یک مطالعه بزرگ با مشارکت بیش از ۱۱ هزار نوجوان نشان داد افرادی که ماریجوآنا مصرف میکنند، حافظه، تمرکز و سرعت پردازش ضعیفتری دارند.
یک مطالعه جدید نشان داد نوجوانانی که ماریجوآنا مصرف میکنند، رشد شناختی کندتری دارند و رشد آنها زودتر از همسالانشان از تبوتاب میافتد.
این مطالعه که در نشریه نوروسایکوفارماکولوژی انتشار یافته است، نشان میدهد که نوجوانان مقطع راهنمایی و دبیرستان که ماریجوآنا مصرف میکنند، از نظر حافظه، تمرکز، سرعت پردازش و دیگر تواناییهای شناختی اصلی ۲۰ تا ۵۰ درصد رشد کندتری دارند.
پژوهشگران بهجای افت ناگهانی تواناییها از «یکنواختشدن» منحنی رشد میگویند. این یعنی مهارتها با شیب کمتری به رشد و پیشرفت خود ادامه میدهند.
ناتاشا وید، استادیار روانپزشکی دانشگاه کالیفرنیا در سندیگو و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، در بیانیهای گفت: «نوجوانی دوره حساسی برای رشد مغز است. مشاهدات ما نشان میدهند نوجوانانی که به ماریجوآنا روی میآورند، به اندازه همسالان خود پیشرفت نمیکنند.»
او افزود: «این تفاوتها ممکن است در ابتدا جزئی به نظر برسند، اما بهتدریج انباشته شده و بر یادگیری، حافظه و عملکرد روزمره اثر میگذارند.»
این یافتهها در شرایطی انتشار یافته که مصرف ماریجوآنا در بین نوجوانان آمریکایی همچنان رایج است؛ بهنحوی که حدود یکسوم از دانشآموزان سال آخر دبیرستان میگویند در یک سال گذشته ماریجوآنا مصرف کردهاند و اغلب از حدود ۱۶ سالگی به مصرف روی آوردهاند. این ماده در بسیاری از ایالتها قانونی شده و محصولات حاوی آن نیز قویتر شدهاند؛ امری که نگرانیها درباره مصرف منظم ماریجوآنا در دوره حساس رشد مغز را افزایش داده است.
توقف رشد شناختی
مهارتهای شناختی در بیشتر نوجوانان بهطور طبیعی سالبهسال توسعه پیدا میکنند. منحنی رشد این مهارتها در افرادی که ماریجوآنا مصرف میکنند، به شکل قابلتوجهی یکنواخت میشود.
پژوهشگران از دادههای مطالعه رشد شناختی مغز در دوره نوجوانی موسوم به ایبیسیدی استفاده کردند؛ یک مطالعه همگروهی بزرگ در آمریکا که کودکان را از سن ۹ و ۱۰ سالگی کنترل کرده و روند رشد شناختی آنها را در طول زمان مورد بررسی قرار داده است. دادههای هفتساله از اواخر ۲۰۱۶ تا اوایل ۲۰۲۴ مورد تحلیل قرار گرفته و بالغ بر ۲ هزار و ۲۰۰ مصرفکننده ماریجوآنا و ۹ هزار و ۶۰۰ فرد غیرمصرفکننده بررسی شدهاند.
داوطلبان هرسال در مجموعهای از تستهای شناختی شرکت کردند که از جمله میتوان به یادآوری و مرتبسازی تصاویر، مقایسه سریع الگوهای بصری و تشخیص انطباق آنها و یادآوری فهرست واژهها در فواصل زمانی کوتاه و طولانی اشاره کرد.
بررسی ۱۱ هزار داوطلب نشان داد که مهارتهای شناختی بهطور کلی از اواخر کودکی تا نوجوانی بهبود مییابند که از رشد سریع مغز حکایت دارد. اما نوجوانانی که به واسطه خوداظهاری و آزمایشهای زیستی از جمله آزمایش مو، ادرار، بزاق و بازدم بهعنوان مصرفکننده ماریجوآنا شناخته میشدند، الگوی متفاوتی از خود نشان دادند.
وید در ایمیلی به اپک تایمز گفت: «نوجوانان حاضر در مطالعه بهطور طبیعی پیشرفت میکنند، زیرا هم بزرگتر میشوند و هم اینکه با تستها آشنایی پیدا میکنند. اما دادههای ما نشان میدهند نوجوانانی که ماریجوآنا مصرف میکنند، به اندازه گروه غیرمصرفکننده پیشرفت نمیکنند و گاهی رشد قابلتوجهی هم ندارند.»
برخی از نوجوانان پیش از آغاز مصرف ماریجوآنا عملکرد نسبتاً بهتری از همسالان خود داشتند. با اینحال، همینکه بزرگتر شدند و شروع به مصرف کردند، روند پیشرفت آنها متوقف شد، اما گروه غیرمصرفکننده به پیشرفت خود ادامه دادند.
بیشترین اختلاف در حافظه فعال مشاهده شد که در افراد مصرفکننده نصف میزان مورد انتظار بود. تمرکز، سرعت پردازش و سایر مهارتهای پایه هم در این افراد رشد کندتری داشت.
پژوهشگران در حوزههای اصلی به این موارد پی بردند:
- حافظه فعال: نگهداری و استفاده کوتاهمدت از اطلاعات ۵۰ درصد کندتربود.
- حافظه رویدادی: یادآوری رویدادها و تجربیات حدود ۳۰ درصد کندتر بود.
- سرعت پردازش: سرعت پردازش اطلاعات در مغز حدود ۲۵ درصد کندتر بود.
- تمرکز و خودکنترلی: حدود ۲۰ درصد کندتر بود.
- مهارتهای بصری و فضایی: حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کندتر بود.
- مهارت خواندن و مهارتهای زبانی: حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کندتر بود.
تیاچسی میتواند روند رشد را متوقف کند
پژوهشگران بر تتراهیدروکانابینول یا تیاچسی- ترکیب روانگردان اصلی ماریجوآنا- و کانابیدیول یا سیبیدی تمرکز داشتند که اثر نشئگی ندارد.
بررسی ۶۴۵ نوجوان ۱۲ تا ۱۶ ساله نشان داد که وجود تیاچسی در مو با کاهش پیشرفت در حافظه رویدادی (یادآوری رویدادها و تجربیات) ارتباط دارد. این الگو در مورد سیبیدی مشاهده نشد، هرچند پژوهشگران تأکید کردند که اندازه نمونه مورد بررسی برای نتیجهگیری قطعی کافی نیست و این امکان وجود دارد که محصولات حاوی سیبیدی بهدلیل آلودگی یا برچسبگذاری نادرست حاوی تیاچسی هم باشند.
آزمایشات زیستی که توانستند حدود یکسوم از مصرفکنندگان پنهان را شناسایی کنند، باعث شدند که اطمینان به یافتههای مربوط به مصرف ماریجوآنا در این مطالعه افزایش پیدا کند.
کریستا لیسدال، روانشناس عصبیبالینی در دانشگاه ویسکانسین و از نویسندگان مطالعه حاضر، میگوید: «مصرف زیاد ماریجوآنا در این دوره ممکن است روند رشد سالم مغز را به تأخیر بیاندازد یا آن را مختل کند و باعث کاهش پیشرفت شناختی مورد انتظار در دوران نوجوانی شود.»
این مسئله به سیستم اندوکانابینوئیدی نسبت داده میشود؛ شبکهای از سیگنالهای شیمیایی که به شکلگیری ارتباطات عصبی در دوران نوجوانی کمک میکند. تیاچسی شباهت زیادی به مولکولهای سیگنالدهنده مغز دارد و به گیرندههایی متصل میشود که در امر شناخت و یادگیری دخیل هستند.
قرار گرفتن در معرض تیاچسی فراوان ممکن است بهمرور سیستم سیگنالدهی طبیعی مغز را تضعیف کند و کارایی آن را پایین بیاورد.
لیسدال میگوید: «اگر مقدار زیادی تیاچسی مصرف کنید، این سیستم از حالت تعادل خارج میشود که یعنی سیگنالهای طبیعی تضعیف میشوند و نمیتوانند کارشان را به شکل مؤثر انجام دهند. این مسئله میتواند روند رشد عصبی سالم را مختل کند و یادگیری را به حداقل برساند.»
سازوکار فوق بهطور مستقیم بررسی نشده است. با اینحال، پژوهشگران میگویند این مسئله توضیح میدهد که چرا نوجوانان مصرفکننده ماریجوآنا رشد عصبی متفاوتی را پشت سر میگذارند و از نظر رشد مهارتهای شناختی کندتر عمل میکنند.
اهمیت بالای این موضوع در دوره رشد
این مطالعه چیزی را ثابت نمیکند. پژوهشگران عوامل مختلفی مانند مواجهه پیش از تولد، متغیرهای جمعیتی و سلامت روان دوران کودکی را در نظر گرفتند و با اینحال به نتیجه مشابهی رسیدند. با اینوجود، وید تأکید دارد که دادهها محدودیتهای خود را دارند.
تفاوتهای گروهی در روند تحلیل نسبتاً جزئی بودند، اما نوجوانی دوره رشد سریع مهارتهای شناختی است و مغز تا اواسط ۲۰ سالگی به رشد خود ادامه میدهد. از اینرو، نوجوانی از نظر مواجهه با عوامل مؤثر بر رشد مهارتهای شناختی دوره حساسی است. حتی یک تغییر جزئی در حافظه، تمرکز و سرعت پردازش میتواند بر نحوه یادگیری و عملکرد روزانه نوجوانان اثر بگذارد.
سوزان اف. تاپرت، استاد برجسته روانپزشکی در دانشگاه کالیفرنیا در سندیگو و از نویسندگان مطالعه حاضر، میگوید: «اگر پای افراد زیادی در میان باشد یا مهارتهای شناختی تحت تأثیر قرار گرفته باشند، یک تغییر کوچک هم در سطح جمعیت حائز اهمیت خواهد بود. اما باید این یافتهها را با احتیاط بررسی کنیم و آنها را در هیچ موردی قطعی ندانیم.»
اختلافها ممکن است به مرور زمان افزایش پیدا کنند و روی پیشرفت تحصیلی و تصمیمگیریهای روزمره از تمرکز در کلاس درس گرفته تا واکنش سریع در حین رانندگی اثر بگذارند.
اینکه توقف مصرف از سوی نوجوانان باعث جبران خواهد شد یا خیر، هنوز مشخص نیست.
وید میگوید: «برخی از مطالعات نشان میدهند که بعضی از تواناییهای شناختی بهبود مییابند، اما بعضیها ممکن است به حالت قبل بازنگردند. در مطالعات همگروهی آتی درباره ادامهداربودن اثرات مصرف شفافسازی خواهد شد.»
پژوهشگران در این مورد همنظر هستند که پیام اصلی روشن است: پرهیز از مصرف ماریجوآنا بهویژه محصولات حاوی تیاچسی در دوران نوجوانی به رشد سالمتر مغز کمک میکند.
