زونا، که به هرپس زوستر هم معروف است، یک عفونت ویروسی است که باعث بروز بثورات دردناک و تاولزا میشود و اغلب سالمندان یا افرادی را که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، درگیر میکند. از زمان همهگیری کووید-۱۹ تاکنون، زونا در ردههای سنی غیرمنتظره مشاهده شده و نگرانیهای جدیدی درخصوص سیستم ایمنی، استرس و خطرات بلندمدت سلامتی ایجاد کرده است. اگر خودتان را بهموقع درمان نکنید، این بیماری به عوارض جدی از جمله درد مداوم عصبی و افول تواناییهای شناختی خواهد انجامید.
جاناتان لیو، استاد کانادایی طب سنتی چینی، در یکی از قسمتهای برنامه «هلث ۱+۱» به بررسی رویکردهای درمانی طب غربی و طب سنتی چینی در مقابله با این عفونت پرداخت. او همچنین داروهایی را برای تقویت سیستم ایمنی معرفی کرد که به کاهش خطر ابتلا به زونا کمک میکنند.
اهمیت درمان زودهنگام زونا
درمان اصلی زونا با استفاده از داروهای ضدویروسی مانند فامسیکلوویر یا والاسیکلوویر انجام میگیرد که معمولاً بهصورت خوراکی مصرف میشوند. در موارد حاد بهویژه در بیماران بستری در بیمارستان یا افرادی که از سیستم ایمنی ضعیفی برخوردارند، آسیکلوویر وریدی تجویز شود.
لیو تأکید کرد که مداخله زودهنگام بسیار حائز اهمیت است. در بهترین حالت، داروهای ضدویروسی باید پیش از ظهور تاولها مصرف شوند. این داروها از تکثیر ویروس جلوگیری میکنند و کاری با ترمیم بافتهای آسیبدیده ندارند. از اینرو، اگر از زمان شروع درمان و ظهور تاولها بیش از سه روز گذشته باشد، اثربخشی داروها به شدت کاهش خواهد یافت.
برای کنترل درد معمولاً از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، استامینوفن یا مخدرهای خوراکی استفاده میشود. درصورت بروز دردهای عصبی پس از زونا (نورالژی پس از هرپس)، ممکن است از داروهای ضدتشنج یا ضدافسردگیهای سهحلقهای استفاده شود.
رویکرد طب سنتی چینی: تسکین طبیعی بدون عوارض دارویی
یک بررسی نشان داد که طب سوزنی میتواند درد شدید ناشی از زونا را تسکین دهد، بهطوریکه نتایج آن با داروهای مرسوم دردهای عصبی مقایسه میشود. با اینحال، طب سوزنی خطر سمیّت داروها را ندارد.
به گفته لیو، در زونای حاد میتوان نقاط طب سوزنی زولینچی، چیوشو و هواتوجیاجی را که در دو طرف ستون فقرات قرار دارند، ماساژ داد. اگر طب سوزنی به همراه فصد خون موضعی (خارج کردن مقدار کمی خون از بخش مشخصی از بدن) انجام بگیرد، میتواند به تسکین سریع علائم کمک کند. این رویکرد در درمان دردهای عصبی پس از زونا نیز مؤثر است.
مراقبت از خود در دوران زونا
توجه به عادتهای غذایی و داشتن سبک زندگی سالم در دوران زونا میتواند به بهبودی بیمار کمک کند و خطر بروز عوارض را به حداقل برساند.
- رعایت بهداشت: از ترکاندن تاولها خودداری کنید. قبل از خواب ناحیه درگیر را با گاز استریل بپوشانید و برای جلوگیری از خاراندن تاولها از دستکش استفاده کنید. پوشیدن لباسهای نرم و گشاد به کاهش تحریک پوست کمک میکند.
- دریافت مشاوره پزشکی پیش از مصرف داروهای موضعی: از استفاده خودسرانه یا بدون نسخه از پماد و دارو خودداری کنید، زیرا ممکن است بیاثر یا حتی مضر باشند.
- حفظ نظم در خواب: تا دیروقت بیدار نمانید و به اندازه کافی بخوابید تا عملکرد سیستم ایمنی تقویت شود.
- فعالیتهای کاهنده استرس: فعالیتهایی مانند ورزش سبک، گوش دادن به موسیقی یا مدیتیشن به کاهش ناراحتی و تسریع روند بهبودی کمک کنند.
- رژیم غذایی متعادل و سرشار از آنتیاکسیدان: مواد غذایی سرشار از آنتیاکسیدان مانند کلم بروکلی، هویج، ترب سفید، بادمجان، کیوی، هندوانه، انگور و موز به تقویت سیستم ایمنی کمک میکنند. درصورت وخامت بیماری، از مصرف الکل و غذاهای تند پرهیز کنید.
- مصرف مکملهای ویتامین ب: ویتامینهای گروه ب به تنظیم عملکرد سیستم ایمنی، حمایت از سوختوساز سلولی و تثبیت خلقوخو کمک میکنند. یک تحلیل جامع در سال ۲۰۱۸ نشان داد که مکمل ویتامین ب۱۲ در کاهش دردهای عصبی زونا مؤثر است.
ارتباط کووید-۱۹ با افزایش خطر ابتلا به زونا
تعداد روزافزون جوانانی که در چین به زونا مبتلا شدهاند، توجه عموم را به خود جلب کرده و بحث گستردهای را در فضای مجازی به راه انداخته است. به گفته لیو، شیوع زونا در بین جوانان نسبتاً نادر است و افزایش شیوع آن در این رده سنی میتواند با ادامه شیوع کووید-۱۹ در چین مرتبط باشد.
مطالعه محققان هنگکنگی در سال ۲۰۲۳ نشان داد که بیماران مبتلا به کووید-۱۹، نسبت به افرادی که به این بیماری مبتلا نشدند، تا یک سال پس از بهبودی ۵۹ درصد بیشتر در معرض ابتلا به زونا قرار دارند.
موارد پس از کووید بعضاً با عوارضی مانند هرپس زوستر افتالمیکوس (زونای چشم) و زونای منتشر (با بثورات گستردهتر و شدیدتر) دستوپنجه نرم میکنند. افزایش خطر در تمام ردههای سنی و در هردو جنس مشاهده شد.
لیو گفت: «عفونت کووید-۱۹ میتواند عملکرد سیستم ایمنی را مختل کند. وقتی سیستم ایمنی مختل میشود، ویروس واریسلا زوستر- که معمولاً تحت کنترل قرار دارد- از نو فعال میشود؛ بهنحوی که انگار از قفس رها شده باشد.»
زونا و خطرات شناختی بلندمدت
حتی اگر از عفونت رها شوید، زونا میتواند تأثیر ماندگاری بر سیستم عصبی بگذارد.
یک مطالعه که در سال ۲۰۲۴ در نشریه تحقیقات و درمان آلزایمر انتشار یافت، نشان داد که عفونت زونا میتواند عملکرد شناختی را مختل کند و خطر افول شناختی بلندمدت را افزایش دهد.
دادههای نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر در این مطالعه بررسی شد و افرادی که سابقه ابتلا به زونا داشتند، با افرادی که به این بیماری مبتلا نشده بودند، مورد مقایسه قرار گرفتند. افرادی که پیشتر به زونا مبتلا شده بودند، گفتند که در طول یک دوره دهساله ۲۰ درصد بیشتر با علائم افول شناختی روبهرو شدند.
به تعبیر دیگر، افرادی که به زونا مبتلا شدهاند، بیش از دیگران با مختل شدن حافظه، سردرگمی یا دشواری در تشخیص گفتار مواجه میشوند.
لیو گفت: «اثرات ویروس زونا کوتاهمدت نیستند. احتمال بروز اثرات بلندمدت مغزی جدی است و نباید نادیده گرفته شود.»
