نویسنده: آندرس کور
ابتکار کمربند و جاده چین حدود ۱۵۰ کشور را شامل میشود که بهازای سرمایهگذاری خارجی چین با پکن قرارداد بستهاند. مجموع سرمایهگذاریهای این پروژه در سال گذشته به حدود ۱.۴ تریلیون دلار رسید و در سال ۲۰۲۵ عدد بیسابقه ۲۱۳.۵ میلیارد دلار را به ثبت رساند. شرکتهای دولتی چینی بخش عمده این مبالغ را دریافت میکنند تا در خارج از کشور زیرساختهای انرژی، بندر، راهآهن و غیره بسازند. کشورهایی که به این طرح میپیوندند، معمولاً بدهکار پکن میشوند.
حجم دقیق بدهیها و قراردادهای مربوطه به دلیل عدم شفافیت چین در اعطای تسهیلات و ماهیت موقت بسیاری از قراردادها قابل راستیآزمایی نیست. با اینحال، حجم ظاهری سرمایهگذاریها به اندازهای است که جای نگرانی دارد، زیرا میزان سرمایهگذاری چین نشاندهنده افزایش نقش محوری حزب کمونیست در منابع کلیدی جهان، گلوگاههای مالی و نفوذ اقتصادی است.
سرمایهگذاریهای ابتکار کمربند و جاده در سال ۲۰۲۵ بر توسعه منابع جایگزین انرژی برای کشورهایی مانند ایران و ونزوئلا متمرکز بودند؛ دو کشوری که در برابر تدابیر بازدارنده آمریکا آسیبپذیر هستند. این پروژهها شامل سرمایهگذاری عظیم چین در بخش نفت، گاز و زغالسنگ میشود (به همین ترتیب).
میزان سرمایهگذاری کمربند و جاده در زمینه بهرهبرداری از هیدروکربنها از ۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۵۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. بیشترین مبالغ در بخشهای غیرمرتبط با انرژی به شرکتهای فعال در زمینه فلزات، معدن، املاک و فناوری اختصاص یافتهاند.
حجم سرمایهگذاری در بخش فلزات و معدن به حدود ۳۳ میلیارد دلار رسید و سرمایهگذاری ویژهای در بخش مس انجام گرفت که در مراکز داده هوش مصنوعی کاربرد دارد. عظیمترین پروژههای این ابتکار در سال ۲۰۲۵ طرح توسعه بخش گاز در کنگو و راهاندازی یک کارخانه پتروشیمی در اندونزی بودند.
کمربند و جاده پروژه شاخص شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین، به شمار میآید. این طرح چین را به بزرگترین بستانکار بینالمللی جهان تبدیل کرده که برای خود چین هم خطراتی دارد. برای نمونه، آمریکا و متحدان این کشور میتوانند برای جلوگیری از حمله احتمالی چین به تایوان پیشنهاد بخشودگی بینالمللی بدهیهای مربوط به چین را مطرح کنند. همچنین میتوان پروژههای بزرگ حزب کمونیست در کشورهایی مانند اندونزی، نیجریه و کنگو را برای جبران خسارات وارده به این کشورها در دوران همهگیری کووید-۱۹ ملیسازی کرد.
حجم سرمایهای که در معرض خطر قرار دارد درخور توجه است. سرمایهگذاری کمربند و جاده در پارک صنعتی گازی نیجریه حدود ۲۵ میلیارد دلار خرج برداشت. زمانی که این پروژه در سال ۲۰۱۸ کلید خورد، شبهنظامیان مسلح وارد میدان شدند و سرمایهگذاران سعودی از ترس تروریسم و وقوع جنایت عقبنشینی کردند. همچنین پروژههای عظیم از سوی گروههای تبهکاری محلی در معرض خطر اخاذی قرار دارند. زمانی که جنگ درمیگیرد، کشورها میتوانند بازپرداخت بدهی کشورهای متجاوز را عقب بیاندازند و پروژههای خارجی را ملیسازی کنند.
رژیم چین علاوه بر اعطای تسهیلات نزدیک به ۶۸۳ میلیارد دلار اوراق خزانهداری آمریکا را در اختیار دارد. این مسئله هم ریسک بزرگی برای پکن به شمار میآید. پکن در فاصله نوامبر ۲۰۲۴ تا نوامبر ۲۰۲۵ حدود ۸۶ میلیارد دلار از اوراق خود را به فروش رساند.
آمریکا میتواند بازارهای سرمایه را مجاب کند که تأخیر در بازپرداخت بدهیهای مرتبط با چین اقدامی علیه اقتدارگرایی پکن یا در راستای جبران خسارات گسترده وارده به ایالات متحده خواهد بود. در این حالت، تأخیر در بازپرداخت بدهی چین تأثیر اندکی بر نرخ بهره آمریکا خواهد داشت. این راهکار میتواند بخشی از خسارات چندتریلیون دلاری وارده به آمریکا را جبران کند.
از همهگیری که بگذریم، خسارات وارده به مردم آمریکا شامل مخارج دفاع از دموکراسیهای آسیا از سال ۱۹۴۹، بحران فنتانیل و سرقت مالکیت معنوی میشوند. جبران این خسارات باید یکی از اهداف اصلی سیاست خارجی آمریکا باشد و میتواند برای نمونه سود قابلتوجهی برای شهروندان آمریکایی به ارمغان بیاورد. سرمایهگذاری ۲۰ تریلیون دلاری حزب کمونیست چین میتواند بیش از ۵۰ هزار دلار به هر شهروند آمریکایی سود برساند.
شرکتهای بزرگ آمریکایی که از تجارت با چین نفع میبرند، با مطالبه جبران خسارات از پکن مخالفت خواهند کرد، زیرا چنین اقدامی به پایان روابط تجاری پرسود آنها با این کشور منجر خواهد شد. این شرکتها نفوذ قابلملاحظهای در هردو حزب سیاسی واشینگتن دارند. احتمالاً به همین دلیل است که سیاستمداران هردو حزب تلاش زیادی برای جبران خسارات چندتریلیون دلاری وارده به مردم آمریکا از سوی حزب کمونیست چین به خرج ندادهاند.
این امر باعث میشود که پکن از نفوذ اقتصادی خود برای به دردسر انداختن آمریکا استفاده کند که از جمله میتوان به ترویج نظم جهانی جایگزین با محوریت حزب کمونیست چین اشاره کرد. به این ترتیب، نظم مورد نظر چین جایگزین نظم جهانی آمریکایی خواهد شد که در پی جنگ جهانی دوم و با محوریت واشینگتن و نیویورک شکل گرفته بود.
نهادهای جهانی مانند سازمان ملل، بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول بهتدریج تحت نفوذ دیپلماتیک و تجاری چین قرار میگیرند. کنترل تریلیونها دلار تجارت و سرمایهگذاری جهانی پکن از سوی حزب کمونیست چین باعث شده که راه این کشور برای اعمال نفوذ در این نهادها و کشورهای عضو آنها هموار شود.
حزب کمونیست مسیرهای مختلفی برای کنترل حکمرانی بینالمللی در اختیار دارد که از جمله میتوان به تسلط کامل بر این نهادها یا ایجاد نهادهای موازی در پکن و شانگهای و جایگزینی آنها اشاره کرد. تریلیونها دلار تجارت و سرمایهگذاری بینالمللی چین میتواند راه را برای اشاعه هژمونی جهانی حزب کمونیست هموار کند یا میتواند برای جبران خسارات وارده به کشورهای سراسر جهان مصادره شود؛ کشورهایی که از بیمبالاتی و اقدامات مخرب این حزب زیان دیدهاند.
ایالات متحده و متحدان این کشور میتوانند همین امروز با اتخاذ تدابیر سختگیرانهتر علیه حزب کمونیست، آمریکا و دموکراسی حاکم بر این کشور را حفظ کنند. با اینحال، این امر مستلزم دوراندیشی است و اراده سیاسی ویژهای میطلبد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
آندرس کور دارای مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشگاه ییل (۲۰۰۱) و مدرک دکترای دولتی از دانشگاه هاروارد (۲۰۰۸) است. او از مدیران شرکت تحلیلی کور و ناشر مجله ریسک سیاسی است و تحقیقات گستردهای در آمریکای شمالی، اروپا و آسیا انجام داده است.
