.
نکته: ترکیبات فعال دان شن عمدتاً در پوسته بیرونی ریشه گیاه قرار دارند. از اینرو، هنگام شستوشو از خیساندن طولانی یا فشار دادن ریشه پرهیز کنید.
ملاحظات
غذاهای دارویی و دمنوشها نسبتاً ملایم بوده و برای مراقبت روزانه در افرادی که مشکل خفیف دارند یا بهتازگی دچار مشکل شدهاند مناسب هستند. با اینحال، افرادی که داروهای ضدانعقاد مصرف میکنند، نباید همزمان از این فرآوردهها استفاده کنند. این افراد باید دستکم ۲ ساعت بین مصرف آنها فاصله بگذارند. خانمهای باردار هم نباید بدون مشورت پزشک سراغ این گزینهها بروند.
ریتسوگاکو کن، متخصص ژاپنی طب سنتی چینی و از همکاران اپک تایمز، گفت: «افرادی که داروهای ضدانعقاد مصرف میکنند باید از ایجاد تغییر سنگین در رژیم غذایی اجتناب کنند.» توصیه کن این است که قبل از افزودن مکملها یا غذاهای عملکردی با پزشک معالج خود مشورت کنید، زیرا امکان دارد که این گزینهها با داروهای ضدانعقاد تداخل داشته باشند.
طب فشاری
طب سنتی چینی علاوه بر داروهای گیاهی از طب فشاری و طب سوزنی هم برای بهبود گردش خون در اندامهای تحتانی استفاده میکند.
کن چند نقطه رایج را معرفی کرده که از آنها برای جلوگیری و کنترل لخته خون استفاده میشود.
کن میگوید صبح و عصر به مدت ۳ تا ۵ دقیقه وقت بگذارید و این نقاط را بهطور ملایم و یکنواخت ماساژ دهید. دفعات انجام این کار هیچ محدودیتی ندارد.
لائو گونگ: این نقطه در مرکز کف دست قرار دارد؛ جایی که نوک انگشت میانی هنگام مشتکردن با کف دست تماس پیدا میکند.
نی گوان: این نقطه در سطح داخلی ساعد و ۳ انگشت بالاتر از چین میانی مچ قرار دارد.
تای چونگ: این نقطه در سطح پشتی پا در فرورفتگی بین انگشت اول و دوم قرار گرفته و به اندازه عرض انگشت شست با فضای بینانگشتی فاصله دارد.
یونگ چوآن: این نقطه در فرورفتگی یکسوم جلویی کف پا در امتداد خط میانی پا قرار دارد.
تمرینات مچ پا
کن تمرین ساده خمکردن و کشآوردن مچ پا را توصیه میکند. انقباض و انبساط مکرر عضلات به بهبود گردش خون سیاهرگی در اندامهای تحتانی کمک میکند و خطر ترومبوز سیاهرگی را به حداقل میرساند.
مراحل
- انگشتهای پا را بهآرامی به سمت بینی آورده و ۵ تا ۱۰ ثانیه مکث کنید.
- انگشتهای پا را محکم به سمت پایین فشار دهید و ۵ تا ۱۰ ثانیه مکث کنید.
- روی مچ بایستید و پای خود را بهصورت دورانی ۳۶۰ درجه بچرخانید.
میتوانید با ستهای کمتر شروع کنید و دفعات تمرین را بهتدریج افزایش دهید. انجام اینسه مرحله یک ست محسوب میشود و هر ست میتواند ۲۰ تا ۳۰ مرتبه تکرار شود. همچنین میتوانید چند مرتبه در روز تمرین کنید.
حمام آب گرم
کن میگوید حمام آب گرم در ماههای سرد زمستان میتواند گردش خون اندامهای تحتانی را تقویت کند و درد و بیحسی پا را به حداقل برساند. قبل و بعد از حمام باید آب کافی بنوشید تا دچار کمآبی نشوید.
استفاده از گرمایش مادون قرمز با دمای حدود ۳۸ درجه سانتیگراد هم ممکن است مفید باشد، زیرا گردش خون را بهبود میبخشد و از رشد عروق جدید حمایت میکند.
افراد مبتلا به فشار خون بالا یا بیماری قلبی باید به دمای آب دقت کنند و جلوی تغییرات ناگهانی و شدید دما را بگیرند، زیرا نوسانات شدید با تغییر شدید فشار خون و افزایش خطر پارگی پلاکها و تشکیل لخته همراه است.
عادتهای سبک زندگی برای پیشگیری از ترومبوز شریانی
تنگ چنگلیانگ، مدیر کلینیک طب سنتی چینی شیانگهه در شهر نیو تایپه در تایوان، که با اپک تایمز همکاری میکند، گفت: «حفظ عادتهای سالم ورزشی، رژیم غذایی مناسب، داشتن برنامه روتین و تعادل عاطفی نقش بسزایی در پیشگیری از ترومبوز شریانی دارد.»
ورزش
فعالیت بدنی منظم و متوسط به حفظ انعطافپذیری عروق کمک میکند. افرادی که تحرک کمتری دارند، بهتر است با فعالیتهای ملایم مانند پیادهروی سریع شروع کنند و شدت تمرین را بهتدریج افزایش دهند.
رژیم غذایی
توصیه میشود از رژیمهای عذایی سبک و متعادل استفاده کنید و مصرف غذاهای پرچرب و پرکلسترول را کاهش دهید. افزایش مصرف سبزیجات، جلبک دریایی خوراکی و حبوبات که سرشار از فیبر و آنتیاکسیدان هستند، نرخ جذب کلسترول را کاهش داده و فشار وارده به عروق را به حداقل میرساند.
عادتهای روزانه
پرهیز از سیگار، محدود کردن الکل و حفظ وزن سالم حائز اهمیت است. پرهیز از شبزندهداری و خستگی مفرط، داشتن برنامه روزانه منظم و خوردن صبحانه هم ضرورت دارد.
مطالعهای که در سال ۲۰۱۷ در نشریه کالج آمریکایی قلب و عروق انتشار یافت، با بررسی بیش از ۴ هزار داوطلب بزرگسال نشان داد افرادی که اهل صبحانه نیستند، ۵۵ درصد بیشتر در معرض تصلب شرایین غیرکرونری و ۱۵۷ درصد بیشتر در معرض تصلب شرایین منتشر قرار دارند.
سلامت عاطفی
استرس مزمن به خطر بیماریهای قلبیعروقی دامن میزند. کنترل استرس، آرامسازی و تنظیم ریتم زندگی روزانه به حفظ ثبات جسمانی و عاطفی کمک میکند.
گروههای در معرض خطر بالا
کن میگوید بعضیها از جمله افراد مبتلا به بیماریهای عروقی مانند فشار خون و چربی خون بالا، افراد چاق یا دیابتی و کسانی که ساعتها یکجا مینشینند، باید نسبت به لخته خون هوشیارتر باشند.
مصرف استروژن خوراکی هم خطر لخته خون را افزایش میدهد. یک مطالعه همگروهی در سال ۲۰۲۵ با مشارکت نزدیک به ۱.۴ میلیون داوطلب خانم نشان داد خطر ترومبوآمبولی سیاهرگی بسته به نوع قرصهای هورمونی پیشگیری از بارداری متفاوت است و قرصهای حاوی پروژستینهای نسل سوم بیشترین خطر را به دنبال دارند.
کن گفت افرادی که سابقه ترومبوز دارند در معرض خطر بالاتری هستند و باید توجه بیشتری به اقدامات پیشگیرانه روزانه و علائم اولیه داشته باشند.
