متخصصان بیماریهای عفونی درحال بررسی خطرات هانتاویروس، علائم بیماری و احتمال انتقال انسانی آن هستند.
تقریباً همه خبر مربوط به هانتاویروس را شنیدهاند؛ ویروس نادر و مرگباری که در بین مسافران کشتی تفریحی اموی هوندیوس شیوع پیدا کرده است. با اینحال، کمتر کسی از این ویروس شناخت کامل دارد.
سازمان بهداشت جهانی تأیید کرده که گونه شناساییشده «آند» نام دارد؛ تنها نوع هانتاویروس که از انسان به انسان انتقال مییابد. با اینحال، خطر این ویروس در حوزه سلامت عمومی تا روز ۷ مه همچنان پایین ارزیابی میشود.
هانتاویروس چیست و چگونه انسان را مبتلا میکند؟
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروس یک ویروس کوچک و کروی با عرض حدود ۱۰۰ نانومتر است. این ویروس آنقدر کوچک است که هزار عدد از آن در پهنای یک تار موی انسان جا میگیرد.
هانتاویروسها به خانواده هانتاویریدا تعلق دارند و از راسته ویروسهای بانیا هستند که عمدتاً در جوندگان بهویژه موشها یافت میشوند. در آمریکای شمالی، رایجترین ناقلان هانتاویروس گوزنموشها هستند.
این ویروس از طریق تماس با ادرار، فضولات یا بزاق جوندگان آلوده یا از راه تنفس ذرات معلق آلوده به این ترشحات به انسان منتقل میشود.
بیش از ۵۰ گونه از این ویروس در سراسر جهان وجود دارد و ابتلا به آن باعث بروز دو سندرم متفاوت میشود: «سندرم ریوی هانتاویروس» که با بروز مشکلات مرگبار در ریه و قلب همراه است و «تب توأم با خونریزی و سندرم کلیوی» که بسیار حاد بوده و کلیهها را درگیر میکند.
عفونت هانتاویروس درمان یا داروی قطعی ندارد. داروی ضدویروسی ریباویرین در مورد گونهای که به نارسایی کلیه منجر میشود مؤثر بوده است، اما در رابطه با مشکلات ریوی و قلبی ناشی از سندرم ریوی هانتاویروس کارایی ندارد.
گونه آند
از بین گونههای شناختهشده هانتاویروس، تنها گونه آند است که از انسان به انسان انتقال مییابد. البته انتقال انسانی هم نیازمند تماس نزدیک و طولانیمدت با بیمار بوده و پدیدهای نادر است.
گونه آند پیش از شیوع جدید صرفاً در نقاطی از آمریکای لاتین بهویژه آرژانتین یافت میشد.
یکی از گستردهترین موارد شیوع گونه آند در حد فاصل اواخر ۲۰۱۸ تا اوایل ۲۰۱۹ در روستای اِپوین در پاتاگونیای آرژانتین رخ داد؛ روستایی با حدود ۲ هزار نفر جمعیت که ۲۹ نفر از آنها آلوده شدند و ۱۱ نفر آنها جان خود را از دست دادند. این رویداد تا امروز گستردهترین شیوع انسانی این ویروس بوده است.
متخصصان سازمان بهداشت جهانی درباره شیوع ویروس در کشتی اموی هوندیوس میگویند نخستین مسافری که احتمال میرود بر اثر هانتاویروس جان باخته باشد، در آرژانتین مبتلا شده و ویروس را پس از ورود به کشتی به دیگر مسافران انتقال داده است.
نرخ مرگومیر ناشی از سندرم ریوی هانتاویروس در آرژانتین به ۵۰ درصد میرسد. مقامات با اعمال قرنطینههای سختگیرانه، کنترل ارتباطات بیمار، ایزولهکردن اطرافیان و پایش فعال، شیوع ویروس را مهار کردند؛ اقداماتی که یادآور واکنش مراکز بهداشت عمومی در دوران کووید-۱۹ هستند.
تایلر بی. ایوانز، متخصص بیماریهای عفونی و بهداشت عمومی و نخستین مدیر ارشد پزشکی شهر نیویورک در دوران کووید-۱۹، به اپک تایمز گفت: «خطر کشتیهایی مانند اموی هوندیوس در این است که کوچک و گردشی هستند و در دورافتادهترین نقاط جهان تردد میکنند.»
او افزود: «با توجه به اینکه فقط یک پزشک در کشتی حضور دارد و کشتی در نقاط دورافتاده با زیرساختهای درمانی محدود تردد میکند، اگر کسی بهشدت بیمار شود، امکان انتقال سریع او به یک بندر مجهز و پیشرفته وجود نخواهد داشت.»
ایوانز گفت: «فرد باید چند روز برای خروج از کشتی صبر کند و شاید جان سالم به در نبرد.»
علائمی که باید مراقبشان باشیم
سندرم ریوی هانتاویروس معمولاً با علائم مشابه آنفلوانزا آغاز میشود. دوره نهفتگی- حد فاصل بین مواجهه با ویروس تا ظهور علائم- میتواند تا ۸ هفته به طول بینجامد. بیشتر علائم معمولاً ۲ تا ۴ هفته پس از مواجهه اولیه ظاهر میشوند.
مسئلهای که این بیماری را بهشدت خطرناک میکند، سرعت بالای تشدید علائم است.
اندرو هندل، متخصص بیماریهای عفونی کودکان در بیمارستان کودکان استونی بروک در نیویورک، به اپک تایمز گفت: «وقتی علائم ظاهر میشوند، فرد دچار تب، سردرد، درد عضلانی و سرفه میشود و این وضعیت از چند روز تا یک هفته ادامه پیدا میکند. اما نگرانی اصلی درباره هانتاویروسها، سندرم قلبیریوی است که میتواند بیمار را بهسرعت زمینگیر کند.»
هندل افزود: «در این موارد، نرخ مرگومیر در ۲۴ ساعت نخست بسیار بالا است.»
پیشرفت بیماری باعث آب آوردن سریع ریهها میشود که عدم درمان فوری آن به نارسایی تنفسی میانجامد.
در مقابل، تب توأم با خونریزی و سندرم کلیوی با علائمی مانند تب، گرگرفتگی، سردرد، مشکلات کلیوی، خونریزی در زیر پوست یا دیگر منافذ بدن و شوک- در موارد حاد- همراه است.
سطح خطر برای عموم مردم پایین است
هانتاویروس برای عموم مردم خطر چندانی ندارد. سالانه بین ۱۵ تا ۵۰ مورد ابتلا در آمریکا تشخیص داده میشود.
تب توأم با خونریزی و سندرم کلیوی در آسیا و اروپا بهویژه در کشورهایی مانند چین، کره و روسیه شایعتر است و هرسال هزاران نفر را درگیر میکند.
انتقال این ویروس به انسان شرایط ویژهای میطلبد که از جمله میتوان به استنشاق طولانیمدت ذرات معلق آلوده اشاره کرد. از این گذشته، بیشتر جوندگان ناقل ویروس نیستند و عموم مردم هم هرگز در معرض جوندگان قرار نمیگیرند؛ امری که خطر کلی را به حداقل میرساند.
با اینحال، افرادی که در روستاها، مزارع، کلبهها یا پیرامون جمعیت متراکم جوندگان زندگی میکنند یا زیاد به این مناطق رفتوآمد دارند، در معرض خطر بیشتری هستند.
کودکان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، درصورت مواجهه با ویروس در معرض ابتلا به نوع حاد بیماری خواهند بود.
چگونه پیشگیری کنیم؟
رمز پیشگیری در کاهش تماس با جوندگان نهفته است.
مهمترین کاری که میتوانیم برای پیشگیری بکنیم این است که با بستن منافذ و درزها، نگهداری مواد غذایی در ظروف دربسته و دور انداختن وسایل اضافی یا ضایعاتی که ممکن است لانه جوندگان شوند، آنها را از خانه و محل کار خود دور نگهداریم.
در پاکسازی نقاطی که آلوده به فضولات جوندگان هستند، از جارو کردن یا استفاده از جاروبرقی خودداری کنید، زیرا با این کار به انتشار ویروس در هوا دامن میزنید. برای پاکسازی نقاط آلوده باید قبل از هرچیز پنجرهها را باز کنید تا هوا جریان پیدا کند. سپس سراغ یک پارچه مرطوب و ماده ضدعفونیکننده بروید. برای جلوگیری از استنشاق یا تماس مستقیم با ویروس حتماً از دستکش و ماسک استفاده کنید.
